"Το αγαπημένο μου πρόσωπο πέθανε. Δεν καταλαβαίνω τι έχει γίνει. Μερικές φορές μάλωνα μαζί του. Μήπως φταίω εγώ;" σκέφτεσαι...
Οι ενοχές...
Η αλήθεια είναι ότι όταν πεθαίνει κάποιος, κανείς δεν ξέρει τι ακριβώς συμβαίνει. Το μόνο σίγουρο είναι ότι με τον άνθρωπο που πέθανε δεν θα είμαστε πια μαζί με τον ίδιο τρόπο που είχαμε συνηθίσει. Τώρα δεν θα τον βλέπουμε όπως πριν, αλλά θα είναι μαζί μας με το να τον βλέπουμε στα όνειρά μας, να τον σκεφτόμαστε και κυρίως να τον αισθανόμαστε δίπλα μας.
Μερικές φορές ίσως να νιώθουμε, κατά κάποιο τρόπο, ένοχοι για αυτό που συνέβη επειδή είχαμε κάποιες διαφορές ή τσακωμούς με αυτό το πρόσωπο, αλλά πρέπει να καταλάβουμε και να δεχτούμε ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματά μας δεν έχουν τόση δύναμη ώστε να προκαλέσουν το θάνατο κάποιου.
Ένα μακρύ ταξίδι...
Κάποιοι γονείς λένε στα μικρά παιδιά ότι το πρόσωπο που πέθανε πήγε ταξίδι για να μην στενοχωριούνται και πραγματικά, όπως κι αν λέγεται εκείνη την στιγμή, αυτό δεν απέχει πολύ από την αλήθεια. Μπορείς κι εσύ να το φανταστείς σαν ένα μεγάλο ταξίδι που όλοι θα κάνουμε μια μέρα και κανείς δεν λέει ότι θα είναι άσχημο, απλά ο λόγος που τώρα όλοι κλαίνε και στενοχωριούνται είναι επειδή δεν θα ξαναδούνε τον άνθρωπο που πέθανε όπως πριν, όχι γιατί έπαθε κάτι κακό. Στην πραγματικότητα, εκείνος μπορεί να είναι καλύτερα τώρα και ειδικά αν ήταν άρρωστος/η, τώρα σίγουρα δεν πονάει ούτε υποφέρει όπως πριν.
Μην ξεχνάς ότι όλοι θα πεθάνουμε μια μέρα, είναι φυσιολογικό, δεν έχει γεννηθεί ποτέ άνθρωπος που δεν πέθανε. Ο αδερφός, η μαμά, οι φίλοι σου είναι δίπλα σου και τώρα, απλά με λίγο αλλιώτικο τρόπο και η αγάπη σου θα κρατάει το πεθαμένο άτομο πάντοτε κοντά σου.
Στη σημερινή κοινωνία, είναι πραγματικότητα ότι δεν αφήνουμε τα παιδιά μας να συμμετάσχουν στο μοναδικό μάθημα ζωής, τη διαδικασία πένθους!!! Είναι ΠΟΛΥ σημαντικό να αποδεχτούμε ότι όταν επεξεργαζόμαστε το πένθος, τότε δουλεύουμε για τη ζωή! Τότε μόνο γνωρίζουμε ότι πραγματικά η κάθε στιγμή μας είναι μοναδική, και κάθε τι αξίζει τον κόπο.
Ας δούμε κάποιες διαφορές του χθες από το σήμερα:
Σήμερα
- Προσπαθούμε όπως- όπως να σταματήσουμε τον πόνο (με χάπια και με παυσίπονα).
- Προσπαθούμε να απέχουν τα παιδιά από κηδείες και νοσοκομεία.
- Λέμε ψέματα για το πού πήγε η γιαγιά και ο παππούς.
Παλιότερα
- Το πένθος ήταν πανηγύρι.
- Σε κάποιες πρωτόγονες φυλές ακόμα θεωρούν ότι ο πόνος είναι ψυχολογικό κομμάτι και για αυτό γελάνε στο θάνατο ώστε να μην «πάθουν» ψυχολογικά.
- Στην επαρχιακή Ελλάδα κλαίνε και ξενυχτάνε τον νεκρό και τον φιλάνε.
- Γιορτάζουν το πέρασμα στην άλλη ζωή και μιλάνε για αυτό και στα παιδιά.
- Υπάρχει η αναγνώριση της κορυφαίας στιγμής του θανάτου.
Γιατί Είναι Σημαντικό να Ξέρουν τα Παιδιά για το Θάνατο;
- Γιατί συμφιλιωνόμαστε με κάτι που αφορά τους πάντες.
- Βάζει ένα μέτρο στη ζωή μας και δημιουργεί φιλοσοφία ζωής.
- Δίνει νόημα στην αξία, την πραγματική αξία της ζωής.
- Μας κάνει να κατανοούμε καλύτερα την αίσθηση της όμοιας ανθρώπινης μοίρας.
- Έτσι, και η Σαρακοστή και το Πάσχα είναι μια πολύ καλή ευκαιρία να μιλήσουμε στα παιδιά μας (φίλους και γνωστούς) για το πένθος και την απώλεια.
- Λίγα παιδιά γνωρίζουν πως η Σαρακοστή είναι 40 μέρες πένθους όπως έχουμε και στο νεκρό. Αποφεύγουμε να τα ενημερώσουμε για αυτό. Κι’ όμως, το πένθος είναι κάτι που το παιδί μας (φίλοι και συγγενείς μας), όπως και εμείς, μπορεί να το ζήσει με την κάθε απώλεια. Απώλειες είναι όταν τσακωθούμε με ένα/μια φίλο/η μας, όταν χάσουμε ένα αγαπημένο αντικείμενο, όταν μεγαλώσουμε και αποχαιρετίσουμε μία ηλικιακή φάση (παιδική προς εφηβεία, εφηβεία προς ενηλικίωση) και πάει στην επόμενη. Στην απώλεια ενός κατοικίδιου, και βέβαια, στην κορυφαία στιγμή πόνου, όταν χαθεί κάποιο αγαπημένο πρόσωπο από τη ζωή μας.
Η αποδοχή του θανάτου δεν είναι κάτι απλό, ούτε κάτι εύκολο. Ο κάθε άνθρωπος περνά μέσα από επτά στάδια της αποδοχής του θανάτου με βάση το δικό του ρυθμό και το δικό του τρόπο. Δεν υπάρχει σωστός και λάθος χειρισμός.
- Το πρώτο στάδιο συμπεριλαμβάνει το σοκ και την άρνηση. Αυτό γίνεται μόλις ανακοινωθεί ο θάνατος και η πρώτη αντίδραση είναι: «Όχι, αυτό δεν συμβαίνει σε μένα». Υπάρχει μια άρνηση για το συμβάν η οποία προστατεύει το άτομο από τον πόνο που θα βιώσει.
- Το δεύτερο στάδιο συμπεριλαμβάνει τον πόνο και την ενοχή. Σε αυτό το στάδιο ο πόνος είναι, συνήθως, ανυπόφορος και μπορεί να νιώθει κάποιος τύψεις για πράγματα που έχουν (ή δεν έχουν λεχτεί) στον/ην αγαπημένο/η τους.
- Το τρίτο στάδιο συμπεριλαμβάνει το θυμό και τη διαπραγμάτευση. Σε αυτό το στάδιο, το άτομο που αντιμετωπίζει το θάνατο του δικού του ανθρώπου μπορεί να είναι πολύ θυμωμένο με «κάποιον που πήρε το δικό του» ή μπορεί και να διαπραγματεύεται (π.χ. με το Θεό) ότι αν έρθει πίσω θα σταματήσει μια κακή συνήθεια (π.χ. να πίνει).
- Το τέταρτο στάδιο είναι της θλίψης, της απομόνωσης και της μοναξιάς. Το άτομο βιώνει την απώλεια του δικού του ανθρώπου και απομονώνεται από την υπόλοιπή του ζωή.
- Το πέμπτο στάδιο είναι αυτό της ανάκαμψης στο οποίο το άτομο αρχίζει πλέον να οργανώνεται και να μην νοιώθει τόσο τον πόνο της απώλειας.
- Το έκτο στάδιο είναι αυτό της ανοικοδόμησης όπου το άτομο συνεχίζει τη ζωή του και να συμπληρώνει τις υποχρεώσεις του χωρίς την παρουσία του ατόμου που έχασε.
- Το έβδομο και τελευταίο στάδιο είναι αυτό της αποδοχής και της ελπίδας. Σε αυτό το στάδιο υπάρχει πλέον η εσωτερική και πνευματική ειρήνη, που βοηθά το άτομο να κρατά τον αγαπημένο του που έχασε βαθειά στην καρδιά του με όμορφο τρόπο χωρίς να προκαλεί πλέον πόνο. Επίσης, κρατά την ελπίδα της επανασύνδεσης.
Τα στάδια αυτά δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένα χρονικά όρια. Το κάθε άτομο τα περνά με βάση το δικό του τρόπο και χρόνο. Ο θάνατος είναι, δυστυχώς, μέρος της ζωής μας. Ξέροντας αυτά τα στάδια μπορούμε να καταλάβουμε τους εαυτούς μας και τους άλλους γύρω μας. Μπορούμε επίσης να αποφύγουμε τα σχόλια που προαναφέρθηκαν, γιατί ο καθένας μας βιώνει την απώλεια με μοναδικό τρόπο.
Πέρα απ' όλα αυτά πάντως, είναι πολύ λογικό τα συναισθήματά σου να είναι μπερδεμένα. Η περίοδος που περνά κανείς μετά τον θάνατο κάποιου αγαπημένου του προσώπου ονομάζεται πένθος και είναι η φυσική αντίδραση του ανθρώπου που -όσο απίθανο κι αν σου φαίνεται τώρα- σιγά σιγά θα σε κάνει να νιώσεις καλύτερα. Το μόνο που χρειάζεται είναι χρόνος. ΟΧΙ ΓΙΑ ΝΑ ΞΕΧΑΣΕΙΣ, αλλά για να συνηθίσεις την καινούρια κατάσταση. Το πώς θα περάσεις αυτή την περίοδο είναι κάτι τελείως προσωπικό για τον καθένα, εδώ όμως είναι μερικές συμβουλές που θα μπορούσαν να σε βοηθήσουν:
- Μην απομονώνεσαι από τους φίλους και την οικογένειά σου.
- Να μιλάς για το πρόσωπο που έχει πεθάνει και για τις αναμνήσεις που έχεις μαζί του.
- Να αφήνεις ελεύθερο τον εαυτό σου να εκφράζει τα συναισθήματά του, δηλαδή μη φοβάσαι να κλαις όταν το νιώθεις.
- Να συνεχίσεις, όσο μπορείς, το πρόγραμμα που είχες πριν, δηλαδή να πηγαίνεις κανονικά στο σχολείο, στο γήπεδο ή όπου αλλού σύχναζες.
- Ακόμα μπορείς να δημιουργήσεις κάτι τελείως δικό σου, αφιερωμένο στο πρόσωπο που πέθανε, πχ. μπορείς να φυτέψεις ένα δέντρο ή να δώσεις κάπου το όνομά του ή να κάνεις μια δωρεά.
Αν παρ' όλα αυτά περάσει αρκετός καιρός και δεν νιώθεις καλύτερα, μην διστάσεις να μιλήσεις στους γονείς ή στους φίλους σου και ίσως να ζητήσεις τη βοήθεια κάποιου ειδικού που μπορεί να σε καταλάβει και να σε βοηθήσει.