ΙΣΤ 530 Πολιτεία και κοινωνία
ΒΝΕ 531 Βυζαντινό δίκαιο
ΙΣΤ 532 Παραγωγή και οικονομία στο μεσαιωνικό κόσμο
ΙΣΤ 533 Σταυροφορίες
ΙΣΤ 534 Λατινοκρατία
ΒΝΕ 535 Όψεις του ανδρικού και γυναικείου κόσμου
ΒΝΕ 536 Ιδιωτικός και δημόσιος χώρος στην καθημερινή ζωή
ΑΡΧ 537 «Η κοινωνική ζωή των πραγμάτων» στο Βυζάντιο
ΒΝΕ 539 Η μοναστηριακή οργάνωση
ΙΣΤ 540 Λατίνοι και Έλληνες στην Πρώτη Σταυροφορία (1073-1111)
ΙΣΤ 541 Η λατινική αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης
ΒΝΕ 542 Η εικόνα του Άλλου στη βυζαντινή λογοτεχνία
ΑΡΧ 543 Ένδυμα: ο καθρέπτης της βυζαντινής κοινωνίας
ΒΝΕ 544 Ο κόσμος του περιθωρίου
ΑΡΧ 545 Η διατροφή των Βυζαντινών
ΑΡΧ 546 Η αρχαιολογία της βυζαντινής οικονομίας
ΑΡΧ 547 Οι οχυρώσεις των Βυζαντινών
ΙΣΤ 548 Kοινωνική ιστορία της λατινοκρατούμενης Ανατολής (11ος – 13ος αι.)
ΑΡΧ 549 Τέχνη και ταυτότητα την εποχή των σταυροφοριών

 

ΙΣΤ 530 Πολιτεία και κοινωνία
Το σεμινάριο εστιάζεται στις ιδιαιτερότητες κρατικών μηχανισμών και κοινωνικών δομών σε μεσαιωνικά κρατικά μορφώματα. Με βάση επιλεγμένα παραδείγματα της βυζαντινής ιστορίας εξετάζονται βασικές έννοιες όπως, για παράδειγμα, οι φορείς και ο τρόπος άσκησης κρατικής εξουσίας, η έννοια της κυριαρχίας, η προβολή και επιβολή πολιτικών αποφάσεων, ο ρόλος τελετουργικών πράξεων στην πολιτική ζωή κ.ά. Το δεύτερο μέρος του σεμιναρίου αφορά σε φαινόμενα της κοινωνικής διαστρωμάτωσης του Βυζαντίου, όπως η έννοια της κοινωνικής τάξης, τα αυτοείδωλα κοινωνικών ομάδων, καθώς και οι σχέσεις τους με την αυτοκρατορική εξουσία.

ΒΝΕ 531 Βυζαντινό δίκαιο
Το σεμινάριο προσφέρει καταρχάς μια εισαγωγή στο δίκαιο (το Ιουστινιάνειο δίκαιο και οι βυζαντινές του παραλλαγές, το κανονικό δίκαιο), στους έννομους θεσμούς (δικαστήρια κτλ.) και τη νομολογία του Βυζαντίου (δικαστικές αποφάσεις, γνωματεύσεις). Στη συνέχεια, εξετάζονται κείμενα, τα οποία καταγράφουν καθημερινές δικαιοπραξίες που αφορούν κυρίως το οικογενειακό και κληρονομικό δίκαιο (δικαστικές αποφάσεις, διαθήκες) και καθιστούν σαφή την τεταμένη σχέση ανάμεσα στη νομική θεωρία και την κοινωνική πραγματικότητα.
 
ΙΣΤ 532 Παραγωγή και οικονομία στο μεσαιωνικό κόσμο
Το οικονομικό σύστημα του Βυζαντίου, όπως και αυτό κάθε μεσαιωνικού κράτους, βασιζόταν σε πολύ μεγάλο βαθμό στην αγροτική παραγωγή. Tο εμπόριο δεν ξεπερνούσε τα όρια τοπικών ανταλλαγών μέχρι που με την εμφάνιση των ναυτικών δημοκρατιών της Ιταλίας στο βυζαντινό χώρο, ο τομέας αυτός κατέστη ένας σημαντικός μοχλός οικονομικής ανάπτυξης. Μέσα στα πλαίσια αυτά εξετάζονται επιμέρους θέματα σχετικά με τις μεθόδους παραγωγής, τις παραγωγικές σχέσεις, το φορολογικό σύστημα, το χρήμα και την αγορά. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ερώτημα του κατά πόσον μπορεί να γραφτεί η οικονομική ιστορία ενός χώρου, όπου απουσιάζουν σχεδόν εξ ολοκλήρου στατιστικά στοιχεία.
 
ΙΣΤ 533 Σταυροφορίες
Στο σεμινάριο εξετάζονται διάφορα θέματα που αφορούν στους «ιερούς πολέμους» μεταξύ των Χριστιανών της Δύσης και των Μουσουλμάνων στη Σικελία, στην Ισπανία και ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή από τον 11ο έως τον 15ο αιώνα. Έμφαση δίνεται στο ρόλο των Ελλήνων και στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Λατίνων κατά την προετοιμασία και τη διεξαγωγή των εκστρατειών.
 
ΙΣΤ 534 Λατινοκρατία
Το σεμινάριο εξετάζει διάφορες πτυχές της μεσαιωνικής ιστορίας περιοχών στις οποίες έζησαν Έλληνες κάτω από λατινική κυριαρχία, δηλαδή τη Σικελία και τη Νότια Ιταλία, τη Συρία και την Παλαιστίνη, την Κύπρο, τη Φραγκική Ελλάδα, την Κωνσταντινούπολη και την Κρήτη. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πολιτική, εκκλησιαστική και κοινωνική θέση και κατάσταση των Ελλήνων.
 
BNE 535 Όψεις του ανδρικού και του γυναικείου κόσμου
Τι σήμαινε να είναι κανείς άνδρας και τι γυναίκα στη βυζαντινή κοινωνία; Ποια ήταν τα ανδρικά και ποια τα γυναικεία ιδεώδη του βυζαντινού κόσμου; Πώς μεταβάλλονταν αυτά ανάλογα με τις εποχές και τις κοινωνικές τάξεις; Πώς εκφράζεται ο ανδρικός και πώς ο γυναικείος κόσμος στη βυζαντινή λογοτεχνία; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που τίθενται στο πλαίσιο του σεμιναρίου αυτού και τα οποία εξετάζονται μέσα από ποικίλα κείμενα διαφορετικών ειδών και εποχών.
 
BNE 536 Ιδιωτικός και δημόσιος χώρος στην καθημερινή ζωή
Mέσα από την εξέταση ενός ευρύτατου φάσματος κειμένων, το σεμινάριο παρουσιάζει τα ποικίλα προβλήματα στη μελέτη της καθημερινής ζωής και στη διερεύνηση των βυζαντινών αντιλήψεων γύρω από τις έννοιες―συμπληρωμα- τικές αλλά και αντιθετικές―του «δημόσιου» και του «ιδιωτικού». Συζητούνται θέματα όπως, για παράδειγμα, διατροφή και μαγειρική, οινολογία, τα αντι- κείμενα καθημερινής χρήσης, η θέση των λουτρών στην κοινωνία και την οικονομία, σεξουαλικές πρακτικές και πρακτική ιατρική. Παράλληλα, διε- ρευνούνται μεθοδολογικά ζητήματα, όπως η αναπαράσταση της καθημερινής ζωής στη λογοτεχνία και τα προβλήματα που προκύπτουν για μια ικανοποιητική ιστορική και αρχαιολογική ερμηνεία του δημοσίου και ιδιωτικού χώρου.
 
ΑΡΧ 537 «Η κοινωνική ζωή των πραγμάτων» στο Βυζάντιο
Με τη βοήθεια των μαρτυριών της αρχαιολογίας, της τέχνης και των γραπτών πηγών εξετάζεται ο ρόλος διαφόρων κατηγοριών αντικειμένων σε ποικίλες εκφάνσεις της δημόσιας, θρησκευτικής και ιδιωτικής ζωής των Βυζαντινών, ένας ρόλος που σπάνια ήταν αποκλειστικά χρηστικός, καθώς τα αντικείμενα λειτουργούσαν και ως σύμβολα κοινωνικής θέσης, πλούτου και πολιτισμικών αξιών.
 
ΒΝΕ 539 Η μοναστηριακή οργάνωση
Το σεμινάριο εξετάζει την οργάνωση της καθημερινής μοναστηριακής ζωής και τα οικονομικά και πνευματικά της θεμέλια, όπως αυτά προκύπτουν κυρίως από τα μοναστηριακά τυπικά, αλλά και από τους βίους αγίων και άλλα κείμενα. Επίσης εξετάζεται ο ρυθμός της καθημερινής ζωής (ώρες προσευχής, ύπνου και εργασίας, κατανομή εργασιών), αλλά και η διαχείριση της υλικής βάσης της μοναστηριακής ζωής, κυρίως της ακίνητης περιουσίας, καθώς και οι εντάσεις ανάμεσα σε μια ιδεατή ζωή αφιερωμένη στο Θεό και στις ανάγκες συνδιαλλαγής με τον υπόλοιπο κόσμο.
 
ΙΣΤ 540 Λατίνοι και Έλληνες στην Πρώτη Σταυροφορία (1073-1111)
Tο σεμινάριο εξετάζει το επίμαχο θέμα της συμμετοχής Ελλήνων και Λατίνων στο σχεδιασμό και στην προετοιμασία της Πρώτης Σταυροφορίας, καθώς και τις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Λατίνων (ή του αυτοκράτορα και των σταυροφόρων) κατά τη διάρκεια της εκστρατείας και αργότερα μετά την ίδρυση των σταυροφορικών κρατών στην Ανατολή.
 
ΙΣΤ 541 Η λατινική αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης
Στο σεμινάριο εξετάζεται η ιστορία της Κωνσταντινούπολης και της φραγκικής Ελλάδας από την κατάκτηση της Πόλης από τους Λατίνους κατά την Τέταρτη Σταυροφορία (1204) έως την επανάκτησή της από τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγο (1261). Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα εποχή για την οποία διαθέτουμε λίγες πηγές, γεγονός που δημιουργεί πολλά και ποικίλα ερμη- νευτικά προβλήματα.
 
BNE 542 H εικόνα του Άλλου στη βυζαντινή λογοτεχνία
H στερεοτυπική εικόνα του Άλλου, ο οποίος έρχεται σε αντιπαράθεση με τον Eαυτό, είναι ένα από τα μοτίβα που εμφανίζονται σε όλα σχεδόν τα βυζαντινά λογοτεχνικά είδη. Η λογοτεχνική κατασκευή του Άλλου αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό των κειμένων και προσλαμβάνει ποικίλες μορφές. Θέμα του σεμιναρίου αυτού είναι η εξέταση των διαφόρων εκφάνσεων του Άλλου και της σημασίας τους στη δημιουργία των ιδεολογικών και κοινωνικών αντιλήψεων των Βυζαντινών.
 
ΑΡΧ 543 Ένδυμα: ο καθρέφτης της βυζαντινής κοινωνίας
Στο Βυζάντιο το ένδυμα λειτουργούσε ως καθρέφτης της ταυτότητας τόσο των ατόμων, όσο και διαφόρων κοινωνικών ομάδων. Διερευνάται, λοιπόν, πως το φύλο, η ηλικία, η οικογενειακή κατάσταση, τα θρησκευτικά πιστεύω, οι ηθικές αξίες, η εθνότητα, το επάγγελμα, η κοινωνική θέση και η οικονομική κατά- σταση εκφράζονταν στην επιλογή ενδυμασίας και στην υιοθέτηση συγκεκρι- μένης κόμμωσης.
 
BNE 544 O κόσμος του περιθωρίου
Oι ειδωλολάτρες, οι μάγοι, οι ομοφυλόφιλοι, οι πόρνες και οι ασθενείς ήταν μερικές από τις περιθωριακές ομάδες της βυζαντινής κοινωνίας. Στο πλαίσιο του σεμιναρίου αυτού εξετάζεται η απεικόνιση του κόσμου του περιθωρίου στη βυζαντινή λογοτεχνία.
 
ΑΡΧ 545 Η διατροφή των Βυζαντινών
Μέσα από την εξέταση αρχαιολογικών καταλοίπων (κεραμικά και μεταλλικά επιτραπέζια σκεύη, αγγεία μαγειρέματος, αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, οστά ανθρώπων και ζώων), και με τη βοήθεια της εικονογραφίας και των γραπτών πηγών, εξετάζονται θέματα που σχετίζονται με τις διατροφικές συνήθειες των Βυζαντινών από τον 5ο έως και τον 15ο αι. Έμφαση δίνεται στα είδη διατροφής τα οποία ο Βυζαντινός άνθρωπος κατανάλωνε, στην ποιότητά τους για την υγεία του, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο μαγείρευε, πρόσφερε και κατανάλωνε την τροφή του στον ιδιωτικό του χώρο.
 
ΑΡΧ 546 Η αρχαιολογία της βυζαντινής οικονομίας
Το σεμινάριο εξετάζει θέματα που σχετίζονται με την οικονομία και τις εμπορικές δραστηριότητες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, δίνοντας έμφαση στα αρχαιολογικά κατάλοιπα, όπως τα νομισματικά ευρήματα, οι αμφορείς και άλλα εμπορεύσιμα είδη, αλλά μελετώντας και την οργάνωση των αστικών κέντρων σε συνάρτηση με την εκμετάλλευση της αγροτικής υπαίθρου.
 
ΑΡΧ 547 Οι οχυρώσεις των Βυζαντινών
Στόχος του σεμιναρίου είναι η διερεύνηση ζητημάτων που σχετίζονται με την άμυνα και την ασφάλεια των βυζαντινών εδαφών μέσα από τη μελέτη οχυρωτικών έργων. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζεται ο συμβολικός και χρηστικός χαρακτήρας οχυρώσεων (οχυρωμένοι οικισμοί και πόλεις, πύργοι και κάστρα) με τη βοήθεια των ιστορικών μαρτυριών (περί όπλων και οχυρωτικών δικτύων) και της τέχνης (απεικόνιση επιθέσεων σε τειχισμένες πόλεις-κάστρα κλπ.). Έμφαση δίνεται στις περιόδους ανασφάλειας και πολεμικών συγκρούσεων (π.χ. Αραβικές και Σλαβικές επιδρομές, Σταυροφορίες, επιθέσεις Σελτζούκων και Οθωμανών).
 
ΙΣΤ 548 Kοινωνική ιστορία της λατινοκρατούμενης Ανατολής (11ος – 13ος αι.)
Σκοπός του σεμιναρίου είναι να συγκρίνει τους θεσμούς που δημιουργήθηκαν ως αποτέλεσμα της κατάκτησης και του εποικισμού εδαφών στην Aνατολική Mεσόγειο και στον βυζαντινό χώρο από τους Δυτικοευρωπαίους στο πλαίσιο των σταυροφοριών (Βασίλειο της Ιερουσαλήμ, Βασίλειο της Kύπρου των Λουζινιανών, Λατινική Αυτοκρατορία Kωνσταντινούπολης, Πριγκιπάτο του Mοριά και βενετοκρατούμενη Kρήτη). Η μελέτη της σχέσης μεταξύ των εισαγομένων φεουδαρχικών πολιτικών, νομικών, κοινωνικών και οικονομικών θεσμών με τους προϋπάρχοντες επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τη φύση του συστήματος που δημιουργείται (αμιγώς φεουδαρχικό, 'αποικιοκρατικό' ή υβριδικό;) και την έκταση επιβίωσης των βυζαντινών θεσμών. Επιτρέπει, παράλληλα, την κατανόηση του τρόπου διαμόρφωσης του πλαισίου συνύπαρξης των λατίνων εποίκων με τους αυτόχθονες ελληνικούς και άλλους πληθυσμούς τόσο στον κοινωνικό όσο και στον θρησκευτικό και πολιτισμικό τομέα, αλλά και την κατανόηση των παραγόντων εκείνων που καθόρισαν τον βαθμό προσαρμοστικότητας και αλληλεπιδράσεων καθώς επίσης τη δημιουργία νέων ταυτοτήτων.
 
ΑΡΧ 549 Τέχνη και ταυτότητα την εποχή των σταυροφοριών
Το σεμινάριο εξετάζει τις ποικίλες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης που καλλιεργήθηκαν στην υπηρεσία των πολυπολιτισμικών κοινωνιών της ανατολικής Μεσογείου κατά την περίοδο των σταυροφοριών, με ιδιαίτερη έμφαση στο φαινόμενο της γόνιμης συνάντησης ανάμεσα στην τέχνη Ανατολής και Δύσης, η οποία είναι η Σταυροφορική Τέχνη.