Ναυάγιο Μαζωτού

Πρόκειται για ναυάγιο εμπορικού πλοίου της ύστερης κλασσικής περιόδου που εντοπίστηκε στη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά του χωριού Μαζωτός, σε βάθος 45 μέτρων. Είναι το πρώτο ναυάγιο αυτής της περιόδου που εντοπίστηκε στη Ν.Α Μεσόγειο να μεταφέρει Χιακούς αμφορείς, σε βάθος που μπορούν να εργαστούν δύτες. Συνεπώς, η επιστημονική του σημασία είναι μεγάλη καθώς η έρευνά του μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα που αφορούν τους θαλάσσιους δρόμους και το εμπόριο μεταξύ των λαών του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου κατά την ύστερη κλασσική περίοδο.
 
H έρευνα στο Ναυάγιο του Μαζωτού άρχισε το 2007 και διενεργείται από την Ερευνητική Μονάδα Αρχαιολογίας (ΕΜΑ) του Πανεπιστημίου Κύπρου, υπό τη διεύθυνση της Δρ Στέλλας Δεμέστιχα, σε συνεργασία με το Ίδρυμα ΘΕΤΙΣ και το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου . Αποτελεί την πρώτη υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιείται από κυπριακούς φορείς και έθεσε τις βάσεις για την ανάπτυξη της ενάλιας αρχαιολογίας στο νησί.
 
 
Επιφανειακή έρευνα
Κατά την περίοδο 2007 - 2009, πραγματοποιήθηκαν τέσσερις επισκοπήσεις επιφανείας με στόχο την αποτύπωση των ορατών ευρημάτων του ναυαγίου και την εκτίμηση της σημασίας του. Οι πρώτες αυτές έρευνες κατέδειξαν ότι η θέση αποτελείται από μια μεγάλη συγκέντρωση αμφορέων (καταμετρήθηκαν τουλάχιστον 500 επιφανειακοί αμφορείς, στην πλειοψηφία τους από τη Χίο) που καταλαμβάνει έκταση 16 x 6 μέτρων σε αμμώδη, σχεδόν επίπεδο βυθό.
   Epifaneiaki 1  
 
 Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η διατήρηση των αμφορέων στο βυθό: στο κέντρο της συγκέντρωσης τρείς ή τέσσερις σειρές αμφορέων μπορούσαν να διακριθούν, σχεδόν στην αρχική τους θέση. Το υψηλό επίπεδο διατήρησης της θέσης την κατατάσει στις σπάνιες περιπτώσεις ναυαγίων στη Μεσογείου, όπου μπορεί να μελετηθεί καλά τόσο η εσωτερική στρωματογραφία του αρχαίου πλοίου αλλά και οι διαφορετικές φάσεις μετεξέλιξης του περιβάλλοντος χώρου του.
 
Epifaneiaki 2 Epifaneiaki 3 Epifaneiaki 4
 
 
 
 
Ανασκαφή
Από το 2010 έως σήμερα έχουν πραγματοποίηθεί τρεις ανασκαφικές περίοδοι, οι οποίες έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα. Κατά τις πρώτες δύο ανασκαφικές περιόδους (2010, 2011) η έρευνα επικεντρώθηκε στο νότιο άκρο του ναυαγίου,όπου σύμφωνα με τα πρώτα συμπεράσματα βρίσκεται η πλώρη του πλοίου. Πέρα από τους Χιακούς αμφορείς, αποκαλύφθηκαν επίσης μολύβδινοι στύποι, τμήματα από συνολικά τρεις άγκυρες του πλοίου καθώς και πλήθος ελαιοπυρήνων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αποκάλυψη τμήματος της καρίνας και του πετσώματος του πλοίου.
    cyta
Κατά την επόμενη ανασκαφική περίοδο (2012) διενεργήθηκε ανασκαφή στο βόρειο άκρο της συγκέντρωσης των αμφορέων, δηλ. στο πρυμναίο άκρο του πλοίου. Αποκαλύφθηκε η καρίνα και σημαντικό τμήμα του πετσώματος του πλοίου. Επιπλέον, η έρευνα έφερε στο φως και το δευτερεύον φορτίο του πλοίου το οποίο αποτελείτο από πρόχους (επιτραπέζια αγγεία για το σερβίρισμα κρασιού).  
Anaskafi 1 Anaskafi 2   Anaskafi 3
Anaskafi 4 Anaskafi 5    Anaskafi 6
 
 
 
 
 Συντήρηση
Από το 2010, το Τμήμα Αρχαιοτήτων έχει αναλάβει τη συντήρηση των ευρημάτων του Ναυαγίου του Μαζωτού, μια ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της έρευνας, η οποία απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό. Για το σκοπό αυτό έχει δημιουργηθεί Εργαστήριο Συντήρησης Εναλίων Αρχαιοτήτων, όπου φυλάσσονται και συντηρούνται όλα τα ευρήματα της ανασκαφής του Ναυαγίου Μαζωτού.
   cyta 2
Τα ευρήματα αφαλατώνονται σταδιακά με τη μέθοδο της εμβάπτισης και η επιφάνειά τους καθαρίζεται μηχανικά, ενώ μετά το στέγνωμά τους ενδέχεται να απαιτούν σταθεροποίηση ή συγκόληση. Οι μέθοδοι που εφαρμόζονται κάθε φορά εξαρτώνται από τη φύση των υλικών και τον βαθμό διατήρησής τους.
 
Conservation 1 Conservation 2 Conservation 3 Conservation 4.1
 
 
 
 Αποτύπωση
Το  Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Γεωπληροφορικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, υπό την επίβλεψη του Επίκουρου Καθηγητή Δρα Δημήτρη Σαρλάτου, είναι υπεύθυνο για την αποτύπωση της θέσης του Ναυαγίου του Μαζωτού, τόσο σε ό,τι αφορά το σύνολο του ναυαγίου όσο και την καθημερινή αποτύπωση του σκάμματος. Για το σκοπό αυτό, και για να αντιμετωπιστούν οι ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν στο υποβρύχιο περιβάλλον και τα προβλήματα που αυτό θέτει στη διαδικασία της αποτύπωσης της θέσης (περιορισμένος φωτισμός, σύντομος χρόνος παραμονής), χρησιμοποιείται η μέθοδος της φωτογραμμετρίας ως μέθοδο ταχύτατη στην λήψη μετρήσεων με αποτυπώσεις ακρίβειας της τάξης των 1 - 2 εκατοστών του μέτρου.
    documentation - tepak 1
Στόχος της έρευνας του ΤΕΠΑΚ είναι η ανάπτυξη μεθοδολογίας και λογισμικού ούτως ώστε να καταστεί εφικτή η αυτοματοποιημένη επεξεργασία των δεδομένων που συγκεντρώνονται από τη φωτογράφηση υποβρύχιων θέσεων.  
documentation - tepak 2 documentation - tepak 3
 
 
 
Μελέτη Θαλασσίου Περιβάλλοντος
Η επιστημονική ομάδα του ΜΚΟ Ενάλια Φύσις έχει αναλάβει την καταγραφή και μελέτη της βιοποικιλότητας του ναυαγίου η οποία είναι ιδιαίτερης σημασίας αφού η θέση λειτουργεί ως τεχνητός ύφαλος ο οποίος προσελκύει θαλάσσια ζωή.
  biologists 1
biologists 2
biologists 3
 
 
Μελέτη των διαδικασιών δημιουργίας των θέσεων αρχαίων ναυαγίων.
Η έρευνα, η οποία πραγματοποιείται από τη Δρα Χρυσάνθη Παπαδοπούλου (post doctoral fellow, Leventis fellow British School at Athens), επικεντρώνεται στη μελέτη των φυσικών και πολιτιστικών διαδικασίων διαμόρφωσης της θέσης του ναυαγίου με βάση τα αποτελέσματα επιμέρους ερευνών από διαφορετικές ομάδες ειδικών (τοπογράφους, ωκεανογράφους, γεωλόγους και θαλάσσιους βιολόγους).
 
    Chryssanthi 1  Cryssanthi 2
 
Συνεργασίες
Τμήμα Αρχαιοτήτων
Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Γεωπληροφορικής, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ)
Μη Κυβερνητικός οργανισμός Ενάλια Φύσις