ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ

Το εργαστήριο δημιουργήθηκε το 2013 και λειτουργεί απο τον Σεπτέμβριο του 2015 στον χώρο των αποθηκών του Πανεπιστημίου Κύπρου, στην οδό Καλλιπόλεως. Σκοπός του εργαστηρίου είναι να προσφέρει στους φοιτητές τη δυνατότητα  να ασχοληθούν με πρακτικά ζήτηματα της κατασκευής σκαφών ώστε να κατανοήσουν βασικές αρχές της αρχαίας και παραδοσιακής ναυπηγικής.  Οι φοιτητές εξασκούνται στην εκπόνηση ναυπηγικών σχεδίων και μαθαίνουν τη χρήση των ναυπηγικών γραμμών μέσα απο την κατασκευή ξύλινων μοντέλων υπό κλίμακα.

Εκτός απο την εκπαίδευση, το εργαστήριο συμβάλλει και στην προστασία και διατήρηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου. Τα παραδοσιακά σκάφη - οι τελευταίοι ζωντανοί μάρτυρες της ναυπηγικής εξέλιξης χιλάδων χρόνων -μελετώνται και καταγράφονται συστηματικά απο τους φοιτητές.

    .....  `Ergastirio montelonModel
 

ΔΙΑΣΩΣΗ ΣΚΑΦΩΝ, ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ

Το ΕΡ.ΕΝ.Α.Ε, στοχεύοντας στη μελέτη της ναυτικής παράδοσης έχει προχωρήσει σε ενέργειες για τη διάσωση παραδοσιακών σκαφών της Κύπρου. Στους χώρους του εργαστηρίου φυλάσσονται ξύλινα παραδοσιακά σκάφη, διαφόρων τύπων:

Το σκάφος Απόστολος Ανδρέας (LL13207) το οποίο προριζόταν για απόσυρση και καταστροφή, στο πλαίσιο σχετικού προγράμματος του Τμήματος Αλιείας, παραχωρήθηκε στο ΕΡΕΝΑΕ και τεμαχίστηκε με τρόπο ώστε να είναι ευδιάκριτα τα βασικά κατασκευαστικά του μέρη. Τα διάφορα του τμήματα μεταφέρθηκαν στον υπαίθριο χώρο της αποθήκης του εργαστηρίου, στο Πανεπιστήμιο Κύπρου στη Λευκωσία, όπου αναπτύχθηκε ένας χώρος μελέτης και εκπαίδευσης φοιτητών στον τομέα.

Το Εργαστήριο επίσης διαθέτει συλλογή σπάνιων αντικειμένων και εργαλείων παραδοσιακής ναυπηγικής και αλιείας, εκ των οποίων ήδη ορισμένα εκτίθενται στο Μουσείο Θάλασσα, στην Αγία Νάπα.

       Our BoatsParadosiaka skafi
 
 
   

Άγιος Σπυρίδων: τεκμηριωνοντας τη Ναυτική πολιτιστικη μας παραδοση που χανεται

Ο ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, ένα από τα τελευταία παραδοσιακά αλιευτικά σκάφη της Κύπρου βρίσκεται εδώ 14 χρόνια εκτός νερού, στο Λατσί, δίπλα στη μαρίνα του Δήμου Πόλεως Χρυσοχούς. Κατασκευάστηκε στην Κρήτη το 1950 και ανήκει στον τύπο του Καραβόσκαρου (τύπος σκάφους με χαρακτηριστική ελλειψοειδή πρύμνη). Λίγα τέτοια καΐκια σώζονται στο Αιγαίο σήμερα και ακόμη λιγότερα πάνω από 22μ, όπως ο ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ. Το γεγονός αυτό καθιστά το σκάφος αυτό μνημείο της νεώτερης πολιτιστικής μας κληρονομιάς που χρήζει άμεσης προστασίας. Ωστόσο, από το 2004 βρίσκεται εκτεθειμένο στην παραλία του Λατσιού, απροστάτευτο   χωρίς καμία συντήρηση, παρά τις αρχικές δεσμεύσεις του Δήμου, με αποτέλεσμα την σταδιακή αποσύνθεσή του. Κάποιες ενέργειες που έγιναν σχετικά με τη διάσωσή του το 2006 δεν είχαν καμία συνέχεια με αποτέλεσμα το 2017 να αποφασιστεί η καταστροφή του, από το Δημοτικό Συμβούλιο Πόλεως Χρυσοχούς.

Συνέπεια αυτής της απόφασης ήταν η κινητοποίηση του Εργαστηρίου Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών (ΕΡΕΝΑΕ), Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, με επικεφαλής την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας Αρχαιολογίας, Στέλλα Δεμέστιχα. Πολύ γρήγορα διαπιστώθηκε ότι η μακροχρόνια εγκατάλειψη είχε καταστρεπτικά αποτελέσματα στο ξύλινο σώμα του σκάφους. Ο χώρος που βρίσκεται φαίνεται ότι δεν προσφέρεται για την κατασκευή στεγάστρου επί τόπου και είναι εξαιρετικά δύσκολο να μετακινηθεί με ασφάλεια. Για να επιστρέψει στη θάλασσα θα πρέπει ουσιαστικά να ξαναχτιστεί, με υψηλότατο κόστος.

Με αυτά ως δεδομένα και με την απειλή της άμεσης καταστροφής του σκάφους σύμφωνα με την αμετάκλητη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Πόλεως Χρυσοχούς – και παρά την προς το αντίθετο προτροπή της Σ. Δεμέστιχα, με επιστολή που απέστειλε προς το Δήμο στις 25 Ιανουαρίου 2018 – το ΕΡΕΝΑΕ ξεκίνησε άμεσα μια προσπάθεια τεκμηρίωσης του ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ με ψηφιακές και συμβατικές μεθόδους, σε συνεργασία με το Κυπριακό Ινστιτούτο (τρισδιάστατη αποτύπωση με Laser Scanning και φωτογραμμετρική αποτύπωση με την χρήση drone για να καλυφθούν στοιχεία τα οποία μπορούν να αποτυπωθούν μόνο από ψηλά). Την προσπάθεια αυτή στήριξαν το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών και ο Δήμος Πόλεως Χρυσοχούς. Έχουν ήδη εκπονηθεί σχέδια και το τρισδιάστατο μοντέλο του σκάφους μόλις αναρτήθηκε στην ανοιχτής πρόσβασης ιστοσελίδα Ephemera του Κυπριακού Ινστιτούτου http://ephemera.cyi.ac.cy/?q=node/48.

Το επόμενο βήμα είναι να εξευρεθούν οι πόροι για την ελεγχόμενη διάλυση του, ώστε να καταστεί δυνατή η πλήρης τεκμηρίωση όλων των κατασκευαστικών, μορφολογικών και τεχνολογικών χαρακτηριστικών του. Με τον τρόπο αυτόν θα μπορέσει να ξανακτιστεί ψηφιακά ο Άγιος Σπυρίδωνας και να διαφυλαχτούν επιλεγμένα τμήματά του, ως υλικά τεκμήρια της τεχνικής κατασκευής και της χρήσης του. Παράλληλα διενεργείται εθνογραφική έρευνα για την ιστορία του σκάφους, το οποίο χρησιμοποιήθηκε στην Κύπρο ως μηχανότρατα για πάνω από 50 χρόνια. Συνδέεται έτσι με την ιστορία και την εξέλιξη της αλιείας, μιας εξίσου σημαντικής ναυτικής τέχνης με μεγάλη ιστορία στην περιοχή.

Εκτός από την τεκμηρίωση, γίνονται προσπάθειες και για την εξεύρεση τρόπων διάχυσης των αποτελεσμάτων της έρευνας και έκθεσης των υλικών τεκμηρίων, ώστε να γίνει ευρύτερα γνωστό σε Κυπρίους και ξένους επισκέπτες αυτό το σημαντικό μνημείο ναυπηγικής και αλιευτικής παράδοσης. Ο Δήμος Χρυσοχούς έχει προσφερθεί να φυλάξει προσωρινά κάποια κινητά τμήματα του αλιευτικού εξοπλισμού αλλά δήλωσε ότι δεν διαθέτει αποθηκευτικό χώρο για μεγαλύτερα τμήματα του σκάφους, οπότε κάποια μεγαλύτερα μεταφέρθηκαν αναγκαστικά σε χώρους του Πανεπιστημίου Κύπρου. Ο Δήμος ξεκαθάρισε επίσης ότι δεν έχει κάποιο σχέδιο για την δημιουργία τοπικού μουσείου ούτε μπορεί να συμβάλει οικονομικά στο πρόγραμμα ελεγχόμενης διάλυσης και ναυπηγικής τεκμηρίωσης, που προτείνει το ΕΡΕΝΑΕ.

Τα ξύλινα σκάφη του 20ου αιώνα είναι τα τελευταία απτά τεκμήρια μακροχρόνιων και δύσκολα ανιχνεύσιμων παραδόσεων ναυπηγικής και ναυσιπλοΐας στα νερά της ανατολικής Μεσογείου. Όταν η καταστροφή τους είναι αναπόφευκτη η τεκμηρίωση των κατασκευαστικών, λειτουργικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών τους είναι το μόνο όπλο που διαθέτουμε για να μην χαθεί δια παντός η συμπυκνωμένη τεχνική εμπειρία και γνώση που εμπεριέχουν αλλά και τα ιστορικά συμφραζόμενα μέσα στα οποία δημιουργήθηκαν και λειτούργησαν. Καταγράφοντας τη ναυπηγική αρχιτεκτονική και τον εξοπλισμό ενός σκάφους, καθώς και τα προσωπικά αντικείμενα των ναυτικών που εργάστηκαν σε αυτό, ανακατασκευάζουμε την βιογραφία ενός ναυτικού μνημείου και εμποδίζουμε να διαγραφεί από τη συλλογική μνήμη του τόπου ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεώτερης ιστορίας του.

 
 
IMG 8607Screen Shot 2018 08 08 at 8.29.45 PMvlcsnap 2018 02 07 11h07m50s760
 
 
   

ΑΝΤΙΓΡΑΦΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ

Το 2012 ο συνεργάτης του Εργαστηρίου Κωνσταντίνος Νικολάου, στο πλαίσιο της μελέτης του για την Κυπριακή ναυτική παράδοση κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, κατασκέυασε ακριβές αντίγραφο κυπριακού παραδοσιακού σκάφους, τύπου Πασάρα. To Ανερούσα δωρήθηκε στο ΕΡ.ΕΝ.Α.Ε από το οποίο παραχωρήθηκε στο Δημοτικό Μουσείο Θάλασσα επί δανείω, προκειμένου να είναι προσβάσιμη στους επισκέπτες του μουσείου.

   Anerousa