Έρευνα: Ερευνητικά Προγράμματα και Δραστηριότητες
Οι ακαδημαϊκοί του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας αναλαμβάνουν την επιστημονική ευθύνη -χρηματοδοτούμενων από το Πανεπιστήμιο Κύπρου ή από άλλους Οργανισμούς- ερευνητικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων. Δίνεται η δυνατότητα συμμετοχής σε αυτά και σε μεταπτυχιακούς συνεργατές και μεταπτυχιακούς φοιτητές. Σκοπός είναι η πρωτογενής έρευνα, με ιδιαίτερη έμφαση στο χώρο της Κύπρου σε συνάρτηση με τον υπόλοιπο ελληνισμό και τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.
Πέραν των αρχαιολογικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων που διεξάγονται στο πλαίσιο της Ερευνητικής Μονάδας Αρχαιολογίας E.M.A. (βλ. ιστοσελίδα Ε.Μ.Α.), βρίσκονται σε εξέλιξη ή έχουν ολοκληρωθεί τα παρακάτω προγράμματα και δραστηριότητες:
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Γιώργος Γεωργής
Εξωτερικά χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα COOP 2002 για την ιστορία του συνεργατισμού στην Κύπρο. Η ερευνητική εργασία επικεντρώνεται στη συλλογή στοιχείων στην Κύπρο από το Κρατικό Αρχείο, το Αρχείο Τύπου, το Ιστορικό Αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας, το Δημόσιο Αρχείο της Βρετανίας (P.R.O.) και από ιδιωτικά αρχεία και προφορικές μαρτυρίες. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από την Παγκύπρια Συνεργατική Συνομοσπονδία. Εργάστηκαν σ’ αυτό κατά περιόδους οκτώ μεταπτυχιακοί συνεργάτες και 50 προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές. Η αναζήτηση στοιχείων για το Συνεργατισμό στον κυπριακό τύπο έδωσε την ευκαιρία για διαπίστωση του πλούτου των ιστορικών, πολιτικών, οικονομικών και άλλων πληροφοριών που υπάρχει στις κυπριακές εφημερίδες της περιόδου 1878-1959.
Πρόγραμμα Νεοκλής Κυριαζής. Αφορά τη βιβλιογράφηση των ελληνόγλωσσων εκδόσεων, 1878-2000, που αναφέρονται στο κυπριακό ζήτημα και την ιστορία της Κύπρου. Εντάσσεται στο πλαίσιο του Προγράμματος Ενίσχυσης Νέων Ερευνητών Κύπρου, του Ιδρύματος Προώθησης Έρευνας ΠΕΝΕΚ (Συνεργάτης Α. Χάματσου).
Ερευνητικό Φροντιστηριακό Πρόγραμμα “Η κεκοιμημένη μνήμη”. Είναι συνδυασμός ελεύθερου φροντιστηρίου και ερευνητικού προγράμματος, με εθελοντική συμμετοχή προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών. Στόχος του είναι ο εντοπισμός, η φωτογράφηση και η καταγραφή των ανδριάντων και των προτομών, που είναι τοποθετημένες στη Λευκωσία και τις άλλες κυπριακές πόλεις, καθώς και η επισήμανση, καταγραφή και περιγραφή των παλαιών κοιμητηρίων. Σκοπός είναι η συναγωγή πληροφοριών για την πολιτική, κοινωνική και οικονομική ιστορία της Κύπρου στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας και τις πρώτες δεκαετίες της Αγγλοκρατίας, μέσα από την προσπάθεια συντήρησης της μνήμης, με επιτύμβια μνημεία και τιμητικά γλυπτά. Η έρευνα έχει επικεντρωθεί, σε πρώτο στάδιο, στο παλαιό νεκροταφείο του Αγίου Σπυρίδωνος στη Λευκωσία, όπου βρίσκονται οι τάφοι επιφανών προσωπικοτήτων της εποχής. Το πρόγραμμα δεν ενισχύεται οικονομικά.
H Κύπρος το 1821. Το πρόγραμμα έχει ως στόχο τον εντοπισμό πληροφοριών για τη συμμετοχή Κυπρίων στην Ελληνική Επανάσταση και τη διακίνηση Κυπρίων από και προς την Ελλάδα στην περίοδο 1828-1850 μέσα από τον κυπριακό τύπο, τα απομνημονεύματα των αγωνιστών και από βιβλιογραφία και τα Αρχεία τόσο της Κύπρου όσο και του εξωτερικού. Η σχετική έρευνα διεξάγεται με τη συνεργασία του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου και του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Γιώργος Καζαμίας
Βρετανία και Κύπρος, 1964-1967.
Η τουρκική εισβολή του 1974 και ο ξεριζωμός των Κερυνειωτών μέσα από το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών και με χρηματοδότηση του Κ.Ε.Ε.
Συγκρότηση Ιστορικού Αρχείου και Εθνογραφικού Αρχείου και Μουσείου κοινότητας Ιδαλίου. Στόχος του προγράμματος είναι ο καταρτισμός ενός πρότυπου προγράμματος μελέτης της τοπικής ιστορίας, μέσα από την καταγραφή, διάσωση και επεξεργασία των βιβλιογραφικών πηγών, του τύπου και των τοπικών αρχείων (έντυπων και οπτικοακουστικών). Μέρος του υλικού ψηφιοποιείται από τη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου. Η έναρξη του προγράμματος έγινε τον Ιανουάριο του 2005. Το πρόγραμμα, που είναι διάρκειας δύο ετών, εντάσσεται στα πλαίσια των Προγραμμάτων Ενίσχυσης Νέων Ερευνητών Κύπρου (Π.Ε.Ν.Ε.Κ.) του Ιδρύματος Προώθησης Έρευνας και χρηματοδοτείται μερικώς και από το Δήμο Ιδαλίου (Συνεργάτες Α. Χάματσου, Ε. Ριζοπούλου-Ηγουμενίδου [ΙΣΑ], Ι. Θεοχαρίδης [ΤΟΥ])
Εξωτερικό Διατμηματικό Ερευνητικό Πρόγραμμα “Λητώ Παπαχριστοφόρου”: Το πρόγραμμα επιχορηγείται από το Ίδρυμα Λητώ Παπαχριστοφόρου και έχει ως σκοπό τη δημιουργία μιας τράπεζας πληροφοριών για την ιστορία της προδημοτικής εκπαίδευσης στην Κύπρο. Λειτουργεί ως διατμηματικό ερευνητικό πρόγραμμα των Τμημάτων Ιστορίας και Αρχαιολογίας και Επιστημών της Αγωγής. Άρχισε το Νοέμβριο του 2004 και η διάρκειά του είναι τριετής.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Μαρία Καντηρέα
Les victimes de la damnatio memoriae. Δημιουργία βάσης δεδομένων των προσώπων που υπέστησαν damnatio memoriae κατά τη ρωμαϊκή περίοδο (UMF 8585: Centre G. Glotz και Paris I-Panthéon-Sorbonne).
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Θεόδωρος Μαυρογιάννης
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Alexander Beihammer
Κυπριακά έγγραφα και επιστολές του Κώδικα Vat. Pal. Gr. 367 (Πρώιμη Φραγκοκρατία, 13ος - αρχές του 14ου αιώνα).
Διπλωματία και διαπολιτισμική επικοινωνία του Βυζαντίου με τον αραβικό κόσμο (867-1200).
Τα βυζαντινά αυτοκρατορικά έγγραφα: Νέα διευρυμένη έκδοση των “Regesten der Kaiserurkunden des oströmischen Reiches” του F. Dölger, τόμος Α’ (565-1025) σε συνεργασία με τη Βαβαρική Ακαδημία των Επιστημών, Μόναχο Γερμανίας.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Πέτρος Παπαπολυβίου
Θεόδουλος Κωνσταντινίδης. Πανεπιστημιακό πρόγραμμα που τιμά το όνομα του πρώτου ιδρυτή τυπογραφείου και εκδότη της πρώτης εφημερίδας στην Κύπρο. Σκοπός του είναι η δημιουργία μιας τράπεζας πληροφοριών για την ιστορία της Κύπρου στην περίοδο της αγγλοκρατίας με την αποδελτίωση και θεματική ταξινόμηση των δημοσιευμάτων του κυπριακού τύπου της περιόδου 1878-1931.
Εντοπισμός, καταγραφή και καταλογογράφηση των Κυπρίων εθελοντών (1914-1945).
Η ερευνητική αυτή προσπάθεια, που επιχορηγείται από το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας σε συνεργασία με το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, ως στόχο έχει τον εντοπισμό, την καταγραφή και την καταλογογράφηση των Κύπριων εθελοντών που έλαβαν μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο (1914-1918), στην εκστρατεία στην Ουκρανία (1919), στη Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922) και στο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο (1939-1945). Οι κατάλογοι με τα στοιχεία των εθελοντών θα παρουσιαστούν στο διαδίκτυο, ώστε να γίνουν προσιτοί στο ευρύ κοινό (Συνεργάτες Κ. Κωνσταντίνου, Χ. Κυριακίδης).
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Μαρία Παρανή
“Ρεάλια στα βυζαντινά νομικά έγγραφα από τον 11ο μέχρι τον 15ο αιώνα”, σε συνεργασία με τον καθηγητή J.Μ. Spieser του Πανεπιστημίου του Fribourg Ελβετίας και τη Δρα B. Pitarakis, ερευνήτρια στο Centre national de la recherche scientifique της Γαλλίας.
“Η Μονή του Χρυσοστόμου στον Κουτσοβέντη (Κύπρος): Ιστορία – Αρχιτεκτονική – Γλυπτική – Τοιχογραφίες”, σε συνεργασία με τον C. Mango, Professor Emeritus του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και το Δρα Τ. Παπακώστα του King’s College του Λονδίνου.
Δημοσίευση των βυζαντινών και μεσαιωνικών στρωμάτων των ανασκαφών της αρχαιολογικής αποστολής του Πανεπιστημίου Princeton στην Πόλη Χρυσοχούς υπό τη διεύθυνση του καθηγητή W. Childs, σε συνεργασία με τη δρα A. Papalexandrou.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Chris Schabel
- Έγγραφα της Λατινικής Εκκλησίας της Κύπρου, 1195-1378: με χρηματοδότηση του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών.
- Tα Θεολογικά Άπαντα του Petrus Aureoli: Κριτική έκδοση, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κοπεγχάγης.
- Bullarium Hellenicum (Παπικές Επιστολές στη Φραγκική Ελλάδα και την Κωνσταντινούπολη): με χρηματοδότηση του Πανεπιστημίου Κύπρου.
Προγράμματα και δραστηριότητες τα οποία έχουν ολοκληρωθεί:
Μεταβυζαντινή Τέχνη της Κύπρου: Προς έκδοση σε συνεργασία με το Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ', Κύπρος (Δ. Τριανταφυλλόπουλος).
Ανασκαφή Λεχαίου Κορίνθου: Πρόγραμμα δημοσίευσης της ανασκαφής της Παλαιοχριστιανικής Βασιλικής (Αρχαιολογική Εταιρεία Αθηνών - Δ. Τριανταφυλλόπουλος).
Grecia-Venezia. Τριεθνές (Ελλάδα-Ιταλία-Κύπρος) πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προστασία, συντήρηση και ανάδειξη μνημείων εποχής μπαρόκ (Δ. Τριανταφυλλόπουλος)
Πρόγραμμα δημιουργίας ψηφιακής βιβλιοθήκης για τα αρχεία προφορικής ιστορίας του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών, με χρηματοδότηση του Κ.Ε.Ε. (Σε συνεργασία με τη Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κύπρου).