ΙΣΤ 550 Βυζάντιο και Ισλάμ: αντιπαραθέσεις και ανταλλαγές
ΙΣΤ 551 Oriens et Occidens
ΙΣΤ 552 Αυτοκρατορική ιδεολογία
ΒΝΕ 553 Ο ρήτορας και το κοινό του
ΒΝΕ 554 Συναισθήματα και νοοτροπίες
ΑΡΧ 555 Προσωπική ευλάβεια
ΒΝΕ 556 Αναπαραστάσεις του σώματος
ΒΝΕ 557 Αναπαραστάσεις του θανάτου
ΑΡΧ 558 Από τον παγανισμό στον Χριστιανισμό
ΑΡΧ 559 Η αρχαιολογία της βυζαντινής ταφής
ΑΡΧ 560 Βυζαντινός υλικός βίος και ταυτότητα
ΒΝΕ 561 Η εικόνα της γυναίκας στη βυζαντινή λογοτεχνία
ΑΡΧ 562 Πορτραίτα γυναικών στη βυζαντινή τέχνη
ΒΝΕ 563 Ο ηγεμόνας στη βυζαντινή λογοτεχνία
ΑΡΧ 564 Η τέχνη της προπαγάνδας και της διπλωματίας
ΒΝΕ 565 Παιδεία και εκπαίδευση στο Βυζάντιο
ΙΣΤ 566 Contra errores Graecorum
ΒΝΕ 567 Πόλεων αλώσεις
ΙΣΤ 568 Iστοριογραφία στον λατινοκρατούμενο Eλληνισμό (13ος-17ος αι.): ζητήματα ιστορικότητας και ιδεολογίας

 

ΙΣΤ 550 Βυζάντιο και Ισλάμ: αντιπαραθέσεις και ανταλλαγές
Το σεμινάριο εξετάζει επιλεγμένες πτυχές των σχέσεων του βυζαντινού πολιτισμού με τον γειτνιάζοντα ισλαμικό κόσμο από την εμφάνιση του αραβικού χαλιφάτου τον έβδομο αιώνα μέχρι και την επιθανάτια πάλη της αυτοκρατορίας με το οθωμανικό σουλτανάτο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον επαμφοτερίζοντα χαρακτήρα αυτών των σχέσεων. Oι σχέσεις αυτές παρουσιάζουν, τόσο σε πολιτικό όσο και σε ιδεολογικό επίπεδο, σφοδρές συγκρούσεις, ενώ, σε πολιτισμικό επίπεδο, διαπνέονται από ένα γνήσιο ενδιαφέρον για την άλλη πλευρά, το οποίο με τη σειρά του επιφέρει καρποφόρες αλληλεπιδράσεις.

ΙΣΤ 551 Oriens et Occidens
Το σεμινάριο εξετάζει την εικόνα του Άλλου που είχαν σχηματίσει οι δυτικοί συγγραφείς για τους Βυζαντινούς στον Μεσαίωνα, και αντίστροφα. Το σεμινάριο εστιάζεται στο ερώτημα του αν και σε ποιο βαθμό η εικόνα αυτή διαφοροποιείται ανάλογα με την κοινωνική θέση του συγγραφέα, το είδος του κειμένου και την ιστορική περίοδο κατά την οποία έγραφε.
 
ΙΣΤ 552 Αυτοκρατορική ιδεολογία
Με τον εκχριστιανισμό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ο αυτοκράτορας από θεός έγινε ένας θεοπρόβλητος ηγεμόνας που ενσάρκωνε την ιδέα της οικουμενικότητας και του έμψυχου νόμου, και που δεν έπαψε ποτέ να ερωτοτροπεί με την ιδέα της θεϊκής του ιδιότητας. Στο σεμινάριο εξετάζονται αυτές και άλλες πτυχές της αυτοκρατορικής ιδεολογίας μέσα από τελετουργικά προγράμματα, προοίμια αυτοκρατορικών εγγράφων και νομοθετημάτων, λογοτεχνικά κείμενα και μνημεία της βυζαντινής τέχνης.
 
ΒΝΕ 553 Ο ρήτορας και το κοινό του
Η ρητορική κατείχε σταθερή θέση στη θεωρητική εκπαίδευση της αρχαιότητας, θέση την οποία διατήρησε με ποικίλες μεταλλάξεις μέχρι το τέλος του Βυζαντίου. Η επιρροή της ρητορικής στη διαμόρφωση της βυζαντινής λογοτεχνίας ήταν ευρύτατη και βαθύτατη. Μέσα από τη σχέση του συγγραφέα με το κοινό του το σεμινάριο εξετάζει ρητορικά κείμενα θρησκευτικού και κοσμικού περιεχομένου, τους κανόνες και τις ρητορικές πρακτικές που τα διέπουν, το γλωσσικό και υφολογικό τους επίπεδο σε συνάρτηση με τη μόρφωση του συγγραφέα, με τους στόχους του και με το κοινό στο οποίο απευθυνόταν.
 
ΒΝΕ 554 Συναισθήματα και νοοτροπίες
Το σεμινάριο εξετάζει το συναισθηματικό και πνευματικό κόσμο των Βυζαντι- νών, το τι αισθάνονταν και πώς αντιλαμβάνονταν αυτό που αισθάνονταν και γενικότερα τον εαυτό τους, αλλά και τον κόσμο γύρω τους. Έμφαση δίνεται στη μεταβλητότητα φαινομενικών ανθρώπινων σταθερών και στα ερμηνευτικά προβλήματα που απορρέουν από αυτήν.
 
ΑΡΧ 555 Προσωπική ευλάβεια
Η ανάγκη έκφρασης της προσωπικής ευλάβειας αποτελούσε μια από τις σημαντικότερες κινητήριες δυνάμεις πίσω από τη δημιουργία της βυζαντινής τέχνης. Εξετάζονται, λοιπόν, οι τρόποι με τους οποίους οι Βυζαντινοί εξέφραζαν τη θρησκευτικότητα και την πίστη τους μέσα από την υιοθέτηση συγκεκριμένων, κοινωνικά αποδεκτών, συμπεριφορών και μέσα από την παραγγελία και τη χρήση έργων τέχνης.
 
BNE 556 Αναπαραστάσεις του σώματος
Το σώμα είναι μια έννοια της οποίας η σημασία αλλάζει ανάλογα με τις κοινωνίες και τις εποχές. Τι σήμαινε το σώμα για τους Βυζαντινούς και ποια σχέση είχαν με αυτό, είναι θέματα που δεν έχουν μελετηθεί καθόλου. Στο πλαίσιο του σεμιναρίου εξετάζεται η έννοια που είχε το σώμα στο Βυζάντιο και οι αναπαραστάσεις του σώματος μέσα στην τέχνη και τη λογοτεχνία.
 
BNE 557 Αναπαραστάσεις του θανάτου
Στο σεμινάριο εξετάζονται οι τρόποι αναπαράστασης του θανάτου στη βυζαντινή λογοτεχνία και οι ποικίλες ιδεολογικές παράμετροι της αναπαράστασης αυτής σε διαφορετικές περιόδους της βυζαντινής ιστορίας. Σε συνάρτηση προς τις θεολογικές απόψεις των Βυζαντινών, τη λειτουργική πράξη, αλλά και την απεικόνιση του θανάτου στη βυζαντινή τέχνη, μελετούνται κείμενα από ένα ευρύ ειδολογικό φάσμα, όπως έργα της νεκρικής λογοτεχνίας (επιτάφιοι λόγοι και μονωδίες, επιτύμβια επιγράμματα, θρήνοι), υμνογραφικά έργα, ιστοριογραφικά και αγιολογικά κείμενα, μυθιστορηματικές και επικές διηγήσεις, διαθήκες.
 
ΑΡΧ 558 Από τον παγανισμό στον Χριστιανισμό
Σκοπός του σεμιναρίου είναι η διερεύνηση της σταδιακής «μετάβασης» από τον αρχαίο κόσμο και τον παγανισμό, στο Βυζάντιο και τον Χριστιανισμό, μέσα από τη μελέτη των αρχαιολογικών καταλοίπων και της τέχνης. Έμφαση δίνεται στην ανίχνευση αυτής της διεργασίας μέσα από τη δημιουργικότητα και το συμβολισμό της πρώιμης χριστιανικής τέχνης και αρχιτεκτονικής: μετατροπή αρχαίων ναών σε χριστιανικούς, εκ νέου ναοδομία, γλυπτική και ζωγραφική, αλλαγή του αστικού χώρου της πρώιμης βυζαντινής εποχής, αντικείμενα λατρείας και ταφές.
 
ΑΡΧ 559 Η αρχαιολογία της βυζαντινής ταφής
Στη σφαίρα της βυζαντινής ιδεολογίας εντάσσεται η αντιμετώπιση του θανάτου, η προετοιμασία και ο τρόπος ταφής. Στο σεμινάριο διερευνώνται θέματα σχετικά με την ταφή στο βυζαντινό κόσμο (5ος-15ος αι.), με βάση τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και την τέχνη, αλλά και με τη βοήθεια των γραπτών πηγών. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζονται ζητήματα όπως η τυπολογική εξέλιξη κοιμητηρίων και ταφών, η εικονογράφηση ταφικών μνημείων και η ερμηνεία τους, τα ταφικά κτερίσματα και ο συμβολισμός τους, η αξιολόγηση πορισμάτων περί συνθηκών διαβίωσης μέσα από τη μελέτη ανθρωπολογικού υλικού.
 
ΑΡΧ 560 Βυζαντινός υλικός βίος και ταυτότητα
Σκοπός του σεμιναρίου είναι η μελέτη της «ταυτότητας» του βυζαντινού ανθρώπου, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Έμφαση δίνεται στην «ανάγνωση» της ταυτότητας διαφορετικών όψεων του υλικού πολιτισμού (π.χ. το δομημένο περιβάλλον, η βυζαντινή οικία, το ένδυμα, η οικοσκευή), με άλλα λόγια, η έκφραση θρησκευτικής, πολιτικής, πολιτισμικής, κοινωνικής, εθνικής ή άλλης ταυτότητας. Επιπλέον, διερευνάται ο ρόλος του βυζαντινού παρελθόντος και πολιτισμού στη διαμόρφωση της κοινωνικοπολιτικής και/ή πολιτισμικής ιδεολογίας σύγχρονων κρατών, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος και η Τουρκία.
 
BNE 561 Η εικόνα της γυναίκας στη βυζαντινή λογοτεχνία
Η βυζαντινή λογοτεχνία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ανδρική, αφού έχει γραφτεί κυρίως από άνδρες. Κατά συνέπεια, οι γυναίκες που εμφανίζονται στη βυζαντινή λογοτεχνία είναι προϊόντα μιας ανδρικής φαντασίας που είναι συχνά μισογυνιστική. Στο σεμινάριο εξετάζεται αυτή η λογοτεχνική κατασκευή της γυναίκας μέσα από τη μελέτη κειμένων διαφορετικών ειδών, συγγραφέων και εποχών.
 
ΑΡΧ 562 Πορτραίτα γυναικών στη βυζαντινή τέχνη
Από την Παναγία έως την Εύα, από τις αγίες έως τις αμαρτωλές στις αναπαραστάσεις της Δευτέρας Παρουσίας και από τις αυτοκράτειρες έως τις απλές γυναίκες που δούλευαν στους αγρούς, η βυζαντινή τέχνη προσφέρει ένα μεγάλο φάσμα γυναικείων πορτραίτων, μέσα από τη μελέτη των οποίων αναδύονται ανάγλυφα στάσεις και απόψεις για τη θέση και το ρόλο της γυναίκας στη βυζαντινή κοινωνία.
 
BNE 563 Ο ηγεμόνας στη βυζαντινή λογοτεχνία
Η μορφή του «βασιλέως» παίζει σημαντικότατο ρόλο στην πολιτική ιδεολογία του βυζαντινού κράτους. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, η μορφή αυτή παρουσιάζεται μέσα από λογοτεχνικές αναπαραστάσεις, οι οποίες εξιδανικεύουν ή και αμαυρώνουν τον ηγεμόνα. Στο συγκεκριμένο σεμινάριο εξετάζονται κυρίως οι λογοτεχνικοί τρόποι και το ιδεολογικό πλαίσιο αυτής της κατασκευής του ιδεώδους μονάρχη μέσα από ρητορικά, ιστοριογραφικά, νομικά κείμενα, αλλά και έργα «πολιτικής θεωρίας».
 
ΑΡΧ 564 Η τέχνη της προπαγάνδας και της διπλωματίας
Έχει υποστηριχθεί επανειλημμένα ότι η επιβίωση του βυζαντινού κράτους για περισσότερο από μια χιλιετία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ικανότατη βυζαντινή διπλωματία. Διερευνάται, λοιπόν, η χρήση της τέχνης από τις αυτοκρατορικές αρχές, αλλά και την Εκκλησία, ως πανίσχυρο μέσο αυτο- προβολής και διάδοσης πολιτικών και θρησκευτικών μηνυμάτων, τόσο στο εσωτερικό του κράτους όσο και στο εξωτερικό.
 
ΒΝΕ 565 Παιδεία και εκπαίδευση στο Βυζάντιο
Η πνευματική άνθηση στο Βυζάντιο βασίζεται στη μόρφωση ορισμένων λογίων και στην οργάνωση της εκπαίδευσης. Αν για να εκτιμήσουμε το βυζαντινό πολιτισμό, πρέπει να γνωρίζουμε τη λογοτεχνική του παράδοση, τότε για την κατανόηση της λογοτεχνικής του παραγωγής είναι απαραίτητη και η μελέτη της κατάστασης της παιδείας. Στο πλαίσιο του σεμιναρίου εξετάζονται η συνύπαρξη της ελληνικής παράδοσης και της χριστιανικής διδασκαλίας στην παιδεία, καθώς και οι θεσμοί της εκπαίδευσης σε ορισμένες περιόδους του Βυζαντίου.
 
ΙΣΤ 566 Contra errores Graecorum
Η λατινική εικόνα για τα θεολογικά «λάθη» των Ελλήνων από τον Καρλομάγνο έως την Άλωση δεν έχει μελετηθεί πλήρως. Το σεμινάριο εξετάζει διάφορα κείμενα που γράφτηκαν Contra errores Graecorum, για παράδειγμα, στα πλαίσια της στέψης του Καρλομάγνου (800), του «σχίσματος» του Φωτίου (860), των αμοιβαίων αφορισμών του 1054, των Σταυροφοριών και των συνόδων της Λυών Β´ (1274) και της Φλωρεντίας (1438-39).
 
ΒΝΕ 567 Πόλεων αλώσεις
Το σεμινάριο εξετάζει το θέμα της άλωσης βυζαντινών πόλεων, όπως αποτυπώνεται σε διάφορα είδη της βυζαντινής γραμματείας. Μελετούνται αντιπροσωπευτικά παραδείγματα, ξεκινώντας από την ιστορική καταγραφή των γεγονότων που εκτυλίχθηκαν πριν και μετά από την άλωση μιας πόλης, όπως την προσφέρουν γνωστά ιστοριογραφικά έργα, και καταλήγοντας στην ποιητική ανάπλαση του θέματος, όπως εμφανίζεται σε μονωδίες ή στους λεγόμενους Θρήνους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αλώσεις της Θεσσαλονίκης και της Κωνσταντινούπολης.
 
ΙΣΤ 568 Iστοριογραφία στον λατινοκρατούμενο Eλληνισμό: ζητήματα ιστορικότητας και ιδεολογίας
Mέσα από μια συγκριτική προσέγγιση, το σεμινάριο στοχεύει στη μελέτη διαφόρων ειδών ιστορικών κειμένων (χρονικών, χρονολογίων, διηγήσεων, αφηγηματικών ποιημάτων, σημειωμάτων σε χειρόγραφα και υπομνημάτων) που προέρχονται από τον λατινοκρατούμενο ελληνικό χώρο (Kύπρος, Mοριάς, Iόνιο, Kρήτη, Aιγαίο) κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο. Θα διερευνηθούν διάφορες πτυχές της ιστοριογραφικής διαδικασίας, όπως τα είδη ιστορικής γραφής, η γλώσσα και το ύφος, η ιστορικότητα και αξιoπιστία των κειμένων και η ιδεολογία που προάγουν σε σχέση με το πολιτικο-κοινωνικό περιβάλλον που τα παρήγαγε και τη συγγραφική υποκειμενικότητα. Θα επιχειρηθεί επίσης σύγκριση με κείμενα της βυζαντινής και δυτικής ιστοριογραφικής παράδοσης και με εκείνα που προέρχονται από τη Λατινική Ανατολή σε μια προσπάθεια να ανιχνευθούν σχέσεις και επιδράσεις και να αναδειχθούν οι παράγοντες εκείνοι που ευνόησαν μια ιστοριογραφική παραγωγή στην Κύπρο κατά πολύ σημαντικότερη (τόσο σε όγκο και διάρκεια στον χρόνο όσο και σε ποικιλία ειδών) από εκείνη στις άλλες περιοχές.