Ι.1 Εισαγωγικά μαθήματα Αρχαιολογίας - υποχρεωτικά (1ο-3ο εξάμηνο)

Ι.2 Επιλεγόμενα μαθήματα Αρχαιολογίας (4ο-8ο εξάμηνο)

Ι.3 Σεμινάρια Αρχαιολογίας (6ο-8ο εξάμηνο)

 

ΙΙ.1 Εισαγωγικά μαθήματα Ιστορίας - υποχρεωτικά (1ο-3ο εξάμηνο)

ΙΙ.2 Επιλεγόμενα μαθήματα Ιστορίας (4ο-8ο εξάμηνο)

ΙΙ.3 Σεμινάρια Ιστορίας (6ο-8ο εξάμηνο)

 

 



 

Ι.1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ – ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ (1ο-3ο εξάμηνο)

 
 
ΑΡΧ 117 Εισαγωγή στην Προϊστορία
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Το μάθημα στοχεύει στην εισαγωγή των φοιτητών στην επιστήμη της Προϊστορίας και Πρωτοϊστορίας (πρωτοπόροι, χρονολογική διάρθρωση, μεθοδολογία πεδίου, ερμηνευτικές προσεγγίσεις) και τη γνωριμία με τις βασικές έννοιες και τους σημαντικότερους σταθμούς της πολιτισμικής πορείας του ανθρώπου από την εμφάνισή του μέχρι την επινόηση και χρήση της γραφής. Έμφαση δίδεται στην Εποχή του Λίθου (Παλαιολιθική, Μεσολιθική, Νεολιθική, Χαλκολιθική) και τη μετάβαση στην Εποχή του Χαλκού στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο μέσα από τη μελέτη των μορφών κατοίκησης, των ταφικών εθίμων και της οικονομίας (κυνηγετική-τροφοσυλλεκτική, αγροτοκτηνοτροφική παραγωγή, τεχνολογία, ανταλλαγές-εμπόριο).

ΑΡΧ 118 Εισαγωγή στην Αρχαιολογία της Μεσογειακής Χαλκοκρατίας
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Eισαγωγικό μάθημα Mεσογειακής Αρχαιολογίας του οποίου ο χρονολογικός ορίζοντας είναι η Eποχή του Xαλκού, δηλαδή το δεύτερο στάδιο στην τριμερή εξέλιξη του πολιτισμού με γνώμονα την τεχνολογία (λίθος, χαλκός, σίδηρος). Tα γεωγραφικά όρια του μαθήματος ορίζονται στα ανατολικά από τους ποταμούς Tίγρη και Eυφράτη και στα δυτικά από την Eλληνική χερσόνησο. Oι πολιτισμοί της Xαλκοκρατίας της Aνατολικής Mεσογείου, στους οποίους αφιερώνεται μια απλουστευμένη και σύντομη αλλά ιδιαίτερα σημαντική εισαγωγή, είναι ο Mεσοποταμιακός, ο Aιγυπτιακός και ο Kυπριακός. Oι πολιτισμοί του Aιγαίου, στους οποίους επικεντρώνεται η ύλη του μαθήματος μετά την ενδιάμεση εξέταση, είναι αφενός ο πολιτισμός των νήσων του Bορειοανατολικού Aιγαίου και ο Kυκλαδικός, οι οποίοι ανήκουν στην Πρώϊμη Xαλκοκρατία, αφετέρου ο Mινωικός και ο Mυκηναϊκός, οι οποίοι στο πλαίσιο της δεύτερης χιλιετίας αναπτύσσουν εγγράμματες πολιτειακές οντότητες.

ΑΡΧ 123 Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία Ι
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
Tο μάθημα εξετάζει την περίοδο από τον 11ο έως τον 4ο αιώνα π.X., δηλαδή από την κατάρρευση του Mυκηναϊκού κόσμου έως το θάνατο του Aλεξάνδρου. Περιλαμβάνει τους γεωμετρικούς, αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους, και σταματά πριν τους ελληνιστικούς (που εξετάζονται στο ΑΡΧ 124). Για να παρουσιάσει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της κάθε περιόδου εξετάζει ορισμένα αντιπροσωπευτικά έργα και μνημεία κάθε εποχής και αναλύει έργα της πλαστικής, της αγγειογραφίας, της μεγάλης ζωγραφικής, της αρχιτεκτονικής και της μεταλλοτεχνίας.

ΑΡΧ 124 Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
Το μάθημα αποσκοπεί στην διδασκαλία και την μελέτη στοιχείων της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας, και στην εξοικείωση των φοιτητών με βασικές γνώσεις γύρω από τον αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό. Έργα της αρχιτεκτονικής και της πλαστικής, της κεραμικής και της ζωγραφικής, κ.ά. θα παρουσιαστούν με σκοπό μια πρώτη απόπειρα προσέγγισης του σχετικού υλικού, την εξοικείωση με την σχετική βιβλιογραφία και τον τρόπο έρευνας των μνημείων αυτών. Το μάθημα χωρίζεται σε τρία μέρη: Στο πρώτο μέρος θα εξετασθούν γενικά ζητήματα κλασικής αρχαιολογίας και ορολογίας, όπως επίσης και ορισμένα θέματα που θα διευκολύνουν την μετάβαση στο δεύτερο μέρος (δηλαδή κυρίως ζητήματα της τέχνης του 4ου αι. π.Χ. και του τέλους της κλασικής εποχής). Στο δεύτερο μέρος τα μαθήματα θα εστιάσουν στην Ελληνιστική εποχή (περίπου 330-30 π.Χ.), στις διαφορές της με την κλασική, και στα νέα στοιχεία που καθόρισαν, μετά τις 197 κατακτήσεις του Αλεξάνδρου και την συνακόλουθη διάδοση της ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού, τον χαρακτήρα και την φυσιογνωμία της κοινωνίας και της τέχνης ενός μεγάλου μέρους του αρχαίου κόσμου. Το τρίτο μέρος των μαθημάτων θα αφιερωθεί σε μια σύντομη εισαγωγή στην ρωμαϊκή αρχαιολογία, μέσα από αντιπροσωπευτικά έργα της αρχιτεκτονικής, της πλαστικής και της ζωγραφικής.

ΑΡΧ 132 Εισαγωγή στη Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη
Διδάσκοντες: Α. Βιώνης, Μ. Παρανή
Γενική επισκόπηση της βυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης από τον 3ο αι. μ.Χ. μέχρι την κατάλυση του βυζαντινού κράτους το 1453 μ.Χ. Γνωριμία με τα βασικά χαρακτηριστικά και την πολυμορφία του βυζαντινού υλικού πολιτισμού, συμπεριλαμβανομένης και της τέχνης, κοσμικής και εκκλησιαστικής.

ΑΡΧ 140 Εισαγωγή στη Λαϊκή Τέχνη – Λαϊκοί Τεχνίτες
Διδάσκων: [Ειδικός Επιστήμονας]
Τα εισαγωγικά μαθήματα περιλαμβάνουν αναφορά και γενική παρουσίαση ορολογιών όπως: Λαϊκή Τέχνη, Λαογραφία, Υλικός Βίος, Υλικός Πολιτισμός μέσα από την κλασική και τη σύγχρονη ελληνική και ξένη βιβλιογραφία. Τα μαθήματα συμπληρώνονται από μια παρουσίαση της σύγχρονης προοπτικής της επιστήμης, δίνοντας βάρος στη μεθοδολογία, τη διεπιστημονική και την αρχειακή έρευνα. Τα κυρίως μαθήματα αφορούν τις βασικές Λαϊκές Τέχνες και τους Τεχνίτες τους κατά την διάρκεια των νεότερων χρόνων. Προηγηται ιστορική εισαγωγή της περιόδου με εστίαση στην κοινωνία και την οικονομία. Στη συνέχεια παρουσιάζονται συνοπτικά οι σχέσεις της Κύπρου με την Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο αναφορικά με το εμπόριο και τον Υλικό Πολιτισμό. Οι Τέχνες και τα επαγγέλματα: κεραμική, καλαμουργική, υφαντουργία, κεντητική, ραπτική, ξυλογλυπτική, λιθογλυπτική, αρχιτεκτονική, μεταλλουργία, αργυροχοΐα – χρυσοχοΐα.

ΑΡΧ 141 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική Αρχαιολογία
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Αντίθετα με άλλους κλάδους της αρχαιολογίας, η Περιβαλλοντική δεν ασχολείται με ωραία αντικείμενα, κτίρια ή έργα τέχνης. Tο θέμα της έρευνάς της είναι κατάλοιπα τροφής, δείγματα καλλιέργειας ενός εδάφους, υπολείμματα φυτών, οστών ζώων και ανθρώπινα απομεινάρια. Η μελέτη αυτών των αρχαιολογικών ευρημάτων παρέχει τη δυνατότητα ανασύστασης και κατανόησης του παλαιοπεριβάλλοντος. Με την περιβαλλοντική αρχαιολογία μαθαίνουμε για το σύνολο της ανθρώπινης ζωής στο παρελθόν. Το μάθημα αποτελείται από μια σειρά διαλέξεων με θέμα τους επιμέρους τομείς της Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας. Αυτοί είναι η Γεωαρχαιολογία, η Αρχαιοβοτανική, η Ζωοαρχαιολογία και η Παλαιοπαθολογία. Κατά τη διάρκεια του μαθήματος θα εξεταστούν οι επιστημονικές μέθοδοι που εφαρμόζονται σε κάθε ένα από αυτούς τους κλάδους για τη μελέτη των σχετικών αρχαιολογικών ευρημάτων.

ΑΡΧ 150 Εισαγωγή στην Ιστορία της Δυτικής Τέχνης (4ος-18ος αι.)
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το εισαγωγικό αυτό μάθημα στοχεύει στην εξοικείωση των φοιτητών με σημαντικά έργα της δυτικοευρωπαϊκής τέχνης της περιόδου από τον πρώιμο Μεσαίωνα μέχρι τη Νεωτερικότητα, καθώς και τις διάφορες μεθοδολογικές προσεγγίσεις που έχουν εφαρμοστεί κατά το παρελθόν, αλλά και εκείνες που εφαρμόζονται σήμερα στη μελέτη τους. Η εξέταση έργων αρχιτεκτονικής, μνημειακής γλυπτικής και ζωγραφικής, αλλά και αντικειμένων σε άλλα εικαστικά μέσα (μεταλλοτεχνία, μικρογλυπτική σε ελεφαντοστό, μικρογραφημένα χειρόγραφα, υαλογραφήματα / vitraux κ.λπ.) αποσκοπεί στην κατάλληλη προετοιμασία για την μετέπειτα εμβάθυνση στα επιμέρους εξειδικευμένα αντικείμενα, τα οποία εξετάζονται στα μαθήματα Ιστορίας της Τέχνης επιπέδου 200.

ΑΡΧ 180 Εισαγωγή στην Ενάλια Αρχαιολογία
Διδάσκουσα: Σ. Δεμέστιχα
Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή των φοιτητών στην Ενάλια Αρχαιολογία, ούτως ώστε: α) να κατανοήσουν τη σχέση της με τους υπόλοιπους κλάδους της Αρχαιολογίας, β) να γνωρίσουν τα αρχαιολογικά τεκμήρια τα οποία μελετά, και γ) να αντιληφθούν τις ιδιαιτερότητες στις μεθόδους και τις τεχνικές της υποβρύχιας αρχαιολογίας.
 
 

 
 
Ι.2 ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ (4ο-8ο εξάμηνο)
 
 
AΡΧ 200 Η τέχνη στην αναγεννησιακή Ιταλία
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Στόχος του μαθήματος είναι η γνωριμία με τη ζωή και την καριέρα ορισμένων από τους πιο δημιουργικούς Ιταλούς καλλιτέχνες της περιόδου της Αναγέννησης (14ος-16ος αι.), κυρίως μέσα από τη μελέτη σωζόμενων έργων αρχιτεκτονικής, γλυπτικής και ζωγραφικής, μνημειακών και μη. Από τον Giotto και τους αδελφούς Lorenzetti στον Brunelleschi, τον Masaccio, τον Donatello, τον Botticelli και την οικογένεια Bellini, και από εκεί στον Leonardo da Vinci, τον Ραφαήλ, τον Michelangelo και τον Tiziano, εξετάζονται συνοπτικά, μαζί με τα έργα, τα ιδιαίτερα ερωτήματα που θέτει η έρευνα της καλλιτεχνικής παραγωγής στην Πρώιμη (περ. 1400-1500) και Υψηλή Αναγέννηση (περ. 1500-1520/30), ιδιαίτερα σε πόλεις-κέντρα όπως η Φλωρεντία, η Ρώμη και η Βενετία.

AΡΧ 201 Η Σάμος και το Ανατολικό Αιγαίο κατά την Προϊστορία: μεθοδολογία πεδίου και αρχαιολογική ερμηνεία
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Η νήσος Σάμος και η ευρύτερη γεωγραφική του ανατολικού Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένης και της δυτικής Μικράς Ασίας, αποτελεί τον πολιτιστικό μεσάζοντα μεταξύ κεντρικής Ανατολίας και Αιγαίου από τη μια, και ανατολικής Μεσογείου και Αιγαίου από την άλλη. Με αφετηρία την ανασκαφή του Πανεπιστημίου Κύπρου στο Ηραίο Σάμου, η οποία διενεργείται από το 2009 σε συνεργασία με το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο και αποσκοπεί στη διερεύνηση της χρήσης της περιοχής του Ιερού της Ήρας στην Σάμο κατά την Προϊστορία, το μάθημα στοχεύει: α) στην εξοικείωση των φοιτητών του Τμήματος με την ανασκαφική μεθοδολογία (τοπογραφικές μετρήσεις, αρχές στρωματογραφίας, αρχιτεκτονική αποτύπωση, τήρηση ημερολογίων, δειγματοληψίες διαφόρων υλικών, ξερό κοσκίνισμα, επίπλευση, κ.λπ.), β) στην εκμάθηση μεθόδων καθαρισμού, συντήρησης, καταγραφής, σχεδίασης, φωτογράφισης και μελέτης διαφόρων κατηγοριών κινητών ευρημάτων, γ) στην αρχειοθέτηση ανασκαφικών δεδομένων σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων, δ) στην ερμηνεία των ανασκαφικών δεδομένων και την ανασύσταση των προϊστορικών φάσεων του Ηραίου Σάμου, και ε) στη μελέτη της πολιτισμικής ενότητας του βόρειου και ανατολικού Αιγαίου, στην οποία εντάσσεται η Σάμος, από την 4η έως και τη 2η χιλ. π.Χ. Πρόκειται για μάθημα περιορισμένης επιλογής, στο οποίο μπορούν να συμμετάσχουν έως 12 φοιτητές του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας ανεξαρτήτως κατευθύνσεως. Προβλέπεται η συμμετοχή των φοιτητών για επτά εβδομάδες στην εκάστοτε ανασκαφική περίοδο. Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής θα δίδονται διαλέξεις που θα αφορούν στην ανασκαφική μεθοδολογία και την Προϊστορία του ανατολικού Αιγαίου από τη διδάσκουσα και τους εξειδικευμένους συνεργάτες της ανασκαφής (τοπογράφο, αρχιτέκτονα, παλαιοβοτανολόγο, συντηρητή, φωτογράφο, κ.λπ.). Επίσης, θα πραγματοποιούνται εκπαιδευτικές επισκέψεις στα Αρχαιολογικά Μουσεία του Πυθαγορείου και του Βαθέος, σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία της Σάμου, προκειμένου να διασαφηνιστεί η διαχρονική πολιτιστική πορεία του νησιού, καθώς και επίσκεψη σε αρχαιολογικούς χώρους της δυτικής Μ. Ασίας (Έφεσος, Μίλητος, Δίδυμα, Κλαζομενές) και των γειτονικών νησιών (Πάτμος, Κως, Νίσυρος). Τέλος, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου οι συμμετέχοντες θα παρουσιάσουν και θα καταθέσουν γραπτώς μελέτες που θα τους ανατεθούν.

ΑΡΧ 203 Πόλεμος και άμυνα στο Βυζάντιο
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Το μάθημα αποτελεί μία εισαγωγή σε θέματα σχετικά με τον πόλεμο, την πειρατεία και την άμυνα στα εδάφη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από την εποχή του Ιουστινιανού τον 6ο αι. έως και την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς τον 15ο αι. Στόχος είναι η διερεύνηση των πιο πάνω ζητημάτων μέσα από τη μελέτη και αξιολόγηση (α) των αρχαιολογικών καταλοίπων (ο συμβολικός και χρηστικός χαρακτήρας οχυρωματικών δικτύων και λιμενικών οχυρώσεων, οχυρωμένων οικισμών, πύργων και κάστρων), (β) των ιστορικών μαρτυριών (περί όπλων και πολεμικών συγκρούσεων, περί σχέσης βυζαντινών πολεμικών τακτικών και οργανωμένων οχυρωματικών έργων αντίστοιχων με κατασκευές στη Δύση και την Ισλαμική Ανατολή) και (γ) της τέχνης (απεικόνιση πολεμιστών/στρατιωτών, πολεμικών πλοίων, τειχισμένων πόλεων και
«πυργόσπιτων»). Έμφαση δίνεται στις «μεταβατικές» φάσεις των Βυζαντινών χρόνων (π.χ. Αραβικές και Σλαβικές επιδρομές, Σταυροφορίες, εξάπλωση Σελτζούκων και Οθωμανών).

AΡΧ 204 Το φύλο στη Βυζαντινή τέχνη
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η προσέγγιση έργων της βυζαντινής τέχνης μέσω της αναλυτικής κατηγορίας του κοινωνικού φύλου (gender) με στόχο την ουσιαστικότερη κατανόηση των ίδιων των έργων τέχνης και της κοινωνίας και του πολιτισμού που τα δημιούργησε. Εξέταση του τρόπου με τον οποίο οι βυζαντινές αντιλήψεις για το φύλο, οι οποίες αφορούσαν τους άνδρες, τις γυναίκες και τους ευνούχους, εκφράζονται, διαμορφώνονται, προωθούνται, επικρίνονται ή εξιδανικεύονται στη βυζαντινή τέχνη. Μέσα από τη συζήτηση επιλεγμένων βυζαντινών απεικονίσεων ανδρών, γυναικών και ευνούχων, συμπεριλαμβανομένων πορτρέτων ιστορικών προσώπων και απεικονίσεων βιβλικών και αγίων μορφών, ανιχνεύεται το τι σήμαινε να είσαι άνδρας, γυναίκα ή ευνούχος στο Βυζάντιο.

ΑΡΧ 207 Η Νεολιθική εποχή στο Αιγαίο
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Περιβαλλοντικές μελέτες και αρχαιολογικά κατάλοιπα θα διαφωτίσουν τη Νεολιθική εποχή του ελλαδικού-αιγαιακού χώρου (6800-3200 π.Χ,), που χαρακτηρίζεται από οργάνωση οικισμών μόνιμου χαρακτήρα, από οικονομία βασισμένη στη συστηματική άσκηση γεωργίας, στην κτηνοτροφία, στην ανταλλαγή πρώτων υλών και προϊόντων, στην παραγωγή κεραμικής (ψημένος πηλός) και από πολυμορφία στην τέχνη. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στη γνώση των οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών που συντελούνται κατά τις τελευταίες φάσεις της Νεολιθικής, κυρίως κατά τη Νεότερη και την Τελική Νεολιθική ή Χαλκολιθική περίοδο, οι οποίες θα εξελιχθούν και θα παγιωθούν κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3200-2000 π.Χ.).

ΑΡΧ 209 Aπό τη Mινωϊκή Kρήτη στη Mυκηναϊκή Eλλάδα: το Aιγαίο στη 2η χιλιετία π.Χ.
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Διαλέξεις που αφορούν στην ιστορία της έρευνας της Μινωικής και Μυκηναϊκής Αρχαιολογίας. Χρονολογική αφετηρία του μαθήματος αποτελεί η ανάπτυξη των πρώτων ανακτόρων στην Kρήτη, λίγο μετά την έναρξη της δεύτερης χιλιετίας (Mεσομινωϊκή περίοδος), και η οικονομικο-πολιτική τους επίδραση στο Αιγαίο και ιδιαίτερα στις Κυκλάδες. Το μάθημα παρακολουθεί την «αλλαγή σκυτάλης» από τη Μινωική στη Μυκηναϊκή πολιτική εξουσία και ολοκληρώνεται με το επεισόδιο των διαδοχικών καταστροφών των Mυκηναϊκών ανακτορικών ακροπόλεων σε Στερεά Eλλάδα και Πελοπόννησο στη διάρκεια του 13ου αιώνα π.X. Ο επίλογος εισάγει τις βάσεις μελέτης της Μετανακτορικής περιόδου του 12ου αι. π.Χ.

ΑΡΧ 214 Δομημένο περιβάλλον και κοινωνία στην Ανατολική Μεσόγειο (10η -2η χιλ. π.Χ.)
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Στόχος του μαθήματος είναι η μελέτη του δομημένου περιβάλλοντος στις διάφορες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου από την αυγή της Νεολιθικής, κατά την οποία ιδρύονται οι πρώτοι μόνιμοι οικισμοί της ανθρωπότητας, έως και τις αρχές της Μέσης Εποχής του Χαλκού, κατά την οποία ιδρύονται πολύπλοκα ανακτορικά συγκροτήματα σε αρκετές περιοχές της υπό εξέταση γεωγραφικής ζώνης. Επιμέρους θεματικές που θα θιγούν στο συγκεκριμένο μάθημα είναι α) η διάκριση της οικιστικής, κοσμικής και θρησκευτικής αρχιτεκτονικής, β) η μελέτη του πολεοδομικού σχεδιασμού στις διαφορετικές περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου μέσα από επιλεγμένα παραδείγματα (π.χ. Göbekli Tepe, Nevalı Çori, Çatal Höyük, Σέσκλο, Διμήνι, Παλιόσκαλα, Arslantepe, Τροία, Liman Tepe, Πολιόχνη, Λέρνα, Αίγινα, Küllüoba, Νοrşuntepe, Ταρσός, Kültepe, Hatussa, Κνωσός, Γουρνιά, Μυκήνες, Πύλος, κ.λπ.) και γ) η κατανόηση των περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων, οι οποίοι καθόρισαν τη μορφή και λειτουργία του δομημένου περιβάλλοντος, εξυπηρέτησαν την ανερχόμενη πολιτική και κοινωνική ελίτ και οδήγησαν στη δημιουργία οικισμών με πρωτοαστικά χαρακτηριστικά (3η χιλ. π.Χ.) και στην ίδρυση ανακτόρων ήδη από τα τέλη της 4ης χιλ. π.Χ.

ΑΡΧ 216 Bυζαντινή Κύπρος: Αρχαιολογία και Τέχνη (4ος-12ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η γνωριμία με τον υλικό πολιτισμό και την καλλιτεχνική παραγωγή στην Κύπρο κατά τη βυζαντινή περίοδο (4ος αι.-1191 μ.Χ.). Η ανίχνευση της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του νησιωτικού αυτού τμήματος της βυζαντινής οικουμένης και των παραγόντων (γεωγραφικών, ιστορικών, πολιτικών, κοινωνικών, οικονομικών, ιδεολογικών, κ.λπ.) που οδήγησαν στη διαμόρφωσή της. Μέσα από την επιλεκτική μελέτη των αρχαιολογικών καταλοίπων της περιόδου εξετάζονται θέματα σχετικά με α) τη σταδιακή εξάπλωση του Χριστιανισμού και την επίδρασή του σε διάφορους τομείς της καθημερινότητας αλλά και στην καλλιτεχνική παραγωγή στο νησί, β) την ύπαρξη και ανάπτυξη αστικών κέντρων και τη σχέση τους με την αγροτική ενδοχώρα, γ) τη βιοτεχνική παραγωγή και το εμπόριο, και δ) τη δυναμική των σχέσεων της Κύπρου με άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας – πάνω απ’ όλα με την Κωνσταντινούπολη.

ΑΡΧ 217 Πολιτισμικές ενότητες του Αιγαίου και της Δυτικής Ανατολίας κατά την πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλ. π.Χ.)
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Το μάθημα αποσκοπεί στην επισταμένη και πολύπλευρη μελέτη των αρχαιολογικών καταλοίπων και περιβαλλοντικών δεδομένων της 3ης χιλ. π.Χ. σε όλες τις περιοχές που βρέχονται από το Αιγαίο: Θράκη, Μακεδονία, Ηπειρωτική Ελλάδα, Κυκλάδες και την Κρήτη, νησιά του βόρειου και ανατολικού Αιγαίου και δυτική Μικρά Ασία. Η εμβάθυνση στις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές δομές των κοινοτήτων της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού θα αναδείξει και θα ερμηνεύσει την πολιτισμική ιδιαιτερότητα των εξεταζόμενων ηπειρωτικών και νησιωτικών περιοχών.

ΑΡΧ 218 H Aρχαιολογία των πόλεων-βασιλείων της Kύπρου
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Tο μάθημα επιδιώκει την αναλυτική παρουσίαση και αξιολόγηση των αρχαιολογικών καταλοίπων εκείνων των κυπριακών θέσεων της πρώτης π.Χ. χιλιετίας που σύγχρονες επιγραφικές ή/και μεταγενέστερες φιλολογικές μαρτυρίες χαρακτηρίζουν ως πόλεις οι οποίες κυβερνώνται από βασιλείς. Γνωρίζουμε με ιστορική ακρίβεια τη χρονολογία κατάλυσης των τελευταίων κυπριακών πόλεων-βασιλείων, και ως εκ τούτου και του θεσμού της κυπριακής βασιλείας, στο τέλος του 4ου αιώνα (περί το 310 π.X.). Aναφορικά, όμως, με το χρονικό πλαίσιο ίδρυσης των κυπριακών πόλεων-βασιλείων δεν υπάρχει ιστορική τεκμηρίωση προγενέστερη των αυτοκρατορικών επιγραφών των Σαργωνιδών (707 π.Χ.). Στο πλαίσιο του μαθήματος αναζητούνται τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, εξετάζονται οι επιγραφικές μαρτυρίες και η νομισματοκοπία των πόλεων-βασιλείων, καθώς και οι ιδρυτικοί μύθοι, ώστε να είναι εφικτή η αναθεώρηση των ιστορικών συνισταμένων του θεσμού της κυπριακής βασιλείας και η διόρθωση πολλών ανακριβειών.

ΑΡΧ 219 Εισαγωγή στην Αιγαιακή Προϊστορία (Εποχή Λίθου – Εποχή Χαλκού)
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Μελέτη των πρώτων οικισμών αγροτοκτηνοτροφικού χαρακτήρα, της κοινωνικής δομής και των τεχνολογικών και λοιπών κατακτήσεων, που συντελέστηκαν κατά τη Νεολιθική και έθεσαν τις βάσεις για την περαιτέρω εξέλιξη των κοινωνιών του Αιγαίου κατά την Εποχή του Χαλκού. Γνωριμία με τα αρχαιολογικά κατάλοιπα της Εποχής του Χαλκού στην Ηπειρωτική Ελλάδα, τη δυτική Μικρά Ασία, τα νησιά του Αιγαίου (βόρειου και ανατολικού Αιγαίου, Κυκλάδων) και την Κρήτη. Εμβάθυνση στις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές δομές των πρώτων πρωτοαστικών κέντρων του βορειοανατολικού Αιγαίου, της Μινωικής Κρήτης και της Μυκηναϊκής Ελλάδας.

ΑΡΧ 220 Κεραμική οικιακής χρήσης (Κλασικοί, Ελληνιστικοί και Ρωμαϊκοί χρόνοι)
Διδάσκων: Σ. Δεμέστιχα
Ο στόχος του μαθήματος είναι διπλός: α) να διδαχθούν οι φοιτητές τις μεθόδους μελέτης της ακόσμητης κεραμικής, η οποία αποτελεί και το πιό κοινό εύρημα των ερευνών πεδίου, ώστε να μπορέσουν να κατανοήσουν τη θέση της στην αρχαιολογική έρευνα, και β) να προσεγγίσουν τη καθημερινή ζωή και την οικιακή οικονομία στις στη μακρά της διάρκεια, από τους Κλασικούς έως τους Ρωμαϊκούς Χρόνους.

ΑΡΧ 221 Κύπρος και Κρητο-Μυκηναϊκό Αιγαίο
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Οι πρώτες διαλέξεις της διδάσκουσας θα αφιερωθούν σε ανασκόπηση-υπενθύμιση των βασικών παραμέτρων της «ιστορίας» του Κυπριακού, Μινωικού και Ελλαδικού-Μυκηναϊκού πολιτισμού, όπως διαγράφεται μέσα από τα πορίσματα των αρχαιολογικών ερευνών. Στη συνέχεια, οι διαλέξεις θα επικεντρωθούν σε θέματα μεθόδου μελέτης εκείνων των υλικών καταλοίπων τα οποία μπορούν να τεκμηριώσουν άυλες (μεταφορά τεχνογνωσίας) και υλικές ανταλλαγές (εμπόριο μετάλλων, κεραμικής, γεωργικών προϊόντων) ανάμεσα στην Κύπρο και τους πολιτισμούς
του Αιγαίου. Τέλος, κάθε φοιτητής θα αναλάβει την παρουσίαση εργασίας που θα αφορά στο εύρος και τον χαρακτήρα των ανταλλαγών ανάμεσα στην Κύπρο και το Κρητο-Μυκηναικό Αιγαίο, η οποία θα βασιστεί σε μια δημοσιευμένη θέση (π.χ. Έγκωμη, Παλαίπαφος, Ζάκρος, Φαιστός, Τίρυνθα, Θήβες), και θα ερμηνεύσει το φαινόμενο στο πλαίσιο του Μεσογειακού εμπορίου.

ΑΡΧ 223 Αρχαιολογία της Βυζαντινής οικονομίας
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Η οικονομία και το εμπόριο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας απασχόλησε συστηματικά τον κλάδο της Βυζαντινής Αρχαιολογίας πρόσφατα. Η αγροτική περιφέρεια και η αγροτική παραγωγή, η τοπογραφία των καλλιεργήσιμων εκτάσεων και η σχέση τους με γειτονικά κέντρα και πόλεις, το διαμετακομιστικό εμπόριο και τα λιμάνια, η επεξεργασία των πρώτων υλών και τα προϊόντα πρώτης ανάγκης ή πολυτελείας που διοχετεύονται στην αγορά αποτελούν σημαντικά στοιχεία για τη μελέτη της βυζαντινής οικονομίας γενικότερα. Μέσα από την αξιολόγηση δεδομένων από συστηματικές ανασκαφές και άλλες αρχαιολογικές έρευνες, τη μελέτη εργαστηρίων και χώρων αγοράς, τη διασπορά της εφυαλωμένης κεραμικής και των αμφορέων μεταφοράς αγροτικών προϊόντων, τη νομισματική κυκλοφορία, την αξιοποίηση δεδομένων σχετικά με την επεξεργασία των πρώτων υλών και τη διακίνηση του μεταξιού ή άλλων υφασμάτων, επιχειρείται στο παρόν μάθημα η ανίχνευση της συρρίκνωσης και ανάκαμψης της Βυζαντινής αστικής και αγροτικής οικονομίας από τον 5ο στον 15ο αιώνα.

ΑΡΧ 224 Ancient technology: from raw material to finished object
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Το μάθημα θα διερευνήσει την εξέλιξη της αρχαίας τεχνολογίας από την απώτερη Προϊστορία μέχρι και τις ιστορικές περιόδους μέσα από τις βασικές πρώτες ύλες που χρησιμοποίησαν οι αρχαίοι, δηλαδή το λίθο, την άργιλο και τα μέταλλα αλλά και τα συνθετικά υλικά όπως το γυαλί και τη φαγεντιανή. Για κάθε ενότητα θα μελετηθούν οι τρόποι συλλογής της πρώτης ύλης, οι τρόποι επεξεργασίας και διαμόρφωσης στο τελικό αντικείμενο.

ΑΡΧ 225 Αρχαιολογία της Κύπρου
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Το μάθημα ξεκινά με μια γενική εισαγωγή στην γεωγραφία, στη γεωλογία και το περιβάλλον της Κύπρου και στη συνέχεια στην αρχαιολογία του νησιού από την Προ-Νεολιθική Εποχή μέχρι και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Για κάθε εποχή θα καλυφθούν θέματα που έχουν να κάνουν με τον υλικό πολιτισμό, την αρχιτεκτονική και κοινωνική και πολιτική οργάνωση αλλά και με τις λατρείες και ταφικά έθιμα.

ΑΡΧ 226 The Early Prehistory of Cyprus and Anatolia (11th-3rd Mill. BC)
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Το μάθημα αποσκοπεί στη μελέτη της Νεολιθικής περιόδου και της Πρωίμης Εποχής του Χαλκού στις γειτονικές περιοχές της Κύπρου και της Ανατολίας. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μέσω της μελέτης της αρχιτεκτονικής (οικιστικής και ιερής), των ταφικών εθίμων, της κατεργασίας του λίθου, της κεραμικής τεχνολογίας, της μεταλλουργίας, των εμπορικών δικτύων, της πολιτισμικής διάδρασης και του συμβολισμού. Η εμβάθυνση στις ανωτέρω πτυχές του φαινομένου στοχεύει στην επεξήγηση των διαφόρων τρόπων με τους οποίους επετράπη η πρωιμότερη και ταχεία πολιτισμική ανάπτυξη στη νοτιοανατολική και κεντρική Ανατολία και μια καθυστερημένη ανάπτυξη στη δυτική Ανατολία και στην Κυπρο στην Προκεραμική Νεολιθική, στην Κεραμική Νεολιθική, τη Χαλκολιθική και την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.
 
ΑΡΧ 227 Βασικές αρχές της Γεωπληροφορικής στην Αρχαιολογία
Διδάσκων: Α. Σαρρής
Το μάθημα αποσκοπεί να δώσει μία εισαγωγή των βασικών στοιχείων της Γεωπληροφορικής και των Γεωεπιστημών όπως εφαρμόζονται στην αρχαιολογία. Θα καλύψει ένα ευρύ φάσμα των τεχνολογιών αυτών, συμπεριλαμβανομένων των επίγειων μεθόδων διασκόπησης και χαρτογράφησης, την αεροφωτογράφιση, την Φωτογραμμετρία, το Laser Scanning, τα παγκόσμια συστήματα εντοπισμού και πλοήγησης (GPS), τη δορυφορική τηλεπισκόπηση και τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS).

ΑΡΧ 230 Πρωτοβυζαντινές πόλεις στην ανατολική Μεσόγειο (4ος-7ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η μελέτη της μνημειακής τοπογραφίας των πόλεων στις ανατολικές επαρχίες της βυζαντινής αυτοκρατορίας κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο (4ος –7ος αι.) και του ρόλου τους ως διοικητικών, θρησκευτικών, οικονομικών και πολιτιστικών κέντρων. Εξετάζονται θέματα σχετικά με τον πολεοδομικό σχεδιασμό των πρωτοβυζαντινών πόλεων, την οχύρωσή τους, πρόνοιες για την τροφοδοσία και την ύδρευσή τους, τα δημόσια κτίρια, τις ζώνες εμπορικής δραστηριότητας και την οικιστική αρχιτεκτονική τους. Διερευνάται η σταδιακή απομάκρυνση των πρωτοβυζαντινών πόλεων από τις ρωμαϊκές παραδόσεις και η συνεπακόλουθη μεταμόρφωση του χαρακτήρα τους και ανιχνεύεται η πιθανή επίδραση της επικράτησης του Χριστιανισμού και των συγκεντρωτικών τάσεων της κεντρικής εξουσίας στην εξέλιξη αυτή. Εξετάζεται το ζήτημα της «παρακμής» των αστικών κέντρων της ανατολικής Μεσογείου κατά τον 7ο μ.Χ. αιώνα.

ΑΡΧ 231 Βυζαντινή τέχνη και ταυτότητα
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Σκοπός του μαθήματος είναι η μελέτη της «ταυτότητας» του βυζαντινού ανθρώπου, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τη βυζαντινή μνημειακή τέχνη, τη μνημειακή αρχιτεκτονική και τη μικροτεχνία. Έμφαση δίνεται στην «ανάγνωση» της ταυτότητας μέσα από την τέχνη και τις διαφορετικές όψεις του υλικού πολιτισμού, με άλλα λόγια, η έκφραση θρησκευτικής, πολιτικής, πολιτισμικής, κοινωνικής, εθνοτικής ή άλλης ταυτότητας. Επιπλέον, διερευνάται ο ρόλος του βυζαντινού παρελθόντος και πολιτισμού στη διαμόρφωση της κοινωνικοπολιτικής και/ή πολιτισμικής ιδεολογίας σύγχρονων κρατών, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος και η Τουρκία.

ΑΡΧ 232 Βυζαντινή αρχαιολογία: από τη θεωρία στην πράξη
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Το μάθημα παρέχει μία ευρεία επισκόπηση παλαιότερων και σύγχρονων τεχνικών αρχαιολογικής διερεύνησης του «βυζαντινού τοπίου» της Ανατολικής Μεσογείου, από την εποχή των ξένων περιηγητών του 19ου αι. έως τις μέρες μας. Ο βυζαντινός πολιτισμός, όπως κάθε πολιτισμός, συγκροτείται από νοήματα. Παρόλο που η βυζαντινή αρχαιολογία βρέθηκε για πολλά χρόνια στην περιφέρεια της σύγχρονης αρχαιολογικής επιστήμης, πρόσφατα ξεκίνησε να αποκτά μια νέα διάσταση στη διεθνή σκηνή με την εφαρμογή μεθοδολογικών προσεγγίσεων και ερμηνευτικών μοντέλων «δανεισμένων» από άλλες επιστήμες. Σκοπός του μαθήματος είναι: α) η επισκόπηση των πιο πρόσφατων προσεγγίσεων στη βυζαντινή αρχαιολογία (π.χ. στη θεώρηση των αντικειμένων τέχνης και των μνημείων, και στην προσέγγιση και ερμηνεία της αρχαιολογίας του βυζαντινού τοπίου), και β) η επισκόπηση δημοσιευμένων θεματικών μελετών που αφορούν στον υλικό πολιτισμό, στο δομημένο περιβάλλον και στη χρήση του βυζαντινού αγροτικού τοπίου στην Ελλάδα, στην Κύπρο και στη Μικρά Ασία.

ΑΡΧ 233 Τέχνη, πολιτική και αυλική κουλτούρα στην Ιταλία της Αναγέννησης
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το μάθημα αυτό αποσκοπεί στην εξοικείωση των φοιτητών με την έννοια, τη μορφή και τη λειτουργία των ιταλικών αναγεννησιακών αυλών, με την ιδιαίτερη κουλτούρα που αναπτύχθηκε σε κάθε μια από αυτές και κυρίως με την καλλιτεχνική παραγωγή που συνδέεται μαζί τους. Εξετάζονται η θέση του αυλικού καλλιτέχνη εντός του αυλικού περιβάλλοντος σε στενή σχέση με τους χορηγούς του (βασιλείς, δούκες, κόμητες, μαρκησίους, πάπες, καρδιναλίους, αστούς και τα συλλογικά όργανα της δημοκρατικής διοικητικής μηχανής) προκειμένου να διαπιστωθούν οι ιδιαιτερότητες των καλλιτεχνικών προτιμήσεων της κάθε αυλής και οι λόγοι που οδήγησαν στη διαμόρφωση τους. Το συγκεκριμένο μάθημα προσφέρει μια εναλλακτική οπτική γωνία για τη μελέτη της ιταλικής αναγεννησιακής τέχνης σε σχέση με το πιο παραδοσιακό «βιογραφικό» μοντέλο.

ΑΡΧ 235 Πρώιμη ζωγραφική των Κάτω Χωρών (15ος-16ος αι.)
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το μάθημα αυτό στοχεύει στη γνωριμία με την τέχνη της λεγόμενης «Αναγέννησης του Βορρά» και, πιο συγκεκριμένα, με τη ζωγραφική των Κάτω Χωρών κατά τον 15ο και πρώιμο 16ο αιώνα. Εξετάζονται ευρύτερα ζητήματα ερμηνείας και πρόσληψης, ενώ σημαντικό μέρος του μαθήματος αφιερώνεται στην υφολογική, εικονογραφική και τεχνική ανάλυση επιλεγμένων έργων των μεγάλων Φλαμανδών δασκάλων. Οι καλλιτεχνικές εξελίξεις στο χώρο των Κάτω Χωρών συσχετίζονται με τα σύγχρονα επιτεύγματα της ιταλικής Αναγέννησης και προσεγγίζεται το θέμα της αμφίδρομης σχέσης μεταξύ των δυο αυτών καλλιτεχνικών πόλων.

ΑΡΧ 236 Γνωρίστε την Αρχαία και Βυζαντινή Κύπρο: ιστορική-αρχαιολογική προσέγγιση
Διδάσκων: Μ. Ιακώβου [ή άλλος διδάσκων του Τμήματος ΙΣΑ]
Η εξοικείωση του φοιτητή με τον ιδιαίτερο, νησιωτικό χαρακτήρα του πολιτισμικού φαινομένου της Κύπρου στο πλαίσιο του Μεσογειακού περίγυρου. Η Ιστορία των Κυπρίων, όπως μπορεί να «διαβαστεί» μέσα από τoν υλικό πολιτισμό, την καλλιτεχνική παραγωγή και τις γραπτές πηγές από την απώτερη προϊστορία ως τέλος της Βυζαντινής περιόδου (1191 μ.Χ.).

ΑΡΧ 237 Γοτθική γλυπτική (12ος-13ος αι.)
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το μάθημα αυτό έχει ως στόχο να εισαγάγει τους φοιτητές στα βασικά ιστοριογραφικά ζητήματα της μελέτης της γοτθικής γλυπτικής, όπως αυτή αναπτύχθηκε κυρίως στα εδάφη της σημερινής Γαλλίας (αλλά όχι μόνο), κατά τον 12ο και 13ο αιώνα (η εξέταση ειδικότερων θεματικών οδηγεί ενίοτε και στην ανάλυση μεταγενέστερων έργων, του 14ου αιώνα). Παρά το γεγονός πως το μάθημα αναπτύσσεται, σε γενικές γραμμές, χρονολογικά, έχει οργανωθεί σε θεματικές ενότητες που καλύπτουν όχι μόνο ζητήματα τεχνοτροπικά και εικονογραφικά, αλλά και ακανθώδη θέματα λειτουργίας των διαφόρων αντικειμένων-κατασκευών που κοσμούνται με γλυπτό διάκοσμο, καθώς και διαμόρφωσης του ιερού χώρου μέσα στον οποίο βρίσκονται (ή βρίσκονταν άλλοτε).

ΑΡΧ 239 Βυζαντινή θεωρία της εικόνας και Εικονομαχία
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Γνωριμία με το ιδεολογικό και δογματικό υπόβαθρο της λατρείας των εικόνων στο Βυζάντιο από την περίοδο της Ύστερης Αρχαιότητας μέχρι τις πρώτες δεκαετίες μετά την Εικονομαχία από την οπτική της ιστορίας της τέχνης. Η διερεύνηση των αντιλήψεων των Βυζαντινών για το χαρακτήρα και τη λειτουργία των εικόνων (με την έννοια των υλικών απεικονίσεων αγίων μορφών σε οποιοδήποτε καλλιτεχνικό μέσο) μέσα στο πλαίσιο της ορθόδοξης χριστιανικής λατρείας και πίστης. Ανίχνευση των σταδίων της σχετικής θεωρητικής συζήτησης από τις απαρχές της, κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο (4ος-7ος αι. μ.Χ.), μέχρι και την κορύφωσή της την περίοδο της Εικονομαχίας (726/730-843 μ. Χ.).

ΑΡΧ 240 Πρωτοβυζαντινή Τέχνη (4ος-7ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Επισκόπηση της κοσμικής και της εκκλησιαστικής τέχνης κατά την πρωτοβυζατνινή περίοδο (4ος-7ος αι.). Ανάλυση αντιπροσωπευτικών παραδειγμάτων, τα οποία θα περιλαμβάνουν έργα αρχιτεκτονικής, γλυπτικής, μνημειακής ζωγραφικής (ψηφιδωτά, τοιχογραφίες), εικονογραφημένα χειρόγραφα και φορητές εικόνες, καθώς και έργα μικροτεχνίας. Γνωριμία με τα βασικά χαρακτηριστικά και την πολυμορφία της καλλιτεχνικής έκφρασης κατά την υπό εξέταση περίοδο καθώς και η διερεύνηση του ρόλου της τέχνης σε διάφορες πτυχές της δημόσιας, θρησκευτικής και ιδιωτικής ζωής στα εδάφη της. Εξέταση της σχέσης της πρωτοβυζαντινής τέχνης με την ελληνορωμαϊκή παράδοση από τη μια και τις καλλιτεχνικές παραδόσεις της Ανατολής από την άλλη. Αποτίμηση της επιρροής του Χριστιανισμού αλλά και αυτοκρατορικής πολιτικής ιδεολογίας του Βυζαντίου στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και του ρόλου της καλλιτεχνικής δημιουργίας κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο. Μέσα σ’ αυτό το γενικότερο πλαίσιο, η εξέταση Κυπριακών μνημείων αποσκοπεί α) στην ανάδειξη των κοινών στοιχείων που τα συνδέουν με την ευρύτερη καλλιτεχνική παραγωγή της περιόδου και β) στον εντοπισμό ιδιαιτεροτήτων στην τοπική καλλιτεχνική έκφραση, ιπου μπορούν να αποδοθούν στην επίδραση των τοπικών ιστορικών συνθηκών και παραδόσεων.

ΑΡΧ 242 Μεσοβυζαντινή Τέχνη (9ος-12ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η γενική επισκόπηση της μεσοβυζαντινής τέχνης, κοσμικής και εκκλησιαστικής, από τον 9ο μέχρι και τον 12ο αιώνα μ.Χ. Συζήτηση χαρακτηριστικών παραδειγμάτων από διάφορα καλλιτεχνικά μέσα που αποβλέπει α) στην ανάδειξη της πολυμορφίας της καλλιτεχνικής έκφρασης στο Βυζάντιο κατά τη συγκεκριμένη περίοδο και β) στην ένταξή της μεσοβυζαντινής τέχνης στα ευρύτερα ιστορικά, κοινωνικά και πολιτισμικά της πλαίσια.

ΑΡΧ 243 Η μνημειακή τέχνη στη βυζαντινή περιφέρεια (9ος-12ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η συγκριτική μελέτη της αρχιτεκτονικής και της μνημειακής ζωγραφικής στη βυζαντινή περιφέρεια και συγκεκριμένα στην Καππαδοκία, τη βυζαντινή Μακεδονία, τη Νότια Ιταλία και την Κύπρο. Η προσέγγιση αυτή αποβλέπει α) στον εντοπισμό των ιδιαιτεροτήτων της καλλιτεχνικής έκφρασης στις περιοχές αυτές—ιδιαιτεροτήτων που μπορούν να αποδοθούν στη δύναμη των τοπικών παραδόσεων και του διαφορετικού γεωγραφικού και ιστορικο-κοινωνικού πλαισίου των μνημείων—και β) στην ανάδειξη κοινών στοιχείων, που φαίνεται να οφείλονται στην υιοθέτηση καλλιτεχνικών τάσεων που απορρέουν από την Κωνσταντινούπολη.

ΑΡΧ 244 Ο παραδοσιακός πολιτισμός ως «Ιστορική Αρχαιολογία»
Διδάσκων: Α. Βιώνης
O όρος «ιστορική αρχαιολογία» αποτελεί πρόσφατη εφεύρεση στη ΝΑ Ευρώπη και τη Μεσόγειο και καθιερώθηκε σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Παρόλα αυτά, ο καθορισμός σαφών χρονολογικών ορίων μεταξύ των μεσαιωνικών, μετα-μεσαιωνικών και νεότερων χρόνων δεν υπήρξε ιδιαίτερα εύκολη υπόθεση στην Ευρώπη. Η ίδρυση της «μετα-μεσαιωνικής» αρχαιολογίας στη Βρετανία στα μέσα του 20ου αιώνα και, στη συνέχεια, σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, όρισε ως χρονολογικό ορίζοντα της «ιστορικής αρχαιολογίας» την περίοδο μεταξύ του 15ου και 18ου αιώνα. Η μετάβαση από έναν μεσαιωνικό σε έναν πιο σύγχρονο τρόπο ζωής και σκέψης και η εκβιομηχάνιση της κοινωνίας συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάδειξη της καθολικής ανάγκης για το νέο αυτόν κλάδο της επιστήμης της Αρχαιολογίας. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την αρχαιολογία του 19ου και 20ου αιώνα και η αυξανόμενη εστίαση σε θέματα ιστορικού ενδιαφέροντος συνέβαλαν καταλυτικά στην ανάδειξη των παλμών της «ιστορικής αρχαιολογίας», στην ολιστική προσέγγισή της και σε νέες κατευθύνσεις στη μελέτη της υλικής κουλτούρας της νεότερης ευρωπαϊκής (και μεσογειακής) κοινωνίας. Σκοπός του μαθήματος είναι η επισκόπηση και κατανόηση των εκφράσεων του μετα-μεσαιωνικού υλικού βίου στο Μεσογειακό χώρο και η γνωριμία με την πολυμορφία του. Η αρχαιολογία του τοπίου, η οικιστική εξέλιξη, τα αντικείμενα του καθημερινού υλικού πολιτισμού (π.χ. από μνημεία και δημόσια κτίρια μέχρι ταπεινά κεραμικά τέχνεργα), αποτελούν τις κύριες θεματικές οι οποίες θα εξεταστούν στο πλαίσιο του μαθήματος, υπό το πρίσμα των ιστορικών, κοινωνικών και πολιτισμικών αλλαγών που σημειώνονται.

ΑΡΧ 245 Υστεροβυζαντινή Τέχνη (13ος-15ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η γενική επισκόπηση της υστεροβυζαντινής τέχνης, κοσμικής και εκκλησιαστικής, από τον 13ο μέχρι και τον 15ο αιώνα μ.Χ. Συζήτηση χαρακτηριστικών παραδειγμάτων από διάφορα καλλιτεχνικά μέσα που αποβλέπει α) στην κατανόηση του χαρακτήρα της καλλιτεχνικής έκφρασης στο Βυζάντιο κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, β) στην ένταξή της υστεροβυζαντινής τέχνης στα ευρύτερα ιστορικά, κοινωνικά και πολιτισμικά της πλαίσια. Ανάλυση του φαινομένου της ακτινοβολίας της υστεροβυζαντινής τέχνης πέραν των συνόρων της αυτοκρατορίας, σε αντιδιαστολή με τη δραματική υποχώρηση της πολιτικής και στρατιωτικής δύναμης του Βυζαντίου κατά την υπό εξέταση περίοδο. Εξέταση της σχέσης της βυζαντινής τέχνης με την τέχνη της δυτικής Ευρώπης (ύστερος μεσαίωνας, πρώιμη Αναγέννηση).

ΑΡΧ 246 Μέθοδοι έρευνας πεδίου: Βυζαντινή Κύπρος
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Στόχοι του συγκεκριμένου μαθήματος είναι α) η εισαγωγή στη μεθοδολογία και τις τεχνικές διεξαγωγής μίας αρχαιολογικής έρευνας πεδίου (archaeological surface survey), β) η επισκόπηση διαφορετικών προσεγγίσεων στο βυζαντινό δομημένο περιβάλλον της Κύπρου και γ) η αξιολόγηση δημοσιευμένων εργασιών και ερμηνεία πορισμάτων σχετικά με το βυζαντινό αστικό και αγροτικό τοπίο της Κύπρου.

ΑΡΧ 247 Αρχαιολογία του βυζαντινού νησιωτικού τοπίου
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Τα νησιά του Αιγαίου (π.χ. Κυκλάδες, Δωδεκάνησα) αποτελούν στη σύγχρονη εποχή δημοφιλή προορισμό Ευρωπαίων και άλλων ξένων ταξιδιωτών με αποτέλεσμα την «τουριστικοποίηση» του παραδοσιακού τρόπου ζωής. Αυτή η διαδικασία επέφερε φαινόμενα κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών αλλαγών, τα οποία δεν επιτρέπουν να αντιληφθούμε πώς ήταν κάποτε η ζωή στα νησιά. Το παρόν μάθημα εξετάζει τη νησιωτική αρχαιολογία ως μέσον με το οποίο μπορούμε να φωτίσουμε τη ζωή των νησιωτικών κοινωνιών που προβιομηχανικού παρελθόντος. Πολλά από τα νησιά του Αιγαίου επωφελήθηκαν από τη θέση τους ως ενδιάμεσων σταθμών σε θαλάσσιους δρόμους εμπορίου και εξουσίας στο χωρικό πλαίσιο διαφορετικών αυτοκρατοριών. Πώς επηρέασε η βυζαντινή, λατινική και οθωμανική κυριαρχία τις νησιωτικές κοινωνίες; Πώς αντιλαμβάνονταν οι Χριστιανικές/Ορθόδοξες νησιωτικές κοινότητες του Αιγαίου την ύπαρξη του «κέντρου» ή της «μητρόπολης» (π.χ. Κωνσταντινούπολη, Βενετία, Istanbul) σε κάθε περίπτωση; Ποια τα αρχαιολογικά τεκμήρια για τη διαμόρφωση ομαδικών ταυτοτήτων; Πώς διαμορφώνονται οι νησιωτικοί οικισμοί σε κάθε περίοδο; Ποιός ο ρόλος της μνημειακής τέχνης στο νησιωτικό γίγνεσθαι; Ποιά η οικονομική κατάσταση των νησιών στο Αιγαίο των πολεμικών συγκρούσεων και του εμπορίου; Ποιος ο ρόλος του ενδύματος και των ειδών πολυτελείας στη διαμόρφωση της νησιωτικής ταυτότητας; Αυτά είναι τα κύρια ερωτήματα μέσω των οποίων θα εξεταστεί η αρχαιολογία και ο χαρακτήρας των νησιών του Αιγαίου κατά τη βυζαντινή και τη μεταβυζαντινή περίοδο.

ΑΡΧ 248 Αρχαιολογία της βυζαντινής έκφρασης
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Ο Βυζαντινός κόσμος, όπως και κάθε κοινωνία από την απώτερη αρχαιότητα μέχρι σήμερα, αποτελούνταν από «σύμβολα» και «εκφράσεις», συλλογικές και ατομικές. Η Κωνσταντινούπολη, με τους μεγαλοπρεπείς ναούς και τα παλάτια της, αντανακλούσε στη μνήμη των κατοίκων της, διαχρονικά, τα σύμβολα της αυτοκρατορικής εξουσίας και της ιστορίας της. Ο αυτοκράτορας αποτελούσε ο ίδιος την έκφραση της «παγκοσμιότητας» της αυτοκρατορίας μέσα από αντίστοιχους συμβολισμούς σε αντικείμενα τέχνης και μικροτεχνίας. Σκοπός του μαθήματος είναι η μελέτη της αυτοκρατορικής ιδεολογίας και των πολλαπλών «εκφράσεων» και «ταυτοτήτων» του αυτοκράτορα, της πολιτικής και συμβολικής του εξουσίας στο βυζαντινό κόσμο, όπως αυτές αναγνωρίζονται μέσα από τις γραπτές πηγές και την εικονογραφία αντικειμένων τέχνης και χειρογράφων.

ΑΡΧ 249 Δίκτυα επικοινωνίας και ανταλλαγών κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο (4ος-7ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η επισκόπηση των αρχαιολογικών και των γραπτών μαρτυριών για τη συστηματική διακίνηση υλικών αγαθών, ανθρώπων και πληροφοριών εντός των συνόρων του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους (της μετέπειτα Βυζαντινής Αυτοκρατορίας) και ανάμεσα στην αυτοκρατορία και σε άλλες περιοχές κατά τον 4ο με 7ο αιώνα μ.Χ. Μελέτη της γεωγραφικής διασποράς πρώτων υλών και τεχνέργων. Εξέταση ζητημάτων σχετικών με α) την υποδομή, τους μηχανισμούς παραγωγής και διακίνησης προϊόντων και πρώτων υλών, β) τα κίνητρα— πολιτικά, εμπορικά-οικονομικά, προσωπικά—που οδήγησαν σ’ αυτές τις ανταλλαγές, γ) τις διάφορες κατηγορίες ανθρώπων που εμπλέκονταν σε αυτές και δ) τις οικονομικές συνέπειες και τις πολιτιστικές επιπτώσεις των επαφών αυτών για τα εμπλεκόμενα μέρη.

ΑΡΧ 250 Αρχαιομετρία
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Η Αρχαιομετρία έχει οριστεί ως η μελέτη-έρευνα με επιστημονικές-φυσικοχημικές μεθόδους των λειψάνων του παρελθόντος για την ανεύρεση στοιχείων που θα επιτρέψουν την ασφαλέστερη και ακριβέστερη γνώση τόσο της υλικής τους δομής και των μεθόδων κατασκευής τους, όσο και της ηλικίας τους. Η Αρχαιομετρία, αν και συνήθως ταυτίζεται με τις διάφορες μεθόδους χρονολόγησης, αποτελείται από πολλούς άλλους, εξίσου σημαντικούς κλάδους, οι οποίοι εφαρμόζουν τις θετικές επιστήμες στον τομέα της αρχαιολογικής έρευνας με σκοπό να διαλευκάνουν αρχαιολογικά και ιστορικά προβλήματα. Το μάθημα αυτό είναι πια απλή εισαγωγή στις βασικές μεθόδους που εφαρμόζονται στη αρχαιομετρική έρευνα και σε μερικά από τα βασικά προβλήματα τα οποία προσπαθεί να διαλευκάνει. Το μάθημα υποδιαιρείται στις εξής ενότητες: α) εντοπισμός και καταγραφή αρχαιολογικών θέσεων με γεωφυσικές μεθόδους, β) ανασκαφικές μέθοδοι, γ) χρονολόγηση - Άνθρακας 14, Δενδροχρονολόγηση, Θερμοφωταύγεια κ.λπ., δ) μελέτη υλικών (χημικές αναλύσεις, μικροσκοπικές αναλύσεις κ.λπ.) και ε) προέλευση πρώτων υλών (ισότοπα μολύβδου, χημικές αναλύσεις κ.λπ.).

ΑΡΧ 253 Αρχαία Τεχνολογία
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Το μάθημα θα διερευνήσει την εξέλιξη της αρχαίας τεχνολογίας από την απώτερη προϊστορία μέχρι και τις ιστορικές περιόδους μέσα από τις βασικές πρώτες ύλες που χρησιμοποίησαν οι αρχαίοι, δηλαδή το λίθο, την άργιλο και τα μέταλλα, αλλά και τα συνθετικά υλικά, όπως το γυαλί και τη φαγεντιανή. Για κάθε ενότητα θα μελετηθούν οι τρόποι συλλογής της πρώτης ύλης, οι τρόποι επεξεργασίας και διαμόρφωσης στο τελικό αντικείμενο.

ΑΡΧ 255 Αρχαία Μεταλλουργία
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Βασικός στόχος του μαθήματος είναι να διδάξει τους φοιτητές για την αρχαία μεταλλουργία και τα στάδια παραγωγής των μετάλλων στην αρχαιότητα από την εξόρυξη μέχρι και τον σχηματισμό των αντικειμένων μέσα στο γεωλογικό και πολιτιστικό περιβάλλον κάθε μεταλλευτικής περιοχής.

ΑΡΧ 256 H ανάδυση της Εποχής του Χαλκού: Μικρά Ασία και Κύπρος κατά την 4η και 3η χιλ. π.Χ.
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
H μετάβαση από την Εποχή του Λίθου στην Εποχή του Χαλκού στην Ανατολική Μεσόγειο χαρακτηρίζεται από δραστικές οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Οι αλλαγές αυτές δεν σημειώνονται ταυτόχρονα σε όλες τις περιοχές της Μεσογείου. Στη Μικρά Ασία η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ξεκινά γύρω στα 3200 π.Χ. και καλύπτει ολόκληρη την 3η χιλιετία π.Χ. Το ίδιο χρονικό διάστημα, η Κύπρος προβάλλει δύο πολιτιστικές φυσιογνωμίες, μια Χαλκολιθική και μια Πρωτοχαλκή, με την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού να ξεκινά μόλις στα 2400 π.Χ. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα μελετηθούν αρχικά οι οικονομικές και κοινωνικοπολιτικές αλλαγές που συντελούνται στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία (Βόρεια Μεσοποταμία) κατά την Χαλκολιθική περίοδο (4η χιλιετία), με την ίδρυση των πρώτων ανακτόρων (Arslantepe), την καθιέρωση των αρχαιότερων συστημάτων γραφής και την εκτεταμένη χρήση των μετάλλων και των κραμάτων τους, που προαναγγέλουν την Εποχή του Χαλκού (3200-1200 π.Χ.). Στη συνέχεια θα παρουσιαστούν τα στοιχεία που συνθέτουν τις κοινοτικές ταυτότητες της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στη Μικρά Ασία, όπως η πολιτική οργάνωση, η κοινωνική δομή, πτυχές της οικονομίας (παραγωγή ορείχαλκου, χρήση κεραμικού τροχού), και ο προσωπικός και κοινωνικός συμβολισμός, όπως αυτά αποτυπώνονται εύγλωττα στα αρχαιολογικά δεδομένα οικισμών με πρωτοαστικές δομές (Τροία, Lıman Tepe, Karataş, Μερσίνα). Τέλος, θα παρουσιαστούν οι αντίστοιχες πολιτιστικές πτυχές της Κύπρου, προκειμένου να γίνουν κατανοητοί οι οικονομικοί, κοινωνικοί και ιδεολογικοί μηχανισμοί που οδήγησαν στην πολιτιστική αλληλεπίδραση μεταξύ Κύπρου και Μικράς Ασίας κατά την 4η και 3η χιλιετία π.Χ. και σηματοδότησαν την ανάδυση της Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο, τη σημαντικότερη πηγή χαλκού της Μεσογείου.

ΑΡΧ 257 Η Βίβλος στη Βυζαντινή Τέχνη
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η μελέτη και κατανόηση των δημιουργικών διεργασιών και της εικονογραφίας της Βυζαντινής εικονιστικής τέχνης με χριστιανικό περιεχόμενο, από τις απαρχές της μέχρι και την υστεροβυζαντινή περίοδο, μέσα από τη μελέτη απεικονίσεων εμπνευσμένων από τη Βίβλο. Μέσα από τη μελέτη χαρακτηριστικών παραδειγμάτων κυρίως από τον χώρο της μνημειακής ζωγραφικής και της ζωγραφικής χειρογράφων, γνωριμία με τα πιο δημοφιλή βιβλικά θέματα που επιλέγονται για απεικόνιση σε κάθε περίοδο της βυζαντινής τέχνης σε συνάρτηση με τις βιβλικές αφηγήσεις που τα ενέπνευσαν. Ανάλυση της σχέσης εικόνας και βιβλικού κειμένου με σκοπό να φωτισθούν καλύτερα οι δημιουργικές διεργασίες της χριστιανικής εικονογραφίας. Συζήτηση των παραγόντων που οδήγησαν στην επιλογή συγκεκριμένων βιβλικών θεμάτων για απεικόνιση σε συγκεκριμένα καλλιτεχνικά μέσα και διευρεύνηση του πώς αλλάζει η έμφαση και ο τρόπος απεικόνισης των θεμάτων αυτών από τη μια περίοδο στην άλλη σε σχέση με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες των πιστών, τις τρέχουσες θεολογικές συζητήσεις και λειτουργικές εξελίξεις και το ρόλο που καλείτο να διαδραματίσει η Εκκλησία γενικά και η θρησκευτική τέχνη ειδικότερα.

ΑΡΧ 259 Βυζαντινή μεταλλοτεχνία
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η γνωριμία με τις διάφορες πτυχές της παραγωγής, διακίνησης και χρήσης μετάλλινων αντικειμένων κατά τη βυζαντινή περίοδο μέσα από τις μαρτυρίες των αρχαιολογικών δεδομένων, των γραπτών πηγών και των απεικονίσεων στην τέχνη. Εξέταση ζητημάτων σχετικών με την προμήθεια πρώτων υλών, τη σύσταση και την οργάνωση εργαστηρίων, τις τεχνικές κατεργασίας και διακόσμησης, τη διακίνηση και το εμπόριο μετάλλινων αντικειμένων, την τυπολογία τους και τον ρόλο τους σε διάφορες εκφάνσεις της δημόσιας, θρησκευτικής και ιδιωτικής ζωής των Βυζαντινών.

ΑΡΧ 263 Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η γνωριμία με διάφορες πτυχές της καθημερινής ζωής και του υλικού πολιτισμού στο Βυζάντιο, από τον 9ο αι. και εξής, μέσα από την εξέταση αρχαιολογικών δεδομένων, γραπτών πηγών και απεικονίσεων στην τέχνη. Επιμέρους θεματικές ενότητες αφορούν α) το άτομο (ενδυμασία και κοσμήματα), β) τη βυζαντινή οικία (αρχιτεκτονική και επίπλωση), γ) την υγεία και την περιποίηση του σώματος (δίαιτα και επιτραπέζια σκεύη, λουτρά και ο εξοπλισμός τους, νοσοκομεία και ο εξοπλισμός τους), δ) τη γεωργία και τη βιοτεχνία και ε) τη φροντίδα και την προστασία της ψυχής (προσωπική ευλάβεια, μαγεία).

ΑΡΧ 264 Βυζαντινή μικρογλυπτική
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η γνωριμία με τα προϊόντα της Βυζαντινής μικρογλυπτικής (ελεφαντόδοντο, στεατίτης, πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι), μέσα από χαρακτηριστικά παραδείγματα. Εξέταση της τυπολογίας, των τεχνικών κατεργασίας και διακόσμησης, της εικονογραφίας και της τεχνοτροπίας. Μελέτη της οικονομικής και κοινωνικής διάστασης της παραγωγής τους (π.χ. προμήθεια πρώτων υλών, κέντρα παραγωγής και εργαστήρια, ιεραρχία των υλικών, παραγγελιοδότες, χρήστες, ρόλος των αντικειμένων αυτών ως μέσο έκφρασης πλούτου, κοινωνικής θέσης, αλλά και πνευματικής καλλιέργειας, πρόσληψη από τους Βυζαντινούς). Μέσα από τη συζήτηση συγκεκριμένων παραδειγμάτων, εξέταση ζητημάτων σχετικών με την αυτοκρατορική ιδεολογία και προπαγάνδα, την προσωπική ευλάβεια, τη μαγεία, το φαινόμενο των αναγεννήσεων στη Βυζαντινή τέχνη, την επιβίωση μυθολογικών θεμάτων, την έκφραση της αίσθησης του κωμικού, και τέλος πηγές έμπνευσης, καλλιτεχνικά πρότυπα και ξένες επιδράσεις.

ΑΡΧ 266 Μεθοδολογικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην Αιγαιακή Προϊστορία
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Εξέλιξη της ανασκαφικής μεθοδολογίας στο Αιγαίο από τις ανασκαφές του Schliemann στην Τροία και εξής. Μελέτη των ερμηνευτικών προσεγγίσεων στην Αρχαιολογία (Παραδοσιακή, Νέα ή Διαδικαστική Αρχαιολογία, Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία) και εφαρμογές τους στα αρχαιολογικά δεδομένα του Προϊστορικού Αιγαίου. Συμβολή των αρχαιομετρικών αναλύσεων στην ερμηνεία των αρχαιολογικών δεδομένων.

ΑΡΧ 269 Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453-19ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η γνωριμία με την αρχιτεκτονική, κοσμική και θρησκευτική, και τη ζωγραφική (μνημειακή ζωγραφική και φορητές εικόνες) κατά τους αιώνες μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Η διερεύνηση των συνθηκών και των παραγόντων που οδήγησαν στην επιβίωση της βυζαντινής παράδοσης και στην προσήλωση του υπόδουλου Ελληνισμού στους εκφραστικούς τρόπους της βυζαντινής τέχνης.

ΑΡΧ 271 Πλοία και λιμάνια στους κλασικούς χρόνους: εικονογραφία και τύποι
Διδάσκουσα: Σ. Δεμέστιχα
Στόχος του μαθήματος είναι να μελετήσουν οι φοιτητές τις εξελίξεις στην τυπολογία και την τεχνολογία των πλοίων και των λιμένων, ως βασικών πόλων ανάπτυξης της (εμπορικής και πολεμικής) ναυτικής δραστηριότητας και μέσα στο πλαίσιο των ιστορικών γεγονότων που σχετίζονται με αυτήν, από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου έως και τους Ελληνιστικούς Χρόνους.

ΑΡΧ 272 Η ναυτική παράδοση στην Κύπρο κατά την Αρχαιότητα
Διδάσκουσα: Σ. Δεμέστιχα
Στόχος του μαθήματος είναι να αποκτήσουν οι φοιτητές μία συνολική και τεκμηριωμένη εικόνα για τη θέση που κατείχε η Κύπρος στο διεθνές ναυτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου, σε όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας, από τους Προϊστορικούς Χρόνους έως και τη Μεσαιωνική περίοδο.

ΑΡΧ 273 Πλοία, λιμάνια και εμπόριο κατά τους βυζαντινούς χρόνους (4ος-15ος αι. μ.Χ.)
Διδάσκουσα: Σ. Δεμέστιχα
Στόχος του μαθήματος είναι να μελετήσουν οι φοιτητές τις βασικές εξελίξεις στην (εμπορική και πολεμική) ναυτική δραστηριότητα σε όλη διάρκεια των βυζαντινών χρόνων, ώστε να αντιληφθούν το ρόλο της σε καθοριστικής σημασίας ιστορικά γεγονότα και κοινωνικο-πολιτικές μεταβολές που έλαβαν χώρα κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.

ΑΡΧ 274 Θαλάσσια ταξίδια στην αρχαιότητα
Διδάσκουσα: Σ. Δεμέστιχα
Κύριος στόχος του μαθήματος είναι να καθοδηγήσει τους φοιτητές σε μία σφαιρική προσέγγιση των μετακινήσεων δια θαλάσσης στην αρχαιότητα, ως εξερευνητικών, πολεμικών και εμπορικών επιχειρήσεων, μέσα από ταξιδιωτικά αφηγήματα αρχαίων συγγραφέων και αρχαιολογικά τεκμήρια.

ΑΡΧ 275 Ρομανική Τέχνη (11ος-12ος αι.)
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το μάθημα προσφέρει μια επισκόπηση της καλλιτεχνικής παραγωγής της δυτικής Ευρώπης (Γαλλίας, Ιταλίας, Ισπανίας, Αγγλίας, γερμανόφωνου χώρου) κατά τη ρομανική περίοδο (11ος-12ος αιώνας). Εξετάζονται κυρίως οι μνημειακές τέχνες (αρχιτεκτονική, γλυπτική, ζωγραφική), ενώ θίγονται επίσης η εικονογράφηση χειρόγραφων βιβλίων και η μεταλλοτεχνία. Βασικός στόχος του μαθήματος είναι η περαιτέρω εμβάθυνση των φοιτητών σε μια θεμελιώδους σημασίας περίοδο για την ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης και του ευρωπαϊκού πολιτισμού γενικότερα.

ΑΡΧ 276 Ancient Cyprus: From Prehistory to the Roman Era
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Ο κύριος στόχος του μαθήματος είναι διττός: α) να εισαγάγει τον φοιτητή στην ιστορία της έρευνας για την Αρχαιολογία της Κύπρου, δηλ. το πώς, πότε και από ποιον η Αρχαιολογία εξελίχθηκε σε πεδίο έρευνας στο νησί της Κύπρου σε σχέση με τη διερεύνηση / ανασκαφή συγκεκριμένων θέσεων, και β) να παράσχει στον φοιτητή μια στέρεη, αν και απλουστευμένη, κατανόηση των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών εξελίξεων που οδήγησαν στον ορισμό των διαδοχικών πολιτισμικών οριζόντων του νησιού κατά την Αρχαιότητα.

ΑΡΧ 278 Μεγάλες ανακαλύψεις στο Προϊστορικό Αιγαίο
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Η διερεύνηση του πολιτισμού που αναπτύχθηκε κατά την Προϊστορία (Εποχή του Λίθου - Εποχή του Χαλκού) στο Αιγαίο μέσα από τις μεγαλύτερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 19ου, του 20ου και του 21ου αιώνα.

ΑΡΧ 282 Βυζαντινός πολιτισμός (5ος-15ος αι.)
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Το μάθημα αποτελεί εισαγωγή στη μελέτη του «κοσμικού» πολιτισμού των βυζαντινών χρόνων και της περιόδου της Λατινοκρατίας, έως και την απαρχή της Οθωμανικής κυριαρχίας, στην κυρίως Ελλάδα, τα νησιά του Αιγαίου, τη Μικρά Ασία και την Κύπρο. Σκοπός είναι η ανασυγκρότηση όψεων της καθημερινότητας του βυζαντινού ανθρώπου των πόλεων και της υπαίθρου μέσα από την αξιολόγηση αρχαιολογικού και εικονογραφικού υλικού κυρίως, αλλά και των γραπτών πηγών. Ζητήματα όπως α) η μετάβαση από την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα στο βυζαντινό χριστιανικό κόσμο, β) η χριστιανική αντιμετώπιση της μετά θάνατον ζωής (θρησκεία και θάνατος, ταφή και ταφικά έθιμα), γ) οι καθημερινές επαγγελματικές δραστηριότητες (αγρο-κτηνοτροφία, αλιεία), δ) η οικονομία του χωριού και η σχέση του με το «κέντρο» ή τη «μητρόπολη» (βιοτεχνία, εμπόριο και κατανάλωση), ε) η οικιστική εξέλιξη στην ύπαιθρο από τα βυζαντινά χωριά στους οχυρωμένους οικισμούς-κάστρα της Φραγκοκρατίας, στ) η ζωή στο σπίτι (κοσμική αρχιτεκτονική, οικιακά σκεύη, διατροφή), ζ) οι καθημερινές συνήθειες και οι σχέσεις μεταξύ γηγενών και επηλύδων (Έλληνες, Σλάβοι, Άραβες, Φράγκοι/Λατίνοι, Αρβανίτες, Οθωμανοί), και η) η διασκέδαση (κυνήγι, μουσική, παίγνια) αποτελούν τις κεντρικές θεματικές ενότητες του μαθήματος.

ΑΡΧ 285 Μέθοδοι και τεχνικές χερσαίας και υποβρύχιας Αρχαιολογίας Πεδίου
Διδάσκοντες: Α. Βιώνης, Σ. Δεμέστιχα, Μ. Ιακώβου, Ο. Κουκά
Σκοπός του μαθήματος είναι να εισαγάγει στους φοιτητές στην Αρχαιολογία Πεδίου, με έμφαση στις μεθόδους επισκόπησης επιφανείας, ανασκαφής και τεκμηρίωσης τεχνέργων. Οι βασικές μέθοδοι και τεχνικές εξηγούνται στην τάξη, με παραδείγματα από σημαντικές έρευνες. Βασικός στόχος είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τα ειδοποιά στοιχεία της αρχαιολογικής εργασίας στο πεδίο, όπως αυτά εφαρμόζονται σε διαφορετικά περιβάλλοντα, στην ξηρά και στη θάλασσα. Βασικό συστατικό στοιχείο του μαθήματος είναι η πρακτική άσκηση, η οποία δίνει την ευκαιρία εξάσκησης σε βασικές δεξιότητες στην αποτύπωση θέσεων, φωτογραφική και σχεδιαστική τεκμηρίωση ευρημάτων, τήρηση ημερολογίων και διαχείριση δεδομένων.
 
ΑΡΧ 286 Πρώιμη ναυσιπλοΐα στην Ανατολική Μεσόγειο
Διδάσκουσα: Σ. Δεμέστιχα
Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στην έννοια του θαλάσσιου τοπίου και στη συνέχεια η επισκόπηση των αρχαιολογικών τεκμηρίων (εικονογραφία, θέσεις, κινητά ευρήματα), μέσω των οποίων παρακολουθούμε σήμερα την εξέλιξη της ναυτικής δραστηριότητας από τα πρώτα της στάδια έως και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.

ΑΡΧ 287 Αρχαιολογία του θανάτου: έθιμα ταφής στην Ανατολική Μεσόγειο (11η-3η χιλ. π.Χ.)
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Η «Αρχαιολογία του Θανάτου» αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεθοδολογικές-ερμηνευτικές προσεγγίσεις των αρχαίων κοινωνιών που έζησαν από την Παλαιολιθική έως και την Εποχή του Χαλκού. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα τεθεί το μεθοδολογικό πλαίσιο προσέγγισης του «θανάτου» στις προϊστορικές κοινωνίες της Ανατολικής Μεσογείου και θα μελετηθούν ενδελεχώς τα έθιμα ταφής σε διάφορες γεωγραφικές ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου, όπως στην Συροπαλαιστίνη, την Κύπρο, την Ανατολία και το Αιγαίο, από τις αρχές της Νεολιθικής έως τα τέλη της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. Η διεξοδική και συγκριτική παρουσίαση των ταφικών πρακτικών θα συμβάλλει στην ανίχνευση της κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης και τη σύνταξη του πολιτιστικού κώδικα των προϊστορικών κοινωνιών της Ανατολικής Μεσογείου στη διάρκεια επτά χιλιετιών.

ΑΡΧ 289 Αρχαία Ελληνική Αρχιτεκτονική
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
H αρχιτεκτονική αποτελεί ένα από τα κύρια πεδία έρευνας της Kλασικής Aρχαιολογίας. Tα μνημεία της, τα θρησκευτικά, δημόσια και ιδιωτικά οικοδομήματα, στα τεμένη, τις αγορές, τις πόλεις και τις ακροπόλεις της Aρχαίας Eλλάδας διαμόρφωσαν τον περιβάλλοντα χώρο όπου αναπτύχθηκε η θρησκευτική και η πολιτική ιστορία του ελληνικού χώρου. Τo μάθημα θα παρακολουθήσει την εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής και την ανάπτυξη των τριών μεγάλων ρυθμών, του δωρικού, του ιωνικού και του κορινθιακού, στην Hπειρωτική Eλλάδα και τα νησιά, στις ακτές τις Mικράς Aσίας και στην Mεγάλη Eλλάδα. Στο κέντρο της έρευνας μας βρίσκεται ο ελληνικός ναός και ο ρόλος που έπαιξε στην πολιτική οργάνωση των αρχαίων ελληνικών πόλεων. Eκτός από τους ναούς θα εξεταστούν και άλλοι αρχιτεκτονικοί τύποι, όπως τα θέατρα, οι στοές, οι ιδιωτικές οικίες και τα ταφικά κτίσματα, η αμυντική αρχιτεκτονική και η πολεοδομία. H Aκρόπολη και η Aγορά των Aθηνών, και τα μεγάλα πανελλήνια ιερά (κυρίως οι Δελφοί και η Oλυμπία) θα χρησιμοποιηθούν, ανάμεσα σε άλλα, ως παραδείγματα για να καταδειχθεί η σχέση της αρχιτεκτονικής με τον αρχαίο Έλληνα πολίτη, με την ιστορία, την πολιτική και την οικονομία.

ΑΡΧ 290 Θεοί, ήρωες και θνητοί στην αττική αγγειογραφία
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
Παρά το ταπεινό υλικό της, η Aττική Mελανόμοφη και Eρυθρόμορφη Aγγειογραφία αποτελεί μια από τις καλύτερα μελετημένες κατηγορίες έργων της ελληνικής τέχνης της αρχαϊκής και της κλασικής περιόδου. Tούτο δεν οφείλεται μόνο στην υψηλή ποιότητα και την πληθώρα των αττικών αγγείων που έχουν σωθεί από τον ύστερο 7ο ως τον ύστερο 4ο π.X., ή στην πολυμορφία των σχημάτων και των διακοσμητικών τους θεμάτων. Πολύ περισσότερο οφείλεται στη σημασία τους για την μελέτη ενός από τα πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα της αρχαιότητας, δηλαδή την ανάδειξη της πόλης των Aθηνών ως ενός από τα πιο σημαντικά καλλιτεχνικά και πολιτικά κέντρα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Eπιπλέον, τα θέματα και η τεχνοτροπία της αττικής, κυρίως, αγγειογραφίας αντανακλούν τα έργα της μεγάλης ζωγραφικής, που έχουν οριστικά χαθεί για μας. Mόνο χάριν στις αγγειογραφίες κερδίζουμε μια εικόνα για τις τοιχογραφίες και τους πίνακες που θαύμαζαν οι αρχαίοι συγγραφείς. H επανεμφάνιση της εικόνας και των εικονιστικών συνθέσεων στην Aθήνα του 8ου αι. μετά από ένα κενό τριών τουλάχιστον αιώνων σε ολόκληρη την Eλλάδα, έδωσε από νωρίς σε όλη την αρχαία ελληνική αγγειογραφία τα θέματά της, που σχετίζονται κατεξοχήν με τον άνθρωπο και τους ανθρωπομορφικούς θεούς του. Ήδη από τον 7ο αι. και κυρίως σπό τον 6ο ως τον 4ο, οι αγγειογράφοι προσηλώνονται στην απόδοση της ανθρώπινης μορφής και στην επιλογή θεμάτων τόσο από την καθημερινή ζωή όσο και, κυρίως, από τον κόσμο του μύθου, επιτρέποντας μας την εξέταση ζητημάτων, όπως η αρχαία ελληνική θρησκεία και οι λατρείες, η μυθολογία και τα έθιμα, οι καθημερινές συνήθειες, ακόμα και το αρχαίο ελληνικό θέατρο.

ΑΡΧ 291 Τοπογραφία Αθηνών
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
Στο μάθημα μελετώνται τα μνημεία της αρχαίας Aθήνας από τους προϊστορικούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους, με επίκεντρο την αρχαϊκή και την κλασική περίοδο. H προσέγγιση των μνημείων δεν βασίζεται μόνο σε τοπογραφικές και τυπολογικές παρατηρήσεις ανάλογα με το είδος τους (αρχιτεκτονική, γλυπτική, αγγειογραφία, ιερά κ.ά.), αλλά και στην παρακολούθηση των ιστορικών συμφραζομένων και τη σύνδεσή τους με τα πρόσωπα και τις πολιτικές ή οικονομικές καταστάσεις που τα δημιούργησαν. H Aκρόπολη, η Aγορά, ο Kεραμεικός, τα ιερά και τα νεκροταφεία εντός και εκτός Aθηνών εντάσσονται στο ιστορικό τους πλαίσιο, σε σχέση και με άλλες παραμέτρους, όπως τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία, ή ακόμα και με την εξωτερική πολιτική της Aθήνας. Kαταγράφεται, επίσης, ο δημόσιος, ο θρησκευτικός και ο ιδιωτικός βίος των αρχαίων Aθηναίων, όπως αυτός αποκαλύπτεται μέσα από τα αρχαία κατάλοιπα και την παρακολούθηση του περάσματος από την ολιγαρχία στην τυραννία και τέλος στην δημοκρατία. Aθηναίοι γλύπτες και αγγειογράφοι, ζωγράφοι και αρχιτέκτονες, ποιητές και συγγραφείς, πολιτικοί και ρήτορες, ιστορικοί και φιλόσοφοι, τεχνίτες, έμποροι και πολεμιστές, εξετάζονται σε σχέση με τα μνημεία, τις πηγές και τις επιγραφές που που σκιαγραφούν το φαινόμενο της Aθήνας. Mαζί τους παρουσιάζονται έργα αναθηματικά ή ταφικά, σε χώρους ιδιωτικούς ή δημόσιους, σε ιερά ή σε νεκροταφεία, όσα αποτελούν σήμερα την αρχαιολογία της πόλης των Aθηνών, που έγινε κέντρο και για τους μη Aθηναίους Έλληνες και σημείο αναφοράς εντός και εκτός Eλλάδας έως και την Ύστερη Αρχαιότητα.

ΑΡΧ 292 Εφαρμογές της Γεωπληροφορικής στην Αρχαιολογία
Διδάσκων: Α. Σαρρής
Το μάθημα στοχεύει στην εισαγωγή των φοιτητών στις εφαρμογές της Γεωπληροφορικής στην Αρχαιολογία. Θα κάνει μία επισκόπηση των επίγειων τεχνικών χαρτογράφησης του υπεδάφους, των αεροφωτογραφιών και της Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης.

ΑΡΧ 294 Κυκλάδες και Ανατολικό Αιγαίο: πολιτισμική πολυπλοκότητα από την πρώιμη έως την ύστερη Εποχή του Χαλκού
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Οι Κυκλάδες, τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και η παράκτια Δυτική Μικρά Ασία συνιστούν, λόγω της γεωγραφικής τους θέσης και της γεωμορφολογικής τους ιδιαιτερότητας, καίριας σημασίας πολιτιστικά μικροπεριβάλλοντα κατά την απώτατη, κυρίως όμως κατά τη απώτερη Προϊστορία. Η μελέτη του φυσικού περιβάλλοντος και των διαθέσιμων πρώτων υλών στις περιοχές αυτές, της οργάνωσης του χώρου, της αρχιτεκτονικής οργάνωσης των οικισμών, καθώς και των διαφορετικών κατηγοριών τέχνεργων από ποικίλες ύλες (πηλό, λίθο, ημιπολύτιμους λίθους, μέταλλα κ.λπ.) θα συμβάλει στη σκιαγράφηση της πολιτιστικής φυσιογνωμίας των εν λόγω περιοχών, στην ανίχνευση των εμπορικών δρόμων, στη διάγνωση της αλληλεπίδρασης και του ανταγωνισμού μεταξύ οικισμών ή/και γεωγραφικών περιοχών με απώτερο στόχο τη μελέτη της πολιτιστικής πολυπλοκότητας στις Κυκλάδες και το Ανατολικό Αιγαίο από την Πρώιμη έως και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (3200-1050 π.Χ.).

ΑΡΧ 297 Ελληνικά ιερά
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
Tα Eλληνικά Iερά αποτελούν μια από τις πιο σημαντικές πτυχές του αρχαίου μεσογειακού κόσμου. Δεν πρόκειται απλώς για τους χώρους στους οποίους εξέφρασαν οι Έλληνες το θρησκευτικό τους αίσθημα και σφυρηλάτησαν τη θρησκευτική τους συνείδηση, μέσω των μύθων και των τελετουργιών· πολύ περισσότερο αποτελούν τους τόπους όπου ζυμώθηκε η κοινωνική και πολιτική συνείδηση και ενισχύθηκε η πανελλήνια αντίληψη των κατοίκων του ελληνικού χώρου. Aπό τις πιο πρώιμες φάσεις τους συνδέθηκαν άρρηκτα με την ιστορία της ελληνικής πόλεως και ακολούθησαν τους δικούς της ρυθμούς ανάπτυξης. Oι αναθέσεις και οι αθλητικοί και μουσικοί αγώνες στα πανελλήνια ιερά έθρεψαν την κοινή, πανελλήνια αντίληψη και κατέστησαν τα τεμένη των θεών χώρους κοινωνικής επίδειξης, οικονομικής ισχύος και πολιτικών διεκδικήσεων και προπαγάνδας.

ΑΡΧ 298 Πλαστική των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
H μεγάλη πλαστική υπήρξε μια από τις κύριες εκφράσεις της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Από τις αρχές της συνδέθηκε με την δημόσια και την ιδιωτική ζωή, καθώς έδινε στους ναούς τα λατρευτικά αγάλματα, στα ιερά τα αναθήματα και τα αρχιτεκτονικά γλυπτά, στα νεκροταφεία τα ταφικά μνημεία. Στα έργα της πλαστικής είχαν όλοι πρόσβαση, είτε ως αναθέτες, είτε ως προσκυνητές στα πανελλήνια ή τα τοπικά ιερά. Oι αρχές της μεγάλης πλαστικής, της στροφής προς έργα μεγάλης κλίμακας βρίσκονται στην αρχαϊκή περίοδο, μια περίοδο γεμάτη από νέες κατευθύνσεις στην τέχνη, την ποίηση και την φιλοσοφία, την κοινωνική και πολιτική ζωή. Oι αναζητήσεις που έθεσαν οι αρχαϊκοί γλύπτες απομάκρυναν τους επιγόνους τους από την αρχαϊκή φάση και δημιούργησαν την γλυπτική των κλασικών χρόνων. H κλασική πλαστική, με τη σειρά της, ύστερα από μια μακρά περίοδο καλλιτεχνικών αναζητήσεων, έδωσε έργα που αποτέλεσαν ένα αξεπέραστο πρότυπο, που, με δυο λόγια, έγιναν κλασικά. Όλοι σχεδόν οι βασικοί τύποι της πλαστικής των χρόνων του Παρθενώνα, και πολλές από τις αναζητήσεις της ριζώνουν στην αρχαϊκή πλαστική. Γι’αυτό και επιλέγεται να εξεταστούν μαζί οι δύο περίοδοι, και να παρουσιαστούν οι ανώνυμοι και επώνυμοι μεγάλοι γλύπτες και τα έργα τους, οι μαρτυρίες των πηγών και των επιγραφών γι’αυτά και τα μηνύματά τους για τους συγχρόνους τους, και η συμπόρευσή τους με τις ιστορικές καταστάσεις.
 
 

 
 
Ι.3 ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ (6ο–8ο εξάμηνο)
 
ΑΡΧ 304 Η Αρχαιολογία της Κυπριακής Χαλκοκρατίας (3η και 2η χιλιετία π.Χ.)
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Σκοπός του σεμιναρίου είναι να ενημερώσει τους φοιτητές για τις επαναστατικές εξελίξεις που έχουν λάβει χώρα στην Κυπριακή Αρχαιολογία κατά την τελευταία δεκαετία και γενικά από την έναρξη του 21ου αιώνα, ως προς την κατανόηση και ερμηνεία των κοινωνικών και πολιτικών εξελίξεων που παρατηρούνται στο νησί στη διάρκεια της τρίτης και δεύτερης χιλιετίας, και ιδιαίτερα από την εποχή του Πολιτισμού της Φιλιάς ως το τέλος της Ύστερης Χαλκοκρατίας.

AΡΧ 305 Η βυζαντινή πόλη, 5ος-15ος αιώνας
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Η μελέτη της εξέλιξης της βυζαντινής πόλης έχει εντατικοποιηθεί τα τελευταία χρόνια από τη σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα και έχουν διατυπωθεί ενδιαφέρουσες θεωρίες για θέματα που αφορούν στην επιβίωση της πόλης κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, στη μεταμόρφωσή της κατά τους λεγόμενους «Σκοτεινούς Αιώνες» και στη σταδιακή ανάκαμψή της κατά τους Μεσοβυζαντινούς και Υστεροβυζαντινούς χρόνους. Σκοπός του μαθήματος είναι η εξέταση της δομής, του χαρακτήρα και της εξέλιξης της βυζαντινής πόλης από τον 5ο στον 15ο αι. Τί συνιστά «πόλη» κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, ποια στοιχεία μεταλλάσσουν τον «εθνικό» χαρακτήρα των πόλεων σε Χριστιανικό, ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη συντήρηση της πόλης, πώς διαμορφώνεται η πόλη κατά την περίοδο των αλλαγών και μεταμορφώσεων των 7ου-9ου αι., ποιος ο ρόλος των φρουρίων και των τειχισμένων πόλεων που διαμορφώνονται κατά τους 10ο-13ο αι. και πως μεταφράζεται η «πυκνότητα» του αστικού περιβάλλοντος, αποτελούν τα κύρια θέματα προς διερεύνηση.

ΑΡΧ 306 Πολιτειακή οργάνωση, αστικοποίηση και διεθνισμός: η Κύπρος στην ύστερη Εποχή του Χαλκού
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Η ανάπτυξη σύνθετων κοινωνικό-πολιτειακών δομών στην Κύπρο συνδέεται με μια δραματική αλλαγή του οικονομικού συστήματος, που και αυτό επέβαλε την τοπογραφική ανακατάταξη των οικισμών και τη δημογραφική αναδιοργάνωση των πληθυσμών: όσες από τις γεωργοκτηνοτροφικές θέσεις-χωριά της Πρώιμης και Μέσης Χαλκοκρατίας δεν εγκαταλείπονται εντάσσονται σε μια αλυσίδα εξειδικευμένων θέσεων, που ως επί το πλείστον εξυπηρετούν τη διαχείριση της βαριάς οικονομίας του χαλκού. Η ίδρυση πόλεων-λιμανιών σε αυτή την κομβική περίοδο του τέλους της ΜΚΙΙΙ και της έναρξης της ΥΚΙΑ οφείλεται πρωτίστως στην εξυπηρέτηση της οργανωμένης και τακτικής εξαγωγικής οικονομίας που παρατηρείται για πρώτη φορά στην Κύπρο κατά την Ύστερη Χαλκοκρατία, και με την οποία το νησί εντάσσεται στο διεθνές οικονομικό δίκτυο της Εγγύς Ανατολής και της Μεσογείου. Mε την ανάπτυξη της δικής της συλλαβικής γραφής (γύρω στο 1500 π.Χ.), η Yστεροκυπριακή κοινωνία καθίσταται "εγγράμματη" και ο κυπριακός πολιτισμός γίνεται μέλος της οικογένειας των "υψηλών" πολιτισμών της Aνατολικής Mεσογείου. Ένα από τα καίρια θέματα με τα οποία ασχολούνται σήμερα οι κυπριακές αρχαιολογικές σπουδές είναι η διατήρηση αυτής της γραφής στην Εποχή του Σιδήρου και η εξελικτική πορεία αυτής της "κυπρογενούς" πολιτειακής οργάνωσης στην πρώτη χιλιετία. Μέσα από τη συνισταμένη της τοπογραφίας και του υλικού πολιτισμού "χαρτογραφείται" η αλλαγή στο οικιστικό δίκτυο και γίνεται προσπάθεια προσπάθεια χαρακτηρισμού των θέσεων της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (π.χ. βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σταθμοί, οχυρά, ιερά) με βάση τα αρχαιολογικά τους κατάλοιπα.

ΑΡΧ 307 Τοπογραφία Κωνσταντινουπόλεως
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η μελέτη της μνημειακής τοπογραφίας της Κωνσταντινούπολης, από την ίδρυσή της το 324 μέχρι την πτώση της το 1453. Μέσα από τη μελέτη γραπτών πηγών και υλικών καταλοίπων, αναδεικνύονται τα κύρια στάδια της πολεοδομικής εξέλιξης της βυζαντινής πρωτεύουσας και εξετάζεται το πώς διαμορφώνεται και αλλάζει ο μνημειακός χαρακτήρας της πόλης κάτω από την επίδραση διαφόρων παραγόντων, όπως είναι η γεωμορφολογία και το φυσικό περιβάλλον, οι μεταβαλλόμενες ιστορικές συνθήκες και ο αντίκτυπός τους στη δημογραφική και οικονομική κατάσταση της πόλης, οι απαιτήσεις της αυτοκρατορικής κυβέρνησης και του αυτοκρατορικού τελετουργικού, και οι ανάγκες, υλικές και πνευματικές, των κατοίκων της.

ΑΡΧ 308 Βυζαντινή ταφή: τέχνη και ιδεολογία
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Σκοπός του σεμιναρίου είναι η διερεύνηση θεμάτων που σχετίζονται με την ταφή και τα νεκρικά έθιμα των Βυζαντινών, με την ιδεολογία του θανάτου και την (άμεση ή έμμεση) αναφορά του στη βυζαντινή τέχνη. Οδηγός στην αναδρομή και ερμηνεία αυτών των πρακτικών και ιδεολογιών του βυζαντινού πολιτισμού είναι τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, η μνημειακή τέχνη και οι γραπτές πηγές.

ΑΡΧ 315 Νησιωτική Αρχαιολογία: νησιωτικές κοινότητες του Αιγαίου κατά τη Νεολιθική και την πρώιμη Εποχή του Χαλκού
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Το Αιγαίο πέλαγος αποτελεί το πλουσιότερο σε νησιά αρχιπέλαγος ολόκληρης της Μεσογείου. Τα νησιά του Αιγαίου αποτέλεσαν πόλο έλξης ήδη από τις αρχές του Ολόκαινου, δεν κατοικήθηκαν όμως συστηματικά πριν από την Νεολιθική περίοδο (6800-3200 π.Χ.). Η θάλασσα αυτή αποτέλεσε αργότερα, κατά την Eποχή του Χαλκού (3200-1050 π.Χ.), την υδάτινη λωρίδα που ένωνε την Ηπειρωτική Ελλάδα με τη Μικρά Ασία, και την Κρήτη και το νότιο Αιγαίο με το βορειοελλαδικό χώρο, τα νότια Βαλκάνια και τον Εύξεινο Πόντο, συνιστώντας έτσι πεδίο έντονων οικονομικών, κοινωνικών και εν γένει πολιτιστικών ζυμώσεων. Βασικοί στόχοι του σεμιναρίου είναι: α) η γνωριμία με τις θεωρητικές προσεγγίσεις της «Νησιωτικής Αρχαιολογίας», η οποία από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 μελετά τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία αποικισμού των νησιών από τον άνθρωπο, τα στάδια πολιτιστικής εξέλιξης των νησιωτικών κοινωνιών και τις ιδιαιτερότητές τους σε σχέση με τις κοινωνίες που κατοικούν σε μεγάλες στεριές, β) οι συνθήκες και απαρχές αποικισμού μικρών και μεγάλων νησιών και νησιωτικών συμπλεγμάτων του Αιγαίου (θέση-απόσταση, μέγεθος, γεωμορφολογία, πλουτοπαραγωγικές πηγές), και γ) η μελέτη και ερμηνεία της πολιτιστικής τους πορείας (οικιστική ιστορία, οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική σύνθεση, πολιτιστική αλληλεπίδραση) κατά τη Νεολιθική και την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.

ΑΡΧ 318 Αιγαίο πολλών ταχυτήτων: από το Νεολιθικό νοικοκυριό στα Μινωικά ανάκτορα
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Η γεωγραφική και περιβαλλοντική πολυμορφία του Αιγαίου, καθώς και η ποικιλία των δομικών πρώτων υλών οδήγησαν σε διαφορετικές αρχιτεκτονικές δομές από τη Νεολιθική έως και τις αρχές της Μέσης Εποχής του Χαλκού (7η-αρχές 2ης χιλ. π.Χ.). Η μελέτη των δομών αυτών θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις μεθοδολογικές αρχές της «Αρχαιολογίας του χώρου», όπως ορίστηκαν από τον Clarke (1977), προκειμένου: α) να περιγραφούν τα χαρακτηριστικά των οικιστικών μονάδων (ατομικός χώρος), β) να μελετηθεί η ενδοκοινοτική οργάνωση των οικισμών (κοινοτικός χώρος), γ) να καταστούν σαφείς οι σχέσεις των οικισμών μεταξύ τους (διακοινοτικός χώρος), και δ) να γίνουν κατανοητοί οι περιβαλλοντικοί και οικονομικοί παράγοντες, οι οποίοι καθόρισαν τη μορφή και λειτουργία του δομημένου περιβάλλοντος, εξυπηρέτησαν την ανερχόμενη πολιτική και κοινωνική ελίτ και οδήγησαν, τέλος, στη δημιουργία οικισμών με πρωτοαστικά χαρακτηριστικά (3η χιλ. π.Χ.) και στην ίδρυση των Μινωικών ανακτόρων (περ. 1900 π.Χ.). Μέσα από την προσέγγιση αυτή θα διασαφηνιστεί η πολιτιστική πολυμορφία του προϊστορικού Αιγαίου στο χώρο και το χρόνο.

ΑΡΧ 319 Τέχνη και κοινωνία στην Κύπρο και την Ανατολία (Νεολιθική-Χαλκολιθική-Πρώιμη Εποχή του Χαλκού)
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Η άμεση γειτνίαση Κύπρου και Ανατολίας στην ανατολική Μεσόγειο οδήγησε στην πολιτιστική αλληλεπίδραση των δύο περιοχών ήδη από τα μέσα της 11ης χιλ. π.Χ.. Αυτή καταγράφεται ποικιλόμορφα στα ακίνητα και κινητά υλικά κατάλοιπα, τα οποία αντανακλούν τις επιλογές των κοινωνιών που τα δημιούργησαν. Το σεμινάριο αποσκοπεί στην κριτική παρουσίαση της τέχνης (οικοδομικής, λιθοτεχνίας, γλυπτικής, κεραμικής, μεταλλοτεχνίας, κ.λπ.) των γεωμορφολογικά, κλιματολογικά και γεωλογικά διαφορετικών αυτών περιοχών, στην αποκρυπτογράφηση των κοινωνικών παραμέτρων που παρήγαν την τέχνη, και στην συγκριτική μελέτη των πτυχών των κοινωνιών που έζησαν στην Κύπρο και την Ανατολία κατά τη Νεολιθική, τη Χαλκολιθική και την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.

ΑΡΧ 320 Δομημένο περιβάλλον και κοινωνία στο Προϊστορικό Αιγαίο
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Το σεμινάριο πραγματεύεται τη μελέτη του δομημένου περιβάλλοντος (οικιστικού, λατρευτικού, ταφικού) στις διάφορες μικροπεριοχές του Αιγαίου από τη Νεολιθική έως και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (7η χιλ.- 1050 π.Χ.). Η μελέτη αυτή θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις μεθοδολογικές αρχές της «Αρχαιολογίας του χώρου», όπως ορίστηκαν από τον Clarke (1977), προκειμένου: α) να περιγραφούν τα χαρακτηριστικά των οικιστικών μονάδων (ατομικός χώρος), β) να μελετηθεί η ενδοκοινοτική οργάνωση των οικισμών (κοινοτικός χώρος), γ) να καταστούν σαφείς οι σχέσεις των οικισμών μεταξύ τους (διακοινοτικός χώρος), δ) να ανιχνευθούν οι αιγαιακοί προϊστορικοί χώροι λατρείας, ε) να μελετηθεί η ταφική αρχιτεκτονική, και στ) να γίνουν κατανοητοί οι περιβαλλοντικοί και οικονομικοί παράγοντες, οι οποίοι καθόρισαν τη μορφή και λειτουργία του δομημένου περιβάλλοντος, εξυπηρέτησαν την ανερχόμενη πολιτική και κοινωνική ελίτ και οδήγησαν στη δημιουργία οικισμών με πρωτοαστικά χαρακτηριστικά (3η χιλ. π.Χ.), στην ίδρυση των Μινωικών και Μυκηναϊκών ανακτόρων και πόλεων (2η χιλ. π.Χ.).

ΑΡΧ 321 Οι Κυκλάδες και η Κρήτη κατά την Προϊστορία
Διδάσκουσα: Ο. Κουκά
Η νησιωτική ιδιαιτερότητα, η γεωγραφική θέση και οι πλουτοπαραγωγικές πηγές των Κυκλάδων (οψιανός, μέταλλα, σμύριδα, μάρμαρο) και της Κρήτης οδήγησαν στην εξερεύνηση (Παλαιολιθική-Μεσολιθική) και ακολούθως στον αποικισμό τους (Νεολιθική-Πρώιμη Εποχή Χαλκού) από ανθρώπινες ομάδες προερχόμενες από τις μεγάλες στεριές της Ηπειρωτικής Ελλάδας και της Μικράς Ασίας, που μαζί με τα νησιά ορίζουν ένα από τα πιο πολύπλοκα πολιτιστικά πεδία της προϊστορικής Μεσογείου. Στο σεμινάριο αυτό θα μελετηθούν: α) οι θεωρητικές προσεγγίσεις της «Νησιωτικής Αρχαιολογίας», η οποία από τη δεκαετία του 1970 μελετά τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία αποικισμού των νησιών, τα στάδια πολιτιστικής εξέλιξης των νησιωτικών κοινωνιών και τις ιδιαιτερότητές τους σε σχέση με τις χερσαίες κοινωνίες, β) οι απαρχές κατοίκησης Κυκλάδων και Κρήτης (Εποχή του Λίθου), τα οικιστικά σχήματα και η ενδοκοινοτική χωρο-οργάνωση από τους μικρούς οικισμούς της Νεολιθικής και της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού έως τα Μινωικά Ανάκτορα με τις επικράτειές τους κατά τη Μέση και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, γ) πτυχές της οικονομίας, της κοινωνικής σύνθεσης, τομέων της καλλιτεχνικής δημιουργίας και του συμβολισμού, και δ) οι διαπολιτισμικές σχέσεις Κυκλάδων και Κρήτης και η συμβολή τους στην πολιτιστική ανάπτυξη του προϊστορικού Αιγαίου.

ΑΡΧ 324 Η Αρχαιολογία των Κυπριακών Πόλεων-Βασιλείων στην πρώτη χιλιετία π.Χ.
Διδάσκουσα: Μ. Ιακώβου
Βασικοί στόχοι του σεμιναρίου είναι οι εξής:  α) η ενδελεχής μελέτη της ιστορίας της έρευνας που διασυνδέεται με τις θέσεις, οι οποίες ερμηνεύονται ως διοικητικά κέντρα των αρχαίων πολιτειών της Κύπρου, β) η αξιολόγηση της επάρκειας αυτής της έρευνας ως προς τη χωρική έκταση και τη χρονική διάρκεια, και ο βαθμός ανταπόκρισης παλαιότερων αλλά και σύγχρονων ερμηνειών με την αρχαιολογική μέθοδο, γ) η αξιολόγηση της στροφής προς την αρχαιολογία του τοπίου στην Κύπρο και τα αποτελέσματά της σε σχέση με τις κυπριακές πολιτείες της πρώτης χιλιετίας π.Χ., και δ) οι ευρύτερες αλλαγές στις θεωρητικές προσεγγίσεις που αφορούν πρωτίστως στις διαδικασίες σύστασης πολιτειακών οργανισμών στη Μεσόγειο κατά την αρχαιότητα, και η σημασία του παράγοντα της «κατά περιφέρειες ανάπτυξης» (regionalism) στη διαμόρφωση της πολιτικής οικονομίας.

ΑΡΧ 327 Γεωμετρική Ελλάδα
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
H Γεωμετρική Eλλάδα αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά πεδία έρευνας της αρχαιολογίας του αιγαιακού χώρου. Στα χρονικά της όρια (περίπου 900-700 π.X.) ξεδιπλώθηκαν μερικά από τα πιο σημαντικά φαινόμενα της ελληνικής ιστορίας, όπως η υιοθέτηση του φοινικικού αλφαβήτου για την καταγραφή της ελληνικής γλώσσας, οι συστηματικές επαφές με την ανατολική και την δυτική Mεσόγειο και ο δεύτερος αποικισμός, η εισαγωγή της ανθρώπινης μορφής και των εικονιστικών συνθέσεων στην ελληνική τέχνη, η ανάδειξη των πανελληνίων ιερών και η μνημειακή αρχιτεκτονική, οι λατρείες των Hρώων, η κυκλοφορία του Έπους, και, ως αποκορύφωμα, η ίδρυση της Πόλεως-κράτους, που αποτέλεσε το πεδίο δράσης και ανάπτυξης του ελληνικού πολιτισμού για τους επόμενους αιώνες. Ωστόσο, καμιά εξέταση της Γεωμετρικής Eλλάδας δεν μπορεί να αγνοήσει τις δύο περιόδους που προηγούνται: Tην Yπομυκηναϊκή (c. 1100/1070-1050/1020 π.X.), που γεφυρώνει την Eποχή του Xαλκού με την Eποχή του Σιδήρου· και την Πρωτογεωμετρική (c. 1050/1020-900 π.X.), το προοίμιο της Γεωμετρικής. Oι αναταραχές που έπληξαν την Aνατολική Mεσόγειο περί το 1200 π.X. σήμαναν την πτώση των μυκηναϊκών ανακτόρων και του πολιτικού και οικονομικού συστήματος που υποστήριζαν, και την έναρξη μιας νέας εποχής, η οποία μαρτυρείται τόσο μέσα από τις νέες συνθήκες ζωής όσο και από μια νέα αντιμετώπιση του θανάτου. Oρισμένα από τα νέα φαινόμενα, όπως η απουσία ενός συστήματος γραφής, η μείωση του πληθυσμού και του πλούτου και η απώλεια ορισμένων τεχνολογικών γνώσεων, θεωρήθηκαν από πολλούς ως επαρκείς ενδείξεις μιας εποχής “σκοτεινής”, αποξενωμένης και αναλφάβητης. Για τον λόγο αυτό υιοθετήθηκε ο μάλλον άστοχος όρος “Σκοτεινοί Xρόνοι” ή “Σκοτεινοί Aιώνες”. Oι νεώτερες ανασκαφικές έρευνες τείνουν να άρουν το “σκότος” αυτό, και η νεώτερη έρευνα, με την μελέτη των ταφικών εθίμων, της κεραμικής και της μεταλλοτεχνίας, της αρχιτεκτονικής και της θρησκείας, της οργάνωσης των πόλεων, της γραφής και των επαφών με άλλους χώρους, επιχειρεί να φωτίσει την Γεωμετρική Eλλάδα και να τεκμηριώσει την ιστορία της.

ΑΡΧ 328 Ο Παρθενώνας και η εποχή του
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
Aπό τα πιο λαμπρά και πολυσυζητημένα μνημεία του αρχαίου κόσμου, ο Παρθενώνας εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις, μονογραφίες, άρθρα, συνέδρια και πανεπιστημιακά μαθήματα. H αρχιτεκτονική και ο γλυπτός διάκοσμός του χρησιμεύουν πάντα ως σταθερά σημεία αναφοράς για όλους τους μελετητές της κλασικής Eλλάδας, που τον αναφέρουν ως το κορυφαίο έργο της. H σχετικά καλή του διατήρηση, παρά την ταραγμένη του ιστορία, οι αρχαίες μαρτυρίες για τη σημασία και τη χρονολόγησή του και η θαυμαστή ποιότητα της εργασίας όσων εργάστηκαν για την κατασκευή του, έχουν τοποθετήσει τον Παρθενώνα στο κέντρο όλων των εκτιμήσεων της κλασικής τέχνης. H κατανόηση του μνημείου αυτού μπορεί ωστόσο να παρεμποδιστεί, εάν ο θαυμασμός δεν συνοδεύεται από επιστημονική τεκμηρίωση. H προσέγγισή του Παρθενώνα μπορεί να γίνει πιο ολοκληρωμένη εάν το μνημείο αυτό αντιμετωπιστεί όχι μεμονωμένα ως ένα κτήριο της αθηναϊκής Aκροπόλεως, αλλά ως μέρος των καλλιτεχνικών και πολιτικών εξελίξεων στην Aθήνα του 5ου αι. π.X. Όλα τα μνημεία της Aκροπόλεως του δευτέρου μισού του 5ου αι. αλλά περισσότερο από όλα ο ίδιος ο Παρθενώνας, εκφράζουν την αντίληψη που οι ίδιοι οι Aθηναίοι αρχιτέκτονες, γλύπτες και τεχνίτες, πολιτικοί και πολίτες είχαν για την πόλη τους και τον εαυτό τους την περίοδο αυτή. H επιρροή του Παρθενώνα στην τέχνη όχι μόνο της εποχής του αλλά και στις κατοπινές περιόδους, τον συνέδεσε άρρηκτα με την έννοια του κλασικού. H αρχαιολογία καλείται, μέσα από τη μελέτη του γλυπτού του διακόσμου και των αρχιτεκτονικών ιδιαιτεροτήτων του μνημείου αυτού, να περιγράψει τα φαινόμενα της απαράμιλλης καλλιτεχνικής άνθησης στην Aθήνα της περιόδου και της κλασικής τέχνης ιδιαίτερα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ο μύθος συνενώθηκε με την ιστορία και η πολιτική με την τέχνη.

ΑΡΧ 329 Τοπογραφία Δελφών και Ολυμπίας
Διδάσκων: Γ. Παπασάββας
Tο σεμινάριο εστιάζει στη διερεύνηση ζητημάτων που αφορούν τα δυο μεγάλα πανελλήνια ιερά, του Aπόλλωνα στους Δελφούς και του Διός στην Oλυμπία, και παρακολουθεί την εξέλιξη τους στον χρόνο, όχι απλώς μέσα από την αρχιτεκτονική τους εξέλιξη και την παρουσίαση των μνημείων, αλλά κυρίως μέσα από την μελέτη ζητημάτων όπως, π.χ. το πρόβλημα της συνέχειας της λατρείας από την Eποχή του Xαλκού στην Eποχή του Σιδήρου, η συνάντηση των Eλλήνων με τα ανατολικά έργα που κατέληξαν εδώ ως αναθήματα, ή χρονολογικά και ερμηνευτικά προβλήματα συγκεκριμένων μνημείων.

ΑΡΧ 330 Τοπία και πράγματα στο Βυζάντιο
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Το μάθημα στοχεύει στη μελέτη σημαντικών όψεων του πολιτισμού των βυζαντινών χρόνων και της περιόδου της Λατινοκρατίας (έως και την απαρχή της Οθωμανικής κυριαρχίας) στην κυρίως Ελλάδα, τα νησιά του Αιγαίου, τη Μικρά Ασία και την Κύπρο. Κύριος στόχος είναι η ανασυγκρότηση της εικόνας των πόλεων και της υπαίθρου μέσα από την αξιολόγηση αρχαιολογικού υλικού κυρίως, καθώς και μέσω της εικονογραφίας και των γραπτών πηγών.

ΑΡΧ 331 Εικονογραφικά προγράμματα μεσοβυζαντινών εκκλησιών
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Γνωριμία με τα σημαντικότερα σωζόμενα σύνολα της εκκλησιαστικής μνημειακής ζωγραφικής που δημιουργήθηκαν στα εδάφη της βυζαντινής αυτοκρατορίας κατά την περίοδο που ξεκινά με το τέλος της Εικονομαχίας το 843 μ.Χ. και κλείνει με την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204 μ.Χ. Κατανόηση του περιεχομένου τους και της λειτουργίας των μεσοβυζαντινών εικονογραφικών προγραμμάτων μέσα στο χώρο του ναού και εξέταση των παραγόντων που συνέβαλαν στη διαμόρφωσή τους.

ΑΡΧ 332 El Greco: ο άνθρωπος και η εποχή του
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το σεμινάριο αυτό αποσκοπεί στη γνωριμία με τον βίο και το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, διεθνώς γνωστού σήμερα ως El Greco (1541-1614). Η θεαματική καριέρα του ξεκίνησε στα περίφημα εργαστήρια παραγωγής φορητών εικόνων στον Χάνδακα της βενετοκρατούμενης Κρήτης, για να συνεχιστεί (ίσως) στο εργαστήριο του Τισιανού (Tiziano Vecelli) στη Βενετία και υπό την αιγίδα του καρδιναλίου Alessandro Farnese και (αργότερα) της συντεχνίας των ζωγράφων στη Ρώμη, και να καταλήξει στο Τολέδο της Ισπανίας, όπου ο καλλιτέχνης φιλοτέχνησε τα διασημότερα και σπουδαιότερα έργα του. Η μεταμόρφωσή του από μεταβυζαντινό ζωγράφο σε έναν από τους πιο πρωτότυπους και ιδιαίτερους καλλιτέχνες της όψιμης ευρωπαϊκής Αναγέννησης συνιστά σημείο-σταθμό στην Ιστορία της Τέχνης και έχει συζητηθεί στο πλαίσιο πλήθους επιστημονικών συναντήσεων και άλλων εκδηλώσεων σε διεθνές επίπεδο. Μέσα από το μάθημα αυτό, οι φοιτητές ανακαλύπτουν τη σημασία του έργου του Θεοτοκόπουλου για την ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης και αντιλαμβάνονται τον αντίκτυπό του σε σύγχρονους και μεταγενέστερους καλλιτέχνες.

ΑΡΧ 334 Ενδυμασία και κόσμημα στο Βυζάντιο
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Εξοικείωση με την τυπολογία, την εξέλιξη, τη χρήση και το συμβολισμό του κοσμικού, εκκλησιαστικού και μοναστικού ενδύματος στο Βυζάντιο. Εξέταση του πώς διάφορες πτυχές της ατομικής και της ομαδικής ταυτότητας στο Βυζάντιο μορφοποιούνταν και εκφράζονταν μέσα από την επιλογή και υιοθέτηση συγκεκριμένων ενδυμάτων και κοσμημάτων.

ΑΡΧ 347 Βυζαντινή και μεταβυζαντινή κεραμική στην Ανατολική Μεσόγειο
Διδάσκων: Α. Βιώνης
Το μάθημα αποτελεί μία εισαγωγή στους βασικούς τύπους βυζαντινής και μεταβυζαντινής επιτραπέζιας και χονδροειδούς κεραμικής στην Ανατολική Μεσόγειο (5ος – 19ος αι. μ.Χ.). Βάρος δίνεται τόσο σε βασικά θέματα τυπολογίας και χρονολόγησης όσο και στην ερμηνεία αλλαγών στην
τεχνολογία, τη διακίνηση και τη χρήση των κεραμικών σκευών (εντός και εκτός του νοικοκυριού). Το μάθημα επικεντρώνεται γεωγραφικά στην κυρίως Ελλάδα και το νησιωτικό χώρο του Αιγαίου, την Κύπρο και τη δυτική Μικρά Ασία, με αναφορές στην κεραμική παραγωγή της Ιταλίας και των επιδράσεών της στην τοπική παραγωγή της Ανατολικής Μεσογείου.
 
ΑΡΧ 352 Η εφαρμογή των φυσικών επιστημών στη μελέτη της προϊστορίας της Ανατολικής Μεσογείου
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Το μάθημα αποτελείται από ενότητες μέσα από τις οποίες οι φοιτητές θα έρθουν σε επαφή με την εφαρμογή των θετικών επιστημών στην αρχαιολογία έτσι ώστε να απαντηθούν συγκεκριμένα ερωτήματα. Τα συγκεκριμένα κεφάλαια που θα καλυφθούν είναι μέθοδοι χρονολόγησης, μέθοδοι εντοπισμού αρχαιολογικών θέσεων, διεπιστημονικές μελέτες αρχαίας κεραμικής, διεπιστημονικές μελέτες αρχαίας μεταλλουργίας και μεταλλοτεχνίας και μελέτες προέλευσης.

ΑΡΧ 354 Η παραγωγή και το εμπόριο των μετάλλων στην Εποχή του Χαλκού
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Οι στόχοι του μαθήματος είναι να μάθουν οι φοιτητές για τις κύριες μεταλλευτικές περιοχές του Παλαιού κόσμου για τις μεθόδους παραγωγής των μετάλλων την Εποχή του Χαλκού αλλά και για τα δίκτυα ανταλλαγών που αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο αυτή.

ΑΡΧ 355 Χαλκός-μεταλλουργία, μεταλλοτεχνία και εμπόριο κατά την Αρχαιότητα
Διδάσκουσα: Β. Κασσιανίδου
Το μάθημα έχει ως στόχο να γνωρίσουν οι φοιτητές μέσα από διάφορες μελέτες τις βασικές μεταλλευτικές περιοχές οι οποίες παρήγαγαν χαλκό στην αρχαιότητα αλλά και την μεθοδολογία μελέτης, καταγραφής και ανάλυσης των δεδομένων που έχουν προκύψει από τις διεπιστημονικές έρευνες αυτών των περιοχών.

ΑΡΧ 361 Εμπορικοί αμφορείς: ιστορία, χρήση και ερμηνεία
Διδάσκουσα: Σ. Δεμέστιχα
Κύριος στόχος του μαθήματος είναι να προσεγγίσουν οι φοιτητές τους μηχανισμούς παραγωγής και εμπορίου μέσα από τη μελέτη των αγγείων μεταφοράς και να αποκτήσουν τις κατάλληλες δεξιότητες για την αναγνώριση και την ερμηνεία τους, από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έως τους ρωμαϊκούς χρόνους.

ΑΡΧ 362 Αρχιτεκτονική και ταυτότητα στη Λατινική Ανατολή (12ος-17ος αι.)
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το μάθημα στοχεύει στην εξέταση των «ταυτοτήτων» των ανθρώπων που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής της Λατινικής Ανατολής, καθώς και των εκάστοτε χρηστών της, έτσι ώστε να επιχειρηθεί η ένταξη των μνημείων αυτών στα κοινωνικά συμφραζόμενα της εποχής που τα δημιούργησε. Για τις ανάγκες του παρόντος μαθήματος, η Λατινική Ανατολή ορίζεται γεωγραφικά ως εκτεινόμενη στα εδάφη της σημερινής Ελλάδας, Κύπρου, Τουρκίας, Συρίας, Λιβάνου, Ιορδανίας και Ισραήλ, και χρονολογικά από τον 12ο ως τον 17ο αιώνα. Στο ευρύτατο αυτό γεωγραφικό και χρονολογικό πλαίσιο, στην Ανατολική Μεσόγειο των Σταυροφοριών, διαμορφώθηκαν πολύπλοκες και πολυσύνθετες κοινωνίες χαρακτηριζόμενες από εσωτερικές γλωσσικές, εθνοτικές και δογματικές διαφορές, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου αμβλύνθηκαν σε κάποιο βαθμό, οδηγώντας σε εξαιρετικά ενδιαφέροντα φαινόμενα αλληλεπίδρασης και όσμωσης. Το εν λόγω μάθημα αποσκοπεί στην εξέταση των ιστορικοκοινωνικών αυτών φαινομένων μέσα από το πρίσμα της πλούσιας αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της περιόδου.

ΑΡΧ 363 Η τέχνη στην Κύπρο των Λουζινιανών και των Βενετών (1192-1571)
Διδάσκων: Μ. Ολύμπιος
Το μάθημα στοχεύει στην εξέταση της τέχνης της Κύπρου κατά την περίοδο των Λουζινιανών και των Βενετών (1192-1571). Η ανάδειξη της Κύπρου σε ανεξάρτητο βασίλειο στον απόηχο της Τρίτης Σταυροφορίας (1189-1191) έδωσε το έναυσμα για ένα πλήθος πολιτικών, πληθυσμιακών, κοινωνικών και άλλων αλλαγών, οι οποίες διαμόρφωσαν την ιδιαίτερη ταυτότητα και το ρόλο που διαδραμάτισε το νησί στην ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου κατά τον ύστερο Μεσαίωνα. Η απώλεια των εδαφών υπό χριστιανικό έλεγχο στην ακτή της λατινικής Συρίας τον 13ο αιώνα, οι αντιξοότητες του 14ου αιώνα και η εντατικότερη επαφή με τον ελληνοβενετικό κόσμο κατά τον 15ο και 16ο αιώνα προκάλεσαν μεγάλης κλίμακας πληθυσμιακές και κοινωνικές αλλαγές στο νησί, οι οποίες κυμαίνονταν από τη συρροή προσφυγικών πληθυσμών, φραγκικών, συριακών ή άλλων, μέχρι την αναρρίχηση στα υψηλότερα κοινωνικά κλιμάκια νέων οικογενειών, τόσο εγχωρίων όσο και ξένων. Η δυναμική που αναπτύχθηκε μεταξύ των διαφόρων θρησκευτικών και εθνοτικών ομάδων που συνυπήρχαν στην Κύπρο – της αριθμητικά περιορισμένης λατινικής ελίτ, της πολυάριθμης ελληνικής κοινότητας, αλλά και των Σύρων, Μαρωνιτών, Αρμενίων, Κοπτών, Εβραίων, Μουσουλμάνων και άλλων – προσφέρει ένα θελκτικό και γόνιμο πλαίσιο για την προσέγγιση της καλλιτεχνικής παραγωγής του νησιού. Στο μάθημα αυτό εξετάζεται η μνημειακή αρχιτεκτονική, γλυπτική και ζωγραφική, αλλά και η μεταλλοτεχνία, η υφαντική και άλλες εκφάνσεις του υλικού πολιτισμού της μεσαιωνικής Κύπρου, σε συνάρτηση με τις μαρτυρίες των γραπτών πηγών, σε μια απόπειρα να ανασυσταθούν οι νοητικές διεργασίες και οι ιδιαίτερες συνθήκες που οδήγησαν στη δημιουργία των σωζόμενων έργων, αλλά και να διαπιστωθεί τι μπορούν να μας αποκαλύψουν για την καθημερινότητα και τις αλληλεπιδράσεις των εν λόγω κοινοτήτων καθ’όλη αυτή την ταραχώδη περίοδο.

ΑΡΧ 370 Εφαρμογές της Πληροφορικής στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες
Διδάσκων: Α. Σαρρής
Το συγκεκριμένο μάθημα αποσκοπεί να δώσει σε φοιτητές της Ιστορίας και Αρχαιολογίας μία θεωρητική και πρακτική υποδομή σε θέματα που άπτονται της εφαρμογής της πληροφορικής στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα δοθεί έμφαση στην εξοικείωση των φοιτητών με συγκεκριμένα λογισμικά, τα οποία θα αποτελέσουν βασικά εργαλεία για την όποια ανάλυση, επεξεργασία και οπτικοποίηση των δεδομένων τα οποία ενδέχεται να διαχειριστούν στο μέλλον, είτε σε εργασιακό είτε σε ακαδημαϊκό επίπεδο. Στόχος του μαθήματος είναι να δοθούν πρακτικές γνώσεις για την στατιστική ανάλυση των μετρήσεων, την δημιουργία γραφημάτων και χαρτογραφικών θεματικών υποβάθρων, την αποτύπωση χωρο-χρονικών συσχετίσεων και δικτύων, την ανάλυση ψηφιακών κειμένων και βιβλιογραφίας, κ.ά.

ΑΡΧ 388 Τέχνη και λατρεία στη Βυζαντινή Κύπρο (7ος-12ος αι.)
Διδάσκουσα: Μ. Παρανή
Η βυζαντινή τέχνη είναι μια μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης με χαρακτήρα κατεξοχήν θρησκευτικό, η οποία αποσκοπούσε στην εξυπηρέτηση των αναγκών της χριστιανικής λατρείας, είτε σε συνάρτηση με τη λειτουργική πράξη και τη δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας είτε ως ιδιωτική έκφραση προσωπικής ευλάβειας και αφοσίωσης προς τον Θεό και τους αγίους. Μέσα στα πλαίσια του συγκεκριμένου σεμιναρίου εξετάζονται οι διάφορες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης που καλλιεργήθηκαν στην Κύπρο από τον 7ο έως και τον 12ο αιώνα που αποσκοπούσαν στην ικανοποίηση των λατρευτικών και λειτουργικών αναγκών των πιστών, λαϊκών, μοναχών και κληρικών.
 
 
 

 
 
ΙΙ.1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ – ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ (1ο-3ο εξάμηνο) 
 
 
ΙΣΤ 105 Εισαγωγή στις Ιστορικές Σπουδές, Μεθοδολογία και Φιλοσοφία της Ιστορίας
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Εισαγωγή στην επιστήμη της ιστορίας. Το μάθημα έχει δύο επί μέρους στόχους. Κατ΄αρχάς την εξοικείωση των φοιτητών με όλα τα βασικά ερωτήματα που απασχολούν έναν ιστορικό, αλλά και το θεωρητικό υπόβαθρο με βάση το οποίο ένας ιστορικός προσεγγίζει το αντικείμενό του. Κατά δεύτερο την εξοικείωση των φοιτητών με τις πρακτικές του πώς λειτουργεί και σκέφτεται ένας ιστορικός και τις δεξιότητες που χρησιμοποιεί.
 
ΙΣΤ 108 Εισαγωγή στη Νεώτερη Ελληνική Ιστορία
Διδάσκων: Δ. Κοντογεώργης
Εισαγωγή στην ιστορία του νέου ελληνισμού κατά την περίοδο από την ύστερη οθωμανοκρατία μέχρι το στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί (τέλη 18ου αιώνα- 1909). Θα προσεγγιστούν τόσο οι πολιτικές εξελίξεις που οδήγησαν στην συγκρότηση του ελληνικού κράτους και των θεσμών του (Ελληνική Επανάσταση, άνοδος του Όθωνα, σύνταγμα του 1862 κτλ.), όσο και η οικονομική του ανάπτυξη καθώς και βασικά κοινωνικά φαινόμενα (μετανάστευση, αστικοποίηση). Έμφαση θα δοθεί στην ιστορική εξέλιξη του ελληνικού κράτους αλλά θα παρουσιαστεί επίσης η ελληνική διασπορά.
 
ΙΣΤ 112 Εισαγωγή στη Βυζαντινή Ιστορία
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Το μάθημα στοχεύει στην εξοικείωση των μαθητών με την ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας από το 330 έως το 1453. Ακολουθώντας μια χρονολογική προσέγγιση, θα εξετάσουμε τη μακρά και περίπλοκη ιστορία αυτού του κράτους, το οποίο αν και αντιμετώπισε πολλές κρίσεις στην υπερχιλιετή πορεία του, κατάφερε να προσαρμοστεί επιτυχώς στο μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό, κοινωνικο-οικονομικό και πολιτιστικό τοπίο γύρω του. Θα ακολουθήσουμε αυτή την αυτοκρατορία από τις ρίζες της στην ύστερη Ρωμαϊκή εποχή, μέσω της αντιπαλότητας της με εχθρούς από την Ανατολή (Πέρσες, Άραβες, Σελτζούκοι και Οθωμανοί Τούρκοι), τη Δύση (Γότθοι, Λομβαρδοί, Φράγκοι, Νορμανδοί και Ιταλοί) και τον Βορρά (Σλάβοι, Βούλγαροι, Ρως, και Σέρβοι). Το μάθημα θα διερευνήσει τους πολιτικούς θεσμούς, τις κοινωνικές δομές, την οικονομική οργάνωση και την πολιτιστική παραγωγή του Βυζαντίου και θα τοποθετήσει την ιστορία του στο ευρύτερο πλαίσιο της παγκόσμιας ιστορίας και πολιτισμού.
 
ΙΣΤ 134 Εισαγωγή στη Μεσαιωνική Ιστορία της Δυτικής Ευρώπης (περ. 476-1500)
Διδάσκοντες: Α. Νικολάου-Κονναρή/C. Schabel
Ιστoρία της δυτικής Ευρώπης από τo 500 μέχρι τo 1500, τoνίζoντας την περίoδo 1050-1450. Πρώιμoς Μεσαίωνας. Νέες επιδρoμές. Φεoυδαρχισμός. Οικoνoμική ανάκαμψη. Γρηγoριανή μεταρρύθμιση. Σταυρoφoρίες. Αγγλία και Γαλλία. Αναγέννηση τoυ 12oυ αιώνα. Εκκλησία και κράτoς. Νέα μoναστικά τάγματα. Πανεπιστήμια. Μεσαιωνική κoινωνία. Μεσαιωνικός πoλιτισμός. Κρίσεις τoυ 14oυ αιώνα. Από τoν Μεσαίωνα πρoς τη Νεώτερη Ευρώπη
 
ΙΣΤ 144 Εισαγωγή στην αρχαία ιστορία
Διδάσκων: Θ. Μαυρoγιάννης
Σκoπός τoυ εισαγωγικoύ κύκλoυ μαθημάτων στην Αρχαία Ιστoρία είναι, να εφoδιάσει τoυς φoιτητές με τα απαραίτητα μεθoδoλoγικά εργαλεία για την πρoσέγγιση διαφoρετικών περιόδων και θεμάτων της Αρχαίας Ιστoρίας. Επισκόπηση της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Ιστoρίας, από τoυς "Σκoτεινoύς Αιώνες" μέχρι την Ύστερη Αρχαιότητα. Ο κύκλoς χωρίζεται σε τρία κύρια μέρη:
Α. Είδη πηγών και κριτική θεώρηση της πoιότητας και της πoσότητάς τoυς. (Ιστoριoγραφία, επιγραφικές μαρτυρίες, αρχαιoλoγικά δεδoμένα).
Β. Κατευθυντήριοι άξονες της Αρχαίας Ελληνικής Ιστoρίας, με ιδιαίτερη αναφoρά στα ακόλoυθα πoλιτικά και κoινωνικά ζητήματα:
- Η μετάβαση από την μυκηναϊκή κoινωνία στην πόλη-κράτoς
- Κoινωνικoί και θεσμικoί μετασχηματισμoί κατά τoυς Αρχαϊκoύς χρόνoυς (Νoμoθεσία-Τυρανίς-Απoικισμoί)
- Σπάρτη και Αθήνα: Από τα Μηδικά στoν Πελoπoννησιακό πόλεμo
- Η σύγκρoυση για την ηγεμoνία κατά την διάρκεια της κρίσης τoυ 4oυ αι. π.Χ. και η εμφάνιση στo πρoσκήνιo της Μακεδoνίας
- Οι Μακεδόνες ως φoρείς της διάδoσης ελληνικών πoλιτιστικών πρoτύπων στην Ανατoλή από τoν Αλέξανδρo μέχρι τo 168 π.Χ.
Γ. Εδώ παρoυσιάζoνται τα σημαντικότερα πoλιτικά γεγoνότα και oι βασικές δoμές της Ρωμαϊκής ιστoρίας, υπoγραμμίζoντας τα φαινόμενα εκείνα πoυ oδήγησαν στην μετεξέλιξη της Ρώμης από απλή πόλη-κράτoς σε αυτoκρατoρική δύναμη.
- Ρώμη, Λατίνoι και Ετρoύσκoι από τoν 8o μέχρι τoν 6o αι. π.Χ.
- Η κατάκτηση της Ιταλίας και oι διαφoρετικές μoρφές πoλιτικής oργάνωσης τoυ κράτoυς μέσω της ανάλυσης της ρωμαϊκής κoινωνίας και των θεσμών από τoν 5o αι. π.Χ. μέχρι τoν 2o Καρχηδoνικό πόλεμo.
- Η πoλιτική και στρατιωτική συμπεριφoρά της Ρώμης
- Αίτια, διάρκεια και απoτελέσματα των Εμφυλίων πoλέμων
- Τα επαγγελματικά πρότυπα και η κoινωνική βάση της Ηγεμoνίας τoυ Αυγoύστoυ
- Η oργάνωση της Ρωμαϊκής Αυτoκρατoρίας και των επαρχιών
 
ΙΣΤ 181 Εισαγωγή στην Ευρωπαϊκή Ιστορία (1789-1918)
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι φοιτητές με την Ευρωπαϊκή Ιστορία της περιόδου 1789-1918, ιδίως εκείνη των κεντρικότερων χωρών της Δυτικής (κυρίως) Ευρώπης. Στις θεματικές περιλαμβάνονται ενδεικτικά: Η Γαλλική Επανάσταση – Ο Ναπολέων και η Ευρώπη – Το Συνέδριο της Βιέννης (1815) και η Ιερά Συμμαχία- Επαναστάσεις (1815-1848)-Η Σερβική και η Ελληνική Επανάσταση – Ιταλική και Γερμανική Ενοποίηση – Το Ανατολικό Ζήτημα-Ο Ναπολέων ο Γ' και η Γαλλία – Κριμαϊκός Πόλεμος – Ρωσία, Πανσλαβισμός και νέα κράτη: Βουλγαρία και Ρουμανία-Γαλλογερμανικός Πόλεμος (1870) – Τσαρική Ρωσία – Ιμπεριαλισμός και ανταγωνισμοί των Μεγάλων Δυνάμεων, 1882-1914 – Αναταραχή στην Ευρώπη: οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-1913)-Τα αίτια του Α' Παγκόσμιου Πολέμου και η έναρξή του – Πολεμικά Γεγονότα και εξελίξεις από την έκρηξη του πολέμου (1914) ως την είσοδο των Η.Π.Α. στον πόλεμο (1917)-Ο Πόλεμος στα Βαλκάνια (1914-1918) – Ο Πόλεμος στη Μέση Ανατολή και την Αφρική (1914-1918)-Η Ρωσική Επανάσταση (1917)-Το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (1918) και η Συνθήκη των Βερσαλλιών.
 
 

 
 
ΙΙ.2 ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (4ο-8ο εξάμηνο)
 
 
ΙΣΤ 200 Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου (327-717)
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Στόχος του μαθήματος είναι η μελέτη της πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ιστορίας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας από τις απαρχές που τοποθετούμε συμβατικά στην βασιλεία του Κωνσταντίνου Α´ ως μονοκράτορα (324) έως την πρώτη ταραχώδη δεκαετία του ογδόου αιώνα και η εξοικείωση των φοιτητών με έναν σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας γύρω από το θέμα του μαθήματος.
 
ΙΣΤ 201 Ελληνιστική Ιστορία-Σελευκίδες
Διδάσκων: Θ. Μαυρογιάννης.
Στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση της σημασίας του βασιλείου των Σελευκιδών για την ιστορία της Ανατολής, η διάδοση του ελληνισμού στις αχανείς εκτάσεις της Περσικής Αυτοκρατορίας, η αξιολόγηση του πολιτιστικού έργου των Σελευκιδών.
 
ΙΣΤ 204 Η Ελλάδα στο μεταίχμιο δύο αιώνων: από την κρίση στην ανάκαμψη, 1897-1914
Διδάσκων: Δ. Κοντογεώργης
Στόχος του μαθήματος είναι η εμβάθυνση των φοιτητών σε μία κομβική περίοδο της νεοελληνικής ιστορίας, από τη στρατιωτική ήττα της Ελλάδας κατά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, και την επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου το 1898 μέχρι το στρατιωτικό κίνημα του 1909, την άνοδο του Ελευθερίου Βενιζέλου στην εξουσία (1910) και τις στρατιωτικές επιτυχίες της Ελλάδας στον Πρώτο και Δεύτερο Βαλκανικό Πόλεμο.Θα προσεγγιστούν τόσο οι πολιτικές εξελίξεις, κυρίως η κρίση του πολιτικού συστήματος και η ανάδυση νέων κομμάτων, όσο και οι μείζονες ιδεολογικές ανακατατάξεις, όπως το κίνημα του δημοτικισμού, η ανανέωση της σοσιαλιστικής σκέψης, η συγκρότηση ενός «νέου» εθνικισμού κτλ. Παράλληλα θα συσχετιστούν οι αλλαγές στο εσωτερικό με την ελληνική εξωτερική πολιτική, ιδίως τα δύο μεγάλα εθνικά ζητήματα (Μακεδονικό, Κρητικό) στο πλαίσιο των ευρύτερων ευρωπαϊκών εξελίξεων.
  
ΙΣΤ 206 Βρετανία και οι σχέσεις της με την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο (περ. 1500-1914)
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Στόχος του μαθήματος είναι να εισάγει τους φοιτητές/φοιτήτριες στις βασικές παραμέτρους της νεότερης Βρετανικής ιστορίας ως βασικό υπόβαθρο στη μελέτη τους σχετικά με τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό της Βρετανίας και τους παράγοντες που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη λογοτεχνική της παραγωγή.

ΙΣΤ 207 Oι Nορμανδοί στη Σικελία και Nότια Iταλία (11ος-13ος αιώνες)
Διδάσκουσα: Α. Νικολαου-Κονναρή
Στόχος του μαθήματος είναι η μελέτη της θεαματικής εξάπλωσης των Nορμανδών στη Nότια Iταλία και ιδιαίτερα τη Σικελία κατά τη διάρκεια του 11ου αιώνα (περ. 1000-1091) και η ιστορία του βασιλείου της Σικελίας από την ίδρυση του (στέψη Pογήρου B΄ στις 25 Δεκεμβρίου 1130) μέχρι και το 1268.Iδιαίτερη σημασία δίδεται στην προσαρμοστικότητα και επιδεκτικότητα των Nορμανδών σε σχέση με τις νέες κοινωνίες και πολιτισμούς που συναντούν, όπως φαίνεται μέσα από την ανάλυση των θεσμών και των πληθυσμιακών και πολιτισμικών ισορροπιών στο βασίλειο της Σικελίας. Παράλληλα, μελετούνται οι σχέσεις των Nορμανδών με τα σταυροφορικά κράτη της Ανατολικής Μεσογείου και τη Bυζαντινή Aυτοκρατορία.

ΙΣΤ 208 Πολιτική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας II (1950-1974)
Διδάσκωv: Π. Παπαπολυβίου
Η παρουσίαση των κύριων χαρακτηριστικών και προβλημάτων της μεταπολεμικής Ελλάδας, από το τέλος του Εμφυλίου πολέμου μέχρι την αποκατάσταση της δημοκρατίας, το 1974. Στις θεματικές του μαθήματος περιλαμβάνονται: Η θέση της Ελλάδας στον μεταπολεμικό κόσμο. Η είσοδος στο ΝΑΤΟ. Η εξωτερική πολιτική. Το κυπριακό ζήτημα. Η ανοικοδόμηση της ελληνικής κοινωνίας μετά τον Εμφύλιο. Οικονομία και αστικοποίηση. Πολιτειακές και πολιτικές εξελίξεις. Θεσμοί και κόμματα: Η άνοδος και πτώση του Κ. Καραμανλή (1955-1963). Η δικτατορία των Συνταγματαρχών (1967-1974) και η αποκατάσταση της Δημοκρατίας (1974).

ΙΣΤ 209 Αλέξανδρος Γ΄Μακεδών
Διδάσκωv: Θ. Μαυρογιάννης
Στόχος του μαθήματος είναι η παρουσίαση της ιστορικής προσωπικότητος του Αλεξάνδρου επί τη βάσει των θεμελίων του μακεδονικού βασιλείου και η δημιουργία ενός νέου πολιτειακού μορφώματος, της Αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου. Περιγραφή της εκστρατείας. Διάγνωση των προθέσεων του Αλεξάνδρου. Επιπτώσεις και συνέπειες για τη δημιουργία ενός νέου κόσμου, του ελληνιστικού.
 
IΣΤ 211 Η Ρώμη και η αυτοκρατορία της
Διδάσκουσα: [Διδάσκων ΙΣΑ]
Να διεγείρει το ενδιαφέρον των φοιτητών για την αρχαία Ρώμη και την αυτοκρατορία της ώστε να γίνει κατανοητή η καταλυτική επίδρασή της στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ευρώπης.Παρουσίαση των πηγών - ιστoριoγραφία, επιγραφές, νομίσματα αρχαιολογικά δεδoμένα. Επισκόπηση της ιστορίας της αρχαίας Ρώμης: ιδρυτικοί μύθοι, περίοδος της βασιλείας και Res publica με έμφαση στις κοινωνικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις, εμφύλιοι πόλεμοι και ίδρυση της Ηγεμονίας από τον Αύγουστο, θεσμικές αλλαγές και βαθμιαίος εκχριστιανισμός της αυτοκρατορίας κατά την Όψιμη Αρχαιότητα.
 
ΙΣΤ 213 Ιστορία της Ιατρικής από τον Ιπποκράτη έως τον Μαύρο Θάνατο
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Το μάθημα στοχεύει να προσφέρει μια επισκόπηση της ιστορίας της ιατρικής δίνοντας έμφαση στις έννοιες της νόσου και της υγείας, καθώς και στα πλαίσια και τις πρακτικές της ιατρικής που επικρατούσαν στον αρχαίο και μεσαιωνικό κόσμο με επίκεντρο την ανατολική Μεσόγειο αλλά και να εξοικειώσει και τους φοιτητές με έναν σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας γύρω από το θέμα του μαθήματος.
  
ΙΣΤ 217 Οι Σταυροφορίες
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Στόχος του μαθήματος είναι να δώσει μια γενική επισκόπηση των σταυροφοριών ως θρησκευτικό και πολιτικό κίνημα. Tο μάθημα εξετάζει, πρωταρχικά, τις σταυροφορίες που είχαν ως προορισμό την απελευθέρωση ή υπεράσπιση εναντίον των Aράβων των Aγίων Tόπων και των σταυροφορικών κρατών που δημιουργήθηκαν στη Συροπαλαιστίνη (11ος-13ος αι.) αλλά και μεταγενέστερες σταυροφορίες εναντίον «νέων απίστων», αιρετικών ή άλλων Xριστιανών στον ευρύτερο ευρωπαϊκό και μεσογειακό κόσμο (Iβηρική Xερσόνησος, Bόρεια Eυρώπη και Bαλτική, Aιγαίο και Kύπρος, 13ος-17ος αι.).
 
ΙΣΤ 220 Ύστερη Αρχαιότητα
Διδάσκωv: Θ. Μαυρογιάννης
Στόχος του μαθήματος είναι η προσέγγιση του προβλήματος Ύστερη Αρχαιότητα και η κατανόηση της μετάβασης από τον ελληνισμό στον Χριστιανισμό. Περαιτέρω εξετάζονται και τα παλαιο-χριστιανικά μνημεία στην Κύπρο. Ενδεικτικά στις θεματικές περιλαμβάνονται οι μεταρρυθμίσεις Διοκλητιανού και Κωνσταντίνου, η πολιτική του Θεοδοσίου, οι Οικουμενικές Σύνοδοι, το δόγμα του Ιουστινιανού και ο πολιτισμός του 6ου αι. Μ.Χ.
 
ΙΣΤ 222 Κοινωνία και Οικονομία στο Βυζάντιο (9ος-15ος αι.)
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Στόχος του μαθήματος είναι η επισκόπηση και κριτική αποτίμηση των κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων στη βυζαντινή αυτοκρατορία από το 800 έως το 1453 και η εξοικείωση των φοιτητών με έναν σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας γύρω από το θέμα του μαθήματος.
 
IΣΤ 225 Πολιτική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας (1909-2000)
Διδάσκωv: Π. Παπαπολυβίου
Η παρουσίαση των κύριων χαρακτηριστικών και προβλημάτων της Ελλάδας, από τις παραμονές των Βαλκανικών πολέμων (1912-1913) μέχρι τη σύγχρονη εποχή. Ανάμεσα στις θεματικές περιλαμβάνονται: Οι Βαλκανικοί πόλεμοι (1912-1913) και ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος. «Εθνικός διχασμός» και Μικρασιατική καταστροφή – Το προσφυγικό πρόβλημα. Η ταραχώδης Δημοκρατία (1924-1935): Πολιτική αστάθεια, στρατιωτικές επεμβάσεις και η δικτατορία του Ι. Μεταξά (1936-1941). Η εξωτερική πολιτική: Η συνθήκη της Λωζάνης (1923) και η δεύτερη βενιζελική «μεγάλη τετραετία» (1928-1932). Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος: Κατοχή και Αντίσταση (1941-1944). Ο Εμφύλιος πόλεμος (1946-1949). Η θέση της Ελλάδας στον Μεταπολεμικό κόσμο. Η ελληνική μεταπολεμική εξωτερική πολιτική: Το Κυπριακό. Η άνοδος και η πτώση του Κ. Καραμανλή (1955-1963). Η δικτατορία των Συνταγματαρχών (1967-1974) και η αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
 
ΙΣΤ 230 H θέση της γυναίκας στη Δυτική Μεσαιωνική κοινωνία (400-1500)
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Στόχος του μαθήματος είναι η γενική επισκόπηση της θέσης της γυναίκας στην ευρωπαϊκή κοινωνία κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους. Tα γεωγραφικά όρια της εισαγωγής αυτής στις μεσαιωνικές γυναικείες και, γενικότερα, έμφυλες σπουδές ή σπουδές κοινωνικού φύλου καλύπτουν τη Δυτική Eυρώπη και τα λατινικά κράτη της Aνατολικής Mεσογείου, συμπεριλαμβανομένου και του βασιλείου των Λουζινιανών στην Kύπρο. Tα χρονολογικά όρια εκτείνονται από τον πρώιμο μεσαίωνα μέχρι το τέλος του ύστερου μεσαίωνα (400-1500). H θέση της γυναίκας διερευνάται με βάση τους ακόλουθους άξονες: ιστορικο-πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο (εθιμικό, νομικό και θρησκευτικό) και διαμόρφωση κοινωνικών προκαταλήψεων, η βιολογική ταυτότητα της γυναίκας ως βασικός ρόλος της στην κοινωνία (γάμος, οικογένεια), η συνεισφορά της γυναίκας στην οικονομία (στις αγροτικές και τις αστικές περιοχές), ο γυναικείος μοναχισμός, οι αριστοκράτισσες και οι γόνοι ηγεμόνων και βασιλέων και ο ρόλος τους στην πολιτική και, τέλος, η γυναικεία πνευματική δημιουργία.
 
ΙΣΤ 231 Ιστορία της πολιτικής σκέψης στη Δύση (14ος-18ος αι.)
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Το μάθημα αυτό στοχεύει στην προσέγγιση και ανάλυση των θεωρητικών της πολιτικής σκέψης κατά την περίοδο 14ου-18ου αιων. Στην κατανόηση των βασικών προβληματισμών και θεματικών που διέπουν την πολιτική σκέψη καθ’όλο αυτό το διάστημα, καθώς και τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκαν τα πολιτικά κείμενα, και τους παράγοντες που επηρέασαν τη συγκρότηση της πολιτικής σκέψης ανά εποχή (πολιτικοί, κοινωνικοί, οικονομικοί, πολιτισμικοί, θρησκευτικοί κλπ). Στην ανάδειξη συνεχειών-ασυνεχειών, καθώς και στον εντοπισμό των νεοτερικών στοιχείων της πολιτικής σκέψης, έτσι ώστε να καταλάβουν οι φοιτητές από πού προήλθε η σύγχρονη πολιτική σκέψη και τους τρόπους με τους οποίους συγκροτήθηκε. Στην εξοικείωση των φοιτητών με διαφόρων ειδών πρωτογενείς πηγές και στην ανίχνευση στοιχείων ταυτότητας μέσα από αυτές. Το μάθημα θα επικεντρωθεί σε ιδέες και έννοιες όπως η δημοκρατία, η μοναρχία, ο κοινοβουλευτισμός, το ζήτημα της πολιτικής-εκκλησιαστικής εξουσίας, η σχέση πολιτικής και ηθικής, η σχέση πολιτικής και θρησκείας, το ζήτημα της επανάστασης έναντι του μονάρχη, το ζήτημα της θρησκευτικής και πολιτικής ανοχής, ζητήματα διεθνών σχέσεων και δικαίου, αλλά και ζητήματα που έγιναν πιο δημοφιλή κατά την περίοδο του Διαφωτισμού, όπως ο διαχωρισμός των εξουσιών, τα δικαιώματα του ανθρώπου, το ζήτημα της ισότητας και το κοινωνικό συμβόλαιο με την εξουσία. 
 
IΣΤ 232 Iστορία του προχωρημένου Μεσαίωνα της Δύσης (1000- 1300 μ.Χ.)
Διδάσκωv: C. Schabel
Μια χρovoλoγική και θεματική εξέταση της ιστoρίας της Δυτικής Ευρώπης από τηv oικovoμική αvάκαμψη μετά από τις Νέες Επιδρoμές γύρω στo 1000 έως τηv αρχή της oικovoμικής σταστιμότητας και της πτώσης τoυ πληθυσμoύ ca. 1300 Iδιαίτερη έμφαση θα δoθεί στηv επέκταση της Ευρώπης (π.χ. στις Σταυρoφoρίες, τηv επαvακατάκτηση της Iσπαvίας), τηv Αγία Ρωμαϊκή Αυτoκρατoρία και τov πάπα, θρησκευτικά κιvήματα (π.χ. vέα μovαστικά τάγματα, αίρεση, τoυς επαίτες), τηv άvoδo τωv παvεπιστημίωv, τηv εξέλιξη της Γαλλίας και της Αγγλίας, και γυvαίκες και κoιvωvία τov Πρoχωρημέvo Μεσαίωvα.
 
IΣΤ 233 Iστορία του Ύστερου Μεσαίωνα Δύσης (1300-1500 μ.Χ.)
Διδάσκωv: C. Schabel
Μια χρovoλoγική και θεματική εξέταση της ιστoρίας της Δυτικής Ευρώπης από τηv πτώση των σταυροφοριακών κρατών γύρω στo 1300 έως τηv αρχή της Μεταρρύθμισης ca. 1500. Iδιαίτερη έμφαση θα δoθεί στις κρίσεις της εποχής (π.χ. στον Μαύρο Θάνατο, τον Εκατονταετή Πόλεμο, το Μεγάλο Σχίσμα της Δύσης), το Κράτος και την Εκκλησία, θρησκευτικά κιvήματα (π.χ. νέες αιρέσεις, μυστικισμό), τηv εξάπλωση τωv παvεπιστημίωv, τηv εξέλιξη της Γαλλίας και της Αγγλίας, και γυvαίκες και κoιvωvία τov Ύστερο Μεσαίωvα.
 
IΣΤ 234 Iστορία της Φραγκοκρατίας στην Κύπρο
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Στόχος του μαθήματος είναι η μελέτη της ιστορίας της Kύπρου κάτω από την κυριαρχία της δυναστείας των Λουζινιανών, περίοδος που είναι συμβατικά γνωστή ως Φραγκοκρατία.
Η πολιτική ιστορία της περιόδου διερευνάται σε συνάρτηση με τη θέση που καταλάμβανε το νησί στη σφαίρα επιρροής και συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης και της Ανατολής: δυτικο-ευρωπαϊκά κράτη (Γαλλία, Γερμανική Aυτοκρατορία και ιταλικές ναυτικές Δημοκρατίες), σταυροφορικά κράτη της Ανατολικής Μεσογείου, Βυζαντινή Αυτοκρατορία και λατινοκρατούμενες περιοχές της και μουσουλμανικά κράτη της Ανατολής (Μαμελούκοι, Σελτζούκοι, Οθωμανοί). Η κοινωνική ιστορία της περιόδου εξετάζει τη σχέση μεταξύ των εισαγομένων φεουδαλικών πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών θεσμών και του προϋπάρχοντος βυζαντινού συστήματος. Στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση της διαμόρφωσης του πλαισίου συνύπαρξης των λατίνων εποίκων με τον αυτόχθονα ελληνικό πληθυσμό και τις άλλες μειονότητες, τόσο στον κοινωνικό όσο και στον θρησκευτικό και πολιτισμικό τομέα, και η εξαγωγή συμπερασμάτων για θέματα όπως ο βαθμός πολιτισμικής αλληλεπίδρασης και αφομοίωσης, η ετερότητα και η αναδιατύπωση των προσωπικών, τοπικών και συλλογικών ταυτοτήτων ή η δημιουργία νέων.
 
IΣΤ 235 Iστορία των ιδεών του Μεσαίωνα
Διδάσκωv: C. Schabel
Κυρίως χρovoλoγική εξέταση της ιστoρίας της εκπαίδευσης, τωv θετικώv επιστημώv, της φιλoσoφίας, και της θεoλoγίας στη Μεσαιωvική Δύση από τηv παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτoκρατoρίας έως τη Μεταρρύθμιση. Αvάμεσα στα σημαvτικότερα θέματα είvαι oι Πατέρες της Λατιvικής Εκκλησίας, σχoλεία και scriptoria τov Πρώιμo Μεσαίωvα, τα κατoρθώματα τoυ Iσλάμ, η Αvαγέvvηση τoυ 12oυ αιώvα, oι μεταφράσεις, η άvoδoς τωv παvεπιστημίωv, o Θωμάς Ακιvάτης, η θεoλoγία και η φιλoσoφία τov 14o αιώvα, vέες πoλιτικές φιλoσoφίες, Ουμαvισμός και ύστερoς σχoλαστικισμός και τα θεμέλια της Μεταρρύθμισης και της Επιστημovικής Επαvάστασης.
 
ΙΣΤ 236 Λατινοκρατούμενος Ελληνισμός (1191-1669)
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Tο μάθημα επιδιώκει να δώσει μια γενική επισκόπηση της ιστορίας των διαφόρων λατινικών (φραγκικών, βενετικών, γενουατικών, κ.ά.) κρατών, κρατιδίων και αποικιών που ιδρύθηκαν στη βυζαντινή επικράτεια ως αποτέλεσμα της Γ΄ και Δ΄ Σταυροφορίας, περίοδος η οποία ονομάζεται γενικά Λατινοκρατία και επηρέασε κυρίως την Κύπρο, ευρύτερη περιοχή Κωνσταντινούπολης, Μοριά, Κρήτη, Αιγαίο, και Ιόνιο αλλά και τη Θεσσαλονίκη, κεντρική Ελλάδα, Ήπειρο και Θεσσαλία. Θα μελετηθούν τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα των κατακτήσεων αυτών στην πολιτική, κοινωνική, και οικονομική ιστορία των τεσσάρων πρώτων περιοχών καθώς και οι θρησκευτικές, πολιτισμικές και ιδεολογικές σχέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ Ελλήνων και Λατίνων.
 
ΙΣΤ 238 Ύστερη Βυζαντινή περίοδος (1204-1453)
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Στόχος του μαθήματος είναι η μελέτη της πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ιστορίας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης ως αποτέλεσμα της Τέταρτης Σταυροφορίας (1204) έως την οριστική Άλωση της Πόλης από τους Οθωμανούς (1453) και η εξοικείωση των φοιτητών με έναν σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας γύρω από το θέμα του μαθήματος.
 
IΣΤ 242 Ελληνιστικοί χρόνοι- Πτολεμαίοι
Διδάσκωv: Θ. Μαυρoγιάvvης
Στόχοι του μαθήματος είναι η κατανόηση της ιδιαιτερότητας του πτολεμαϊκού βασιλείου και της δημιουργίας ενός ελληνο-αιγυπτιακού πολιτισμού. Θα προσεγγιστεί επίσης η θέση της πτολεμαϊκής Κύπρου μεταξύ των εξωτερτικών κτήσεων και η ανεξερεύνητη τοπογραφία της πτολεμαϊκῆς Αλεξάνδρειας
 
IΣΤ 243 Ρωμαϊκή Ιστορία-Αυτοκρατορικοί Χρόνοι
Διδάσκουσα: [Διδάσκων ΙΣΑ]
Γνώση των κύριων πολιτικών και στρατιωτικών γεγονότων της ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα στην Ανατολή, από τον Αύγουστο μέχρι τον Κωνσταντίνο. Το πρώτο μέρος επικεντρώνεται στην πολιτική ιστορία ως αφετηρία για την κριτική αποτίμηση της μετάβασης από τη Res publica του Αυγούστου στα ηγεμονικά πρότυπα που υιοθέτησαν οι μετέπειτα αυτοκράτορες. Στο δεύτερο μέρος μελετώνται οι θεσμοί, οι μέθοδοι οργάνωσης των επαρχιών, η ανάδειξη των κοινωνικών θεμελίων της Αυτοκρατορίας και ο πολιτιστικός διάλογος μεταξύ της Ρώμης και της ελληνιστικής Ανατολής. Με το τρίτο μέρος καλύπτεται η περίοδος της κρίσης που σηματοδοτεί τον 3ο αι. μ. Χ., η λεγόμενη αναρχία, η ανάδυση μιας νέας άρχουσας τάξης προερχόμενης από τον στρατό, οι μεταρρυθμίσεις του Διοκλητιανού και η επικράτηση του Χριστιανισμού με τον Κωνσταντίνο.
 
IΣΤ 249 Κλασσική Αθήνα
Διδάσκωv: Θ. Μαυρoγιάvvης
Στόχοι του μαθήματος είναι η κατανόηση του κλασσικού «θαύματος», η προσέγγιση της ιστορίας της κλασσικής Αθήνας και του πολιτισμού που παρήγαγε το δημοκρατικό πολίτευμα, η διερεύνηση της εξαγωγής του «αττικισμού» στην Ανατολή, μέσα στο πλαίσιο της ανανέωσης στην μελέτη της κλασσικής αρχαιότητας και των νέων μορφών ερμηνείας στις εικαστικές τέχνες και το θέατρο.
 
ΙΣΤ 250 Εισαγωγή στην πρώιμη Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία (περ. 1500-1789)
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Εξοικείωση των φοιτητών με την περίοδο που συμβατικά ονομάζουμε Πρώιμη Νεώτερη Ευρώπη (περ. 1500-1789) και τα βασικά χαρακτηριστικά της: η Μεταρρύθμιση, η τυπογραφία, η ανακάλυψη της Αμερικής, οι επιστημονικές ανακαλύψεις, ο Διαφωτισμός, εδραίωση των κρατών της δυτικής Ευρώπης και ανάδυση των εθνικών ταυτοτήτων, εμφάνιση των πρώτων στοιχείων του νεότερου κράτους, καθώς και στο τέλος της περιόδου τη βιομηχανική επανάσταση.
 
ΙΣΤ 257 Οικονομική και Κοινωνική Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας
Διδάσκων: Δ. Κοντογεώργης
Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή στην οικονομική και κοινωνική ιστορία της Ελλάδας από την Ελληνική Επανάσταση μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (1821-1922). Έμφαση θα δοθεί στις οικονομικές αλλαγές και κοινωνικές εξελίξεις στο ελληνικό κράτος, χωρίς να παραθεωρηθεί η οικονομική δράση των ελληνικών κοινοτήτων της διασποράς και των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ενδεικτικές θεματικές:Η δημογραφική εξέλιξη της Ελλάδας κατά τον 19ο αιώνα. Αγροτική οικονομία και διεθνές εμπόριο: Η γαιοκτησία, οι εμπορευματικές καλλιέργειες και ο κομβικός ρόλος της σταφίδας για την ελληνική οικονομία. Η σταφιδική κρίση και η υπερατλαντική μετανάστευση. Ελληνική εμπορική ναυτιλία: Από του ιστίου εις τον ατμόν. Εμπορικά δίκτυα, ελληνικές παροικίες και η συγκρότηση του μεγάλου ελληνόκτητου ατμοκίνητου στόλου στον ύστερο 19ο αιώνα. Η «ατελής» εκβιομηχάνιση. Οι φάσεις της ανάπτυξης της βιομηχανίας στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα. Ο ρόλος του κράτους. Σύγκριση με το «δυτικοευρωπαϊκό» πρότυπο. Η περίπτωση του Πειραιά. Ελληνική διασπορά και μετανάστευση. Εμπορικές παροικίες-προλεταριακή μετανάστευση.
 
ΙΣΤ 261 Η μέση βυζαντινή περίοδος (717-1204)
Διδάσκων:  Δ. Σταθακόπουλος
Στόχος του μαθήματος είναι η μελέτη της πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ιστορίας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας από τη μεταβατική περίοδο της δυναστεία των Ισαύρων (717-802) έως την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τα στρατεύματα της Τέταρτης Σταυροφορίας (1204) καθώς και η εξοικείωση των φοιτητών με έναν σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας γύρω από το θέμα του μαθήματος.
 
ΙΣΤ 266 Oι ιταλικές ναυτικές Πολιτείες στην Aνατολική Mεσόγειο (12ος-16ος αι.)
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Το μάθημα μελετά τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι ιταλικές ναυτικές Πολιτείες (κυρίως Βενετία και Γένουα αλλά και η Αμάλφη και η Πίζα) στην πολιτική και οικονομική ζωή των κρατών της ευρύτερης Ανατολικής Μεσογείου (Βασίλειο Ιερουσαλήμ και άλλα σταυροφορικά κράτη, Κύπρος, Βυζαντινή Αυτοκρατορία και ιδιαίτερα Κρήτη και άλλα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου, εμιράτα των Σελτζούκων της Μικράς Ασίας, Αίγυπτος αλλά και Μαύρη Θάλασσα) από την Α' Σταυροφορία και την ίδρυση των σταυροφορικών κρατών μέχρι και την θεαματική επέκταση των Οθωμανών και την επικράτησή τους στην περιοχή τον 16ο αιώνα.
 
ΙΣΤ 274 Bενετοκρατούμενη Kρήτη (1204/11-1669)
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Στόχος του μαθήματος είναι η γενική επισκόπηση της ιστορίας της Kρήτης κατά τα 465 χρόνια που υπήρξε αποικία της Δημοκρατίας της Bενετίας. Mελετούνται τόσο η πολιτική και κοινωνική ιστορία της Bενετοκρατούμενης Kρήτης όσο και θέματα που αφορούν στις διαπολιτισμικές και ιδεολογικές σχέσεις μεταξύ των Eλλήνων και Bενετών κατοίκων του νησιού και μεταξύ της αποικίας και της μητρόπολης (ιδιαίτερα στους τομείς της θρησκείας, της γλώσσας, της πνευματικής δημιουργίας, της τέχνης και της εθνικής ταυτότητας). Διερευνούνται ακόμη οι πολιτικο-κοινωνικοί παράγοντες που καθόρισαν τη διαμόρφωση μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς από μέρους των Kρητικών απέναντι στα ιστορικά γεγονότα και επιχειρείται η σύγκριση με άλλες περιοχές του Eλληνισμού που διένυσαν παρόμοια ιστορική πορεία αλλά ανέπτυξαν διαφορετική ιστορική συμπεριφορά και μηχανισμούς επιβίωσης (π.χ. Kύπρος).

ΙΣΤ 280 Ιστορία της Κύπρου (1878-1974)
Διδάσκωv: Π. Παπαπολυβίου
Η παρουσίαση της νεότερης και σύγχρονης πολιτικής, κοινωνικής, εκπαιδευτικής και οικονομικής ιστορίας της Κύπρου, από το 1878 μέχρι το 1974. Ενδεικτικές θεματικές: Η έλευση των Βρετανών (1878) – Πολιτικές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις – Εκκλησιαστική και εκπαιδευτική ιστορία – Το ενωτικό κίνημα, για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Η συμμετοχή της Κύπρου στον Α΄ και στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Η ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας (1960). Το πραξικόπημα και η τουρκική εισβολή (1974).
 
ΙΣΤ 282 Ελληνιστικοί χρόνοι
Διδάσκουσα: [Διδάσκων ΙΣΑ]
Να κατανοήσουν οι φοιτητές τις καθοριστικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πολιτισμών των Ελλήνων και των ανατολικών λαών, ιδιαίτερα των Περσών, που ευνόησε η δημιουργία του κράτους του Αλεξάνδρου. Επισκόπηση της ιστορίας του βασιλείου της Μακεδονίας, των κατακτήσεων του Αλεξάνδρου και της σταδιακής διάσπασης της αυτοκρατορίας του σε μικρότερα κράτη με σημαντικότερα αυτά των Πτολεμαίων, των Σελευκιδών και των Ατταλιδών. Ιδιαίτερη έμφανση δίνεται στο θεσμό της βασιλείας, στις πόλεις, στις κοινωνικές δομές, στη στρατιωτική οργάνωση, καθώς και στη διάδοση ελληνικών πολιτισμικών προτύπων στην Ανατολή.

ΙΣΤ 283 Ευρωπαϊκή Ιστορία (1945-1989)
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Στόχος του μαθήματος είναι να μπορεί να καταλάβει και να εξηγήσει ο φοιτητής καινούργια στοιχεία στην μεταπολεμική ιστορία της Ευρώπης, στοιχεία που διαμόρφωσαν και καθόρισαν την περαιτέρω πορεία της. Να μπορεί να εντοπίζει και να ερμηνεύει τη σημασία και το ρόλο σημαντικών εννοιών που αναδείχθηκαν (ρόλος των υπερδυνάμεων, ανταγωνισμός, οικονομική ανάπτυξη κλπ) και να τα τοποθετεί σε ένα ιστορικό πλαίσιο για την Ευρώπη συνολικά και για τους λαούς της. Θεματικές: το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και ο χωρισμός της Ευρώπης – Ο Ψυχρός Πόλεμος: έναρξη και εξέλιξη – Η ανασυγκρότηση Ι: Δόγμα Τρούμαν και Σχέδιο Μάρσαλ - – Η ανασυγκρότηση ΙΙ: σοβιετικοποίηση της ανατολικής Ευρώπης. – Οι ουδέτεροι – Πολιτικές εξελίξεις σε ανατολή και δύση - Εξελίξεις στην Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία – Αποαποικιοποίηση - Οι κρίσεις: Γερμανία, Σουέζ, Ουγγαρία. – Ευρωπαϊκή Ενοποίηση και δημιουργία της Ενιαίας Ευρώπης – Detente: Από τον Μπρέζνιεφ στον Γκορμπατσώφ – Η πτώση του Τείχους και και η επαν-ενοποίηση της Ευρώπης.
 
ΙΣΤ 285 Η Ευρώπη 1918-1945: από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών ως την κατάρρευση της Ναζιστικής Γερμανίας
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Στόχος του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τις σημαντικότερες εξελίξεις στην ιστορία της Ευρώπης Ιστορίας στο διάστημα 1918-1945, στις κεντρικότερες χώρες της Δυτικής (κυρίως) Ευρώπης. Θεματικές: Η Συνθήκη των Βερσαλλιών – νικητές και ηττημένοι - η νέα Ευρώπη. Επαναστατικά κινήματα 1919-1921 - Η δεκαετία του 1920: σε αναζήτηση νέας ισορροπίας - Προσπάθειες συνεργασίας και συλλογική ασφάλεια. Η Κοινωνία των Εθνών - Η μεγάλη οικονομική κρίση και οι επιπτώσεις της - Φασισμός και ναζισμός στην Ευρώπη. Τα αυταρχικά πρότυπα και η διάδοσή τους στην υπόλοιπη Ευρώπη. - Προς τον πόλεμο: δυναμικές ενέργειες και συνασπισμοί - Πρόβα πολέμου: ο Ισπανικός εμφύλιος πόλεμος - Ευρωπαϊκές κουλτούρες στο Μεσοπόλεμο Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Από τον Ψευτοπόλεμο στον Ολοκληρωτικό Πόλεμο - Ο πόλεμος στην έρημο, στον αέρα και στη θάλασσα. Η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο - Οι κατακτητές και οι κατακτημένοι: Αντίσταση, και συνεργασία. Το Ολοκαύτωμα (Shoah). - Η αντεπίθεση των Συμμάχων: από το Ελ Αλαμέιν στην Νορμανδία. Απόβαση στη Νορμανδία, εισβολή στην Γερμανία και η πτώση του Ράιχ. Το τέλος του πολέμου στην Ευρώπη.
 
ΙΣΤ 286 Ιστορία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (c.1800-c.1990)
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Στόχος του μαθήματος να κατανοήσουν οι φοιτητές τις σημαντικότερες εξελίξεις στην ιστορία της περιοχή που συμβατικά ονομάζεται ‘Βαλκάνια’, και τις διαφορές και τις ομοιότητές στην ιστορική της εξέλιξη σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη. Εξετάζονται, ενδεικτικά, οι επιδράσεις και κληρονομιές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και των άλλων αυτοκρατοριών που πέρασαν από την περιοχή, οι αγώνες για χειραφέτηση των εθνοτήτων, τα εθνικά κινήματα και η γένεση των εθνικών κρατών, ο αλυτρωτισμός και τα εθνικά σχέδια των κρατών της περιοχής και η σχέση τους με τις αντικειμενικές τους δυνατότητες την εποχή της δημιουργίας τους, ο ρόλος και οι επεμβάσεις των μεγάλων δυνάμεων η οικονομική και πολιτική ανάπτυξη, ιδεολογικές συγκρούσεις στην περιοχή, σοσιαλισμός, κομμουνισμός, φασισμός και οι τοπικές τους παραφυάδες, και το αίτημα για εκσυγχρονισμό της πολιτικής και της πρακτική της, τοπικοί και παγκόσμιοι πόλεμοι και οι επιπτώσεις τους στην περιοχή, Ελλάδα και Κομμουνιστικά καθεστώτα στα Βαλκάνια μετά το 1945, τα Βαλκάνια στον Ψυχρό Πόλεμο: η γεωστρατηγική τους θέση και τα παρεπόμενά της, η πτώση των λαϊκών δημοκρατιών – τα Βαλκάνια στη νέα εποχή.
 
ΙΣΤ 289 Η Ελλάδα στη δεκαετία της δοκιμασίας (1940): Ελληνοϊταλικός πόλεμος – Κατοχή – Αντίσταση – Εμφύλιος
Διδάσκωv: Π. Παπαπολυβίου
Στόχος του μαθήματος είναι η παρουσίαση της κρίσιμης δεκαετίας του 1940 στην ελληνική ιστορία και των κύριων χαρακτηριστικών και αποτελεσμάτων του ελληνοϊταλικού πολέμου (1940-1941), της τριπλής φασιστικής Κατοχής (1941-1944) και του Εμφυλίου πολέμου. Θεματικές: Η ιταλική επίθεση στην Ελλάδα – Η Κατοχή από τις δυνάμεις του Άξονα. Τα παλιά πολιτικά κόμματα και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (Κ.Κ.Ε.). Οι μεγάλες αντιστασιακές οργανώσεις: ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ. Τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή και η Διάσκεψη του Λιβάνου. Οι φασιστικές αγριότητες – Το Ολοκαύτωμα των Ελληνοεβραίων. Η απελευθέρωση και τα «Δεκεμβριανά». Τα μεταπολεμικά προβλήματα - Ο εμφύλιος πόλεμος – Το «δόγμα Τρούμαν».

ΙΣΤ 290 Ιστορία της Ευρωπαϊκής Ιδέας
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Το μάθημα αυτό εξετάζει την ιδέα της Ευρώπης στη συνείδηση/αντίληψη των Ευρωπαίων ξεκινώντας από την αρχαιότητα και φτάνοντας μέχρι τη σύγχρονη εποχή. Ποια είναι τα γεωγραφικά όρια της Ευρώπης; Ποια είναι τα κοινά χαρακτηριστικά των Ευρωπαίων; Ποιες είναι οι βασικές της κληρονομιές; Πότε γεννήθηκε η ιδέα της Ευρώπης ως ξεχωριστής ηπείρου; Το μάθημα καλύπτει την ιδέα της Ευρώπης κατά διάφορες χρονολογικές εποχές χρησιμοποιώντας ιστορικές πηγές και θα εστιάσει στα χαρακτηριστικά που αντιλαμβάνονταν ως κοινά οι πνευματικοί κάτοικοι της ηπείρου ανά τους αιώνες. Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι της ηπείρου εξέφρασαν αυτές τις απόψεις εστιάζοντας σε κείμενα, εικονογραφία και χάρτες. Συζητάει λοιπόν έτσι την αναζήτηση της Ευρωπαϊκής ταυτότητας μέσω της επαφής και σύγκρισης των Ευρωπαίων με τους ‘άλλους’.
 
IΣΤ 298 Ιστορία της Αρχαίας Κύπρου
Διδάσκωv: Θ. Μαυρoγιάvvης
Στόχοι του μαθήματος είναι να εμπεδώσουν οι φοιτητές τις βασικές χρονολογικές περιόδους της ιστορίας της αρχαίας Κύπρου, να σχηματίσουν ίδια εικόνα για την σημασία της ιστορίας της αρχαίας Κύπρου στην Αρχαία Ιστορία, να αποστασιοποιηθούν κριτικά από ιδεολογικές προσεγγίσεις του παρόντος που παραμορφώνουν την εικόνα της αρχαιότητας.
 
 

 
 
ΙΙ.3 ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (6ο-8ο εξάμηνο)
 
 
ΙΣΤ 302 H Δ΄ Σταυρoφoρία και η πρώτη άλωση της Kωνσταντινούπολης (1204): αίτια και αιτιατά, ερμηνευτικά και ιδεολογικά ζητήματα
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Tο σεμινάριο επιδιώκει μέσα από τη μελέτη πρωτογενών πηγών, τόσο βυζαντινών όσο και δυτικών, να προτείνει διάφορες ερμηνείες σχετικά με τα αίτια που οδήγησαν στην κατάληψη της Kωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους το 1204. Παράλληλα, μελετούνται τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα που είχε το γεγονός αυτό στην πολιτική και κοινωνική ιστορία των διαφόρων περιοχών του Eλληνισμού που θα περάσουν κάτω από λατινική κατοχή καθώς και οι επιδράσεις που θα επιφέρει η πρώτη άλωση στη διαμόρφωση ιδεολογίας, προκαταλήψεων και ιστορικών καταλοίπων στις σχέσεις Δυτικοευρωπαίων και Eλλήνων.
 
ΙΣΤ 306 Προφορική ιστορία: ιστορικές μαρτυρίες και διαχείριση της μνήμης
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Το μάθημα στοχεύει στην πρώτη επαφή των φοιτητών με την προφορική ιστορία, τις προκλήσεις και τις παγίδες της στην έρευνα. Στόχος είναι να έρθουν οι φοιτητές σε επαφή με τη θεωρία και την πράξη της προφορικής ιστορίας, έχοντας αντικείμενο μελέτης τα γεγονότα του 1974 στην Κύπρο (είτε πολεμικά, είτε από την εμπειρία του εκτοπισμού και της αποκατάστασης των εκτοπισμένων). Κάθε φορά επιλέγεται συγκεκριμένος θεματικός κύκλος και οι μαρτυρίες εντοπίζονται σε αυτόν.

ΙΣΤ 307 Ιστορία του κυπριακού εθελοντισμού στα χρόνια της Αγγλοκρατίας
Διδάσκων: Π. Παπαπολυβίου
Προσέγγιση πτυχών της ιστορίας του κυπριακού εθελοντισμού κυρίως κατά τα χρόνια της Αγγλοκρατίας. Βασικές θεματικές: Κύπριοι αγωνιστές στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ο κυπριακός εθελοντισμός και οι επαναστατικές εξεγέρσεις στην Ήπειρο, Θεσσαλία, Μακεδονία και Κρήτη κατά τον 19ο αιώνα. Η συμμετοχή της Κύπρου στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, στους Βαλκανικούς πολέμους (19121913) και στη Μικρασιατική εκστρατεία (1919-1922). Κύπριοι στρατιώτες στο Βρετανικό στρατό κατά τον Α’ και Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Το «Κυπριακό Σύνταγμα» (1939-1945). Η συμμετοχή των γυναικών της Κύπρου.
 
ΙΣΤ 309 Ιστορία της Ελληνικής Διασποράς
Διδάσκων: Δ. Κοντογεώργης
Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή στην ιστορία της ελληνικής διασποράς από τον 16ο και μέχρι την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα με έμφαση στις ελληνικές παροικίες που συγκροτήθηκαν στη Μεσόγειο (Ιταλία, Αίγυπτος), την Κεντρική Ευρώπη και τη Ρωσική Αυτοκρατορία.
 
ΙΣΤ 313: Αντιλήψεις και στρατηγικές για τη μεταθανάτια ζωή στο Βυζάντιο
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Στόχος του μαθήματος είναι (α) η μελέτη διαφόρων πτυχών που αφορούν στον τρόπο με τον οποίο οι βυζαντινοί αντιλαμβάνονταν τον θάνατο και τη μεταθανάτιο ζωή αλλά και (β) τους τρόπους με τους οποίους προσπαθούσαν να επιτύχουν την προσωπική τους σωτηρία μέσω της προσεκτικής εξέτασης κειμένων από διαφορετικά είδη και περιόδους.
 
ΙΣΤ 320: Η εποχή της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Στόχος του μαθήματος είναι η κριτική εξέταση των τελευταίων 60 περίπου χρόνων της βυζαντινής αυτοκρατορίας αποφεύγοντας την τελεολογική γνώση του τέλους της και δίνοντας έμφαση στις πολιτικές διεργασίες, τις οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις αλλά και τα πολιτιστικά επιτεύγματα της περιόδου. Επιπλέον, το μάθημα θα εξοικειώσει τους φοιτητές με σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας για τα θέματα που θα καλυφθούν στην τάξη.
 
ΙΣΤ 321: Το Βυζάντιο και οι Σταυροφορίες
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Το Βυζάντιο αποτελεί ένα σημαντικότατο κομμάτι της ιστορίας των Σταυροφοριών. Η Αυτοκρατορία έπαιξε μάλλον κάποιο ρόλο στην κήρυξη της Πρώτης Σταυροφορίας (1095-1099), αποτελούσε σημείο διέλευσης των στρατευμάτων τους, απέκτησε στενές σχέσεις (όχι πάντοτε φιλικές) με τα κράτη των Σταυροφόρων και τέλος κατακτήθηκε από τα στρατεύματα της Τέταρτης Σταυροφορίας το 1204. Στόχος του μαθήματος είναι η ανάλυση αυτών των γεγονότων και η κριτική αποτίμηση των συνεπειών τους. Επιπλέον, το μάθημα θα εξοικειώσει τους φοιτητές με σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας για τα θέματα που θα καλυφθούν στην τάξη.
 
ΙΣΤ 325 Θέματα οικονομικής και κοινωνικής ιστορία της Ελλάδας: Αγροτική οικονομία και εξωτερικό εμπόριο τον 19ο αιώνα
Διδάσκων: Δ. Κοντογεώργης
Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή στην ιστορία της ελληνικής γεωργίας, και γενικότερα του αγροτικού τομέα, κατά τον 19ο αιώνα, κυρίως από την Ελληνική Επανάσταση (1821-1832) μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Το μάθημα επικεντρώνεται γεωγραφικά σε περιοχές του ελληνικού κράτους (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία), μολονότι θα παρουσιαστεί και η ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας στη Μακεδονία, την Κρήτη, τη Μικρά Ασία και σε κάποια νησιά του Αιγαίου (Χίος, Λέσβος). Θα προσεγγιστούν τόσο οικονομικές πτυχές όσο και κοινωνικές διαστάσεις (οργάνωση του νοικοκυριού, η σημασία της προίκας) του αγροτικού τομέα, συμπεριλαμβανομένης της κτηνοτροφίας. Ενδεικτικά θα μελετηθούν ζητήματα όπως η παραγωγικότητα, οι αγροτικές τεχνικές, ο ρόλος του κράτους στην αγροτική ανάπτυξη. Έμφαση θα δοθεί στις πιο επιτυχημένης εμπορευματικές καλλιέργειες (σταφίδα, ελιές, καπνός) και ιδίως στη θέση τους στο εξωτερικό/εξαγωγικό εμπόριο της Ελλάδας.
 
IΣΤ 331 Kοινωνική ιστορία της λατινοκρατούμενης Ανατολής: Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ρωμανία, 11ος-13ος αι. Σταυροφόροι και Έλληνες τον 12ο αι.
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Σκοπός του σεμιναρίου είναι να συγκρίνει τους θεσμούς που δημιουργήθηκαν ως αποτέλεσμα της κατάκτησης και του εποικισμού εδαφών στην Aνατολική Mεσόγειο και τη Bυζαντινή Aυτοκρατορία από τους Δυτικοευρωπαίους στο πλαίσιο των σταυροφοριών. Γεωγραφικά, το σεμινάριο καλύπτει το βασίλειο της Iερουσαλήμ, το βασίλειο της Kύπρου των Λουζινιανών, και κάποια από τα κράτη που δημιουργήθηκαν στον λατινοκρατούμενο βυζαντινό χώρο ή Pωμανία, συγκεκριμένα την Kωνσταντινούπολη και τον Mοριά υπό φραγκική κυριαρχία και τη βενετοκρατούμενη Kρήτη. Χρονολογικά, η περίοδος υπό μελέτη σταματά στο τέλος του 13ου αιώνα με την κατάλυση πολλών από τις πιο πάνω ηγεμονίες, με εξαίρεση την Κύπρο και Κρήτη. Η μελέτη της σχέσης μεταξύ των εισαγομένων φεουδαλικών πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών θεσμών με το προϋπάρχον σύστημα επιτρέπει να κατανοήσουμε τη διαμόρφωση του πλαισίου συνύπαρξης των λατίνων εποίκων με τους αυτόχθονες πληθυσμούς τόσο στον κοινωνικό όσο και στον θρησκευτικό και πολιτισμικό τομέα. Eπιτρέπει επίσης την εξαγωγή συμπερασμάτων για θέματα όπως ο βαθμός αλληλεπίδρασης και αφομοίωσης μεταξύ των διαφόρων εθνοτικών ομάδων και η δημιουργία νέων ταυτοτήτων.
 
ΙΣΤ 332: Εκκλησιαστική Ιστορία της Κύπρου στη Φραγκοκρατία.
Διδάσκωv: C. Schabel
Το σεμινάριο εστιάζεται στην ανάλυση της εκκλησιαστικής ιστορίας του νησιού από τη φραγκική κατάκτηση έως την σύνοδο της Κωνσταντίας και συγκεκριμένα στις συνέπειες της κατάκτησης για τον ελληνικό κλήρο, στην εγκατάσταση και στην εσωτερική ιστορία της λατινικής εκκλησιαστικής ιεραρχίας, στο μοναχισμό, στις σχέσεις μεταξύ του λατινικού και του ελληνικού κλήρου, και σε άλλα αξιοσημείωτα γεγονότα, όπως στο μαρτύριο των 13 μοναχών της Καντάρας.
 
ΙΣΤ 333: Η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα 1204-1261.
Διδάσκωv: C. Schabel
Στο σεμινάριο εξετάζεται η ιστορία της Κωνσταντινούπολης και της φραγκικής Ελλάδας από την κατάκτηση της Πόλης από τους Λατίνους κατά την Τέταρτη Σταυροφορία (1204) έως την επανάκτησή της από τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγο (1261). Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα εποχή για την οποία διαθέτουμε λίγες πηγές, γεγονός που δημιουργεί πολλά και ποικίλα ερμηνευτικά προβλήματα.

ΙΣΤ 334: Εκκλησιαστική Ιστορία στις Λατινοκρατούμενες περιοχές, 1196-1261.
Διδάσκωv: C. Schabel
Το σεμινάριο αυτό εξετάζει την Εκκλησία και τη θρηκεία κατά τις πρώτες δεκαετίες της Φραγκοκρατίας στην Κύπρο και την Έλλαδα, από την εγκατάσταση του Λατινικού κλήρου το 1196 και το 1204 μέχρι τη δημοσίευση της Bulla Cypria και την κατάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως από τον Μιχαηλ Παλαιολόγο το 1260 και το 1261. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον κοσμικό κλήρο, στον μοναχισμό, και στον ελληνικό πληθυσμό.
 
ΙΣΤ 341: Ρωμαϊκές επαρχίες της Ανατολής.
Διδάσκουσα: [Διδάσκων ΙΣΑ]
Η μελέτη ομοιοτήτων και διαφορών μεταξύ των ρωμαϊκών επαρχιών της Ανατολής. Επισκόπηση ιστορική και αρχαιολογική των ανατολικών επαρχιών της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από την εποχή της ένταξής τους στο ρωμαϊκό κράτος μέχρι την Όψιμη Αρχαιότητα.
 
ΙΣΤ 343: Αρχαία θρησκεία.
Διδάσκουσα: [Διδάσκων ΙΣΑ]
Υπό τον γενικό τίτλο Αρχαία θρησκεία μελετώνται κάθε φορά διαφορετικές πτυχές του θρηκευτικού βίου των αρχαίων ελληνορωμαϊκών κυρίως κοινωνιών. Οι φοιτητές συνεξετάζουν γραπτές πηγές, ιδιαίτερα επιγραφές, νομισματικές μαρτυρίες και τη μνημειακή τοπογραφία πόλεων και ιερών. Έχουν διδαχθεί θεματικές ενότητες όπως Αφηρωϊσμός και αποθέωση, Αυτοκρατορική λατρεία, Ελληνορωμαϊκές λατρείες και πρώιμος Χριστιανισμός.
 
ΙΣΤ 354: Bενετοκρατούμενη Kύπρος (1474/89-1570/1).
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Στόχος του σεμιναρίου είναι η γενική επισκόπηση της ιστορίας της Kύπρου κατά τα 82 χρόνια που αυτή υπήρξε αποικία της Δημοκρατίας της Bενετίας. Mέσα από τη συστηματική χρήση πρωτογενών πηγών, το σεμινάριο επιδιώκει να μελετήσει τόσο την πολιτική και κοινωνική ιστορία της περιόδου (με έμφαση στον οθωμανικό κίνδυνο, στη συνέχεια των φραγκικών ή την εισαγωγή νέων θεσμών και στην κοινωνική κινητικότητα), όσο και θέματα που αφορούν στις διαπολιτισμικές και ιδεολογικές σχέσεις μεταξύ των Eλλήνων, Φράγκων και Bενετών κατοίκων του νησιού και μεταξύ της αποικίας και της μητρόπολης (ιδιαίτερα στους τομείς της θρησκείας, της γλώσσας, της πνευματικής και καλλιτεχνικής τροφοδότησης και της δημιουργίας και των ατομικών, τοπικών και συλλογικών ταυτοτήτων).

ΙΣΤ 356: Ρωμαϊκή Κύπρος.
Διδάσκουσα: [Διδάσκων ΙΣΑ]
Στόχος του μαθήματος είναι η ανάλυση πτυχών της ιστορίας της αρχαίας Κύπρου ως ρωμαϊκή επαρχία με κύριο άξονα τη συνεξέταση γραπτών πηγών και αρχαιολογικών δεδομένων.
 
ΙΣΤ 357: Το Βυζάντιο και οι απαρχές του Ισλάμ (600-800)
Διδάσκων: Δ. Σταθακόπουλος
Στόχος του μαθήματος είναι η λεπτομερής εξέταση του τρόπου με τον οποίο οι Βυζαντινοί αντιμετώπισαν την απειλή της εδαφικής ακεραιότητας του κράτους τους από την επέλαση του Ισλάμ και της ιστορικής πορείας της αυτοκρατορίας μέχρι την έναρξη της σταδιακής οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής αναβίωσης της στα τέλη του 8ου αιώνα. Επιπλέον, το μάθημα θα εξοικειώσει τους φοιτητές με σημαντικό αριθμό πρωτογενών πηγών καθώς και με τα αποτελέσματα της σύγχρονης έρευνας για τα θέματα που θα καλυφθούν στην τάξη.
 
ΙΣΤ 362: Αποικιοκρατία και οικονομία (Κύπρος 1878-1960).
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Το μάθημα στοχεύει στην πρώτη επαφή των φοιτητών με την οικονομική ιστορία της Κύπρου για το σύνολο της περιόδου της Βρετανοκρατίας. Η οικονομία της Κύπρου και η εξέλιξη της θα εξεταστεί υπό το πρίσμα της Βρετανικής αποικιακής οικονομικής πολιτικής. Στο πλαίσιο των διαλέξεων θα αναπτυχθούν βασικές πτυχές της οικονομικής διάστασης της ιστορίας του νησιού όπως η δημοσιονομική διαχείριση, το εμπόριο, η βιομηχανία, το τραπεζικό σύστημα και η κοινωνική δομή.
 
ΙΣΤ 363: Ιστορία του βιβλίου από το Γουτεμβέργιο μέχρι τη Γαλλική Επανάσταση.
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Το μάθημα αυτό θα προσεγγίσει την ιστορία του βιβλίου στη Δυτική Ευρώπη από την εφεύρεση της τυπογραφίας (περ. 1445) μέχρι περίπου και την εποχή της γαλλικής επανάστασης (18ο αιώνα). Στοχεύει στην κατανόηση από μέρους των φοιτητών της σχέσης του βιβλίου με σημαντικά πνευματικά και πολιτικά κινήματα, όπως η Αναγέννηση, η Μεταρρύθμιση, οι επιστημονικές ανακαλύψεις, ο Διαφωτισμός και η Γαλλική επανάσταση, καθώς και η ανάδυση πρώτων ψηγμάτων εθνικής συνείδησης στη Δυτ. Ευρώπη. Παράλληλα θα ανιχνεύσει ζητήματα όπως η ιστορία των βιβλιοθηκών, η σχέση βιβλίου-τυπογραφίας και εκπαίδευσης, το βιβλίο και η χαρτογράφηση του κόσμου, η τυπογραφία και η ανάδυση της ενημέρωσης (περιοδικά, εφημερίδες) και της ‘δημόσιας σφαίρας’ καθώς και τις πιο ‘ευχάριστες’ πτυχές όπως η ανάγνωση, η αναψυχή, οι προσωπικές συλλογές βιβλίων και η σημασία τους. Επιπλέον, θα αναλύσει τα δίκτυα διακίνησης του βιβλίου, δίνοντας σημασία στην πολύπλοκη σχέση συγγραφέα-επιμελητή-εκδότητυπογράφου-βιβλιοπώλη.
 
ΙΣΤ 366: Bυζαντινοί λόγιοι στην Ιταλία (από τη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας μέχρι και το 16ο αιώνα).
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Το σεμινάριο αυτό έχει ως στόχο το να εξετάσει την πορεία, ζωή και έργο των Βυζαντινών λογίων που ταξίδεψαν και παρέμειναν στην Ιταλική Χερσόνησο την περίοδο από τη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας, το 14ο αιώνα μέχρι και το 16ο αιώνα. Θα συζητήσει και θα αναλύσει το έργο και τη σταδιοδρομία προσωπικοτήτων όπως ο Βησσαρίωνας, ο Εμμανουήλ Χρυσολωράς, ο Ιωάννης Αργυρόπουλος, ο Γεώργιος Τραπεζούντιος, ο Ιανός Λάσκαρις, Λαόνικος και Δημήτριος Χαλκοκονδύλης, Θεόδωρος Γαζής, ο Μάρκος Μουσούρος και άλλων οι οποίοι από τις θέσεις τους σε πανεπιστήμια στην ιταλ. χερσόνησο ή έχοντας την εύνοια ισχυρών Ιταλών ηγεμόνων συνέβαλαν στη διάδοση του κλασικού πολιτισμού στην ιταλ. Χερσόνησο κατά την ιταλική Αναγέννηση. Οι λόγιοι αυτοί έπαιξαν επίσης κομβικό ρόλο και στην τυπογραφία των πρώτων ελληνικών κειμένων που εκδόθηκαν στην Ιταλία, ως επιμελητές, διορθωτές, μεταφραστές, συγγραφείς, αλλά και τυπογράφοι. Το σεμινάριο αυτό θα συζητήσει όλες αυτές τις πτυχές σε συνδυασμό με την πορεία και το πλούσιο έργο τους και θα προσεγγίσει την ταυτότητα και τον πολιτισμικό τους ρόλο ως μεσάζοντες μεταξύ Βυζαντινών/Ελλήνων και Λατίνων/Ιταλών.
 
ΙΣΤ 369: Τα κλασικά γράμματα στην Ευρώπη, 14ος-17ος αι.
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Το μάθημα αυτό εξετάζει την πρόσληψη των κλασικών κειμένων από τους Ευρωπαίους στοχαστές κατά την περίοδο από το 14ο μέχρι και το 17ο αιώνα. Ξεκινώντας την προσέγγιση με την Ιταλική Αναγέννηση, το μάθημα θα εξετάσει το ανανεωμένο ενδιαφέρον των Ευρωπαίων στοχαστών προς τα κλασικά κείμενα και τις συνθήκες οι οποίες γέννησαν το ενδιαφέρον αυτό (ιταλ. πόλεις-κράτη, επαφές με Βυζαντινούς λογίους, ανάγκη εκπαίδευσης μιας πολιτικής ελίτ, κλπ.) αναλύοντας όλες τις πτυχές οι οποίες τράβηξαν το ενδιαφέρον των λογίων. Θα αναλύσει τους τρόπους με τους οποίους έγινε η πρόσληψη (μεταφράσεις, διδασκαλία, σχολιασμός, συγγραφή κειμένων που είναι σε διάλογο με τα κλασικά, συγγραφή κειμένων που χρησιμοποιούν κλασικά παραδείγματα κλπ.) Θα αναλύσει επίσης τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκαν σε διάφορες εκφάνσεις της σκέψης και της επιστήμης (ηθική σκέψη, πολιτική, ιατρική, μαθηματική, ρητορεία κλπ.) καθώς και πώς οι μεταλλασσόμενες πολιτικο-κοινωνικές συνθήκες επηρέασαν τα ενδιαφέροντα και τον τρόπο προσέγγισης των λογίων: ιταλικοί πόλεμοι, ιταλικά πριγκηπάτα, ανάδυση των μοναρχικών κρατών, θρησκευτικοί πόλεμοι, ανακάλυψη της Αμερικής, θεωρία του raison d’état, Τριακονταετής πόλεμος, κλπ) δίνοντας σημασία σε στοχαστές όπως ο Collucio Salutati, Marsilio Ficino, Machiavelli, Guicciardini, Montaigne, Rabelais, Melanchthon, Justus Lipsius κ. ά.

ΙΣΤ 370: H θέση της γυναίκας στη λατινοκρατούμενη Kύπρο (1191-1571) 
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Στόχος του μαθήματος είναι η γενική επισκόπηση της θέσης της γυναίκας στην κυπριακή κοινωνία κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους και η ανάδειξη του ρόλου και της συνεισφοράς της μέσα από την ανωνυμία τόσο των πηγών όσο και της νεότερης ιστοριογραφίας. Tα χρονολογικά όρια της εισαγωγής αυτής στις γυναικείες και γενικότερα έμφυλες σπουδές ή σπουδές κοινωνικού φύλου στη μεσαιωνική Κύπρο καλύπτουν τόσο την κυριαρχία των Λουζινιανών στο νησί (1191/2-1489) όσο και εκείνη των Βενετών (1489-1571). Tα γεωγραφικά όρια ξεπερνούν εμμέσως το νησιωτικό κρατίδιο δεδομένου ότι οι κοινωνικοί θεσμοί και τα πολιτισμικά πρότυπα σε θέματα φύλου διαμορφώθηκαν με βάση τόσο βυζαντινά όσο και δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα. H θέση της γυναίκας θα διερευνηθεί σε σχέση με τη βιολογική της ταυτότητα και τις απορρέουσες θρησκευτικές και κοινωνικές προκαταλήψεις, τα ιστορικο-πολιτικά συμφραζόμενα, το θεσμικό και νομικό πλαίσιο (εθιμικό, κοσμικό και εκκλησιαστικό) και τη συμμετοχή της στην πολιτική ζωή και την οικονομική παραγωγή (στις αγροτικές και τις αστικές περιοχές). Μέσα από την αποσπασματική μαρτυρία των πηγών θα επιχειρηθεί μια σκιαγράφηση όλου του φάσματος της κοινωνικής παρουσίας της γυναίκας: στην οικογένεια και στις σχέσεις των φύλων, στην εξουσία και την πολιτική, στην οικονομία και στον μοναχισμό, στην καλλιτεχνική δημιουργία και τη ψυχαγωγία.
 
ΙΣΤ 371: Όψεις και αποτυπώσεις του Πολέμου τη σύγχρονη εποχή
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Το φαινόμενο του πολέμου είναι το κεντρικό θέμα του σεμιναρίου αυτού. Το 2017 το σεμινάριο εστίασε σε ζεύγη κινηματογραφικών ταινιών για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάθε φοιτητής επέλεξε ένα ζεύγος ταινιών (επιλέχτηκαν και τα ζεύγη ορίστηκαν από τον διδάσκοντα) και ανέλαβε να παρουσιάσει όψεις του πολέμου όπως φαίνονται σε αυτές. Οι φοιτητές έκαναν την παρουσίαση στην αίθουσα, διανθισμένη με αποσπάσματα από τις ταινίες, συνολικής διάρκειας 90-120 λεπτών. Ακολουθούσε συζήτηση. Άλλες ομάδες θεμάτων που μπορεί να επιλεγούν για το σεμινάριο θα περιλαμβάνουν θέατρο, λογοτεχνία, δημοσιογραφική κάλυψη γεγονότων, ντοκιμαντέρ κ.α.
 
ΙΣΤ 373: Ψυχροπολεμικές συγκρούσεις: Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, πόλεμος της Κορέας, πόλεμος του Βιετνάμ
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Το σεμινάριο εξετάζει την πορεία του Ψυχρού Πολέμου μέσα από τις θερμές (ή δυνάμει θερμές) συγκρούσεις των δύο συνασπισμών. Εξετάζονται αναλυτικότερα: οι συνθήκες έναρξης του Ψυχρού Πολέμου, η έκρηξη της κάθε σύγκρουσης (αιτίες και αφορμές), η ανάμιξη των υπερδυνάμεων στις συγκρούσεις (λόγοι ανάμιξης, τρόποι επέμβασης, τρόποι αντίδρασης), η εξέλιξη των συγκρούσεων, ο ρόλος των ηγετών, το τέλος των πολέμων και η διεθνής κατάσταση στο τέλος της κάθε σύγκρουσης.
 
ΙΣΤ 374: Ιστορική μνήμη και μνημεία στην Κύπρο
Διδάσκων: Γ. Καζαμίας
Το μάθημα στοχεύει στην διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο τρόπο επιλέγει μια κοινωνία για να ανακαλεί στη συλλογική της μνήμη σημαντικά γεγονότα του παρελθόντος και το πώς εκφράζει την τιμή προς τα πρόσωπα ή τις ομάδες που πήραν μέρος στα γεγονότα αυτά της ιστορίας της. Η έμφαση δίνεται στην κατασκευή και χρήση σε δημόσιους χώρους ηρώων, προτομών, ανδριάντων, στις εκδηλώσεις που γίνονται σε αυτά και την αντοχή των τελετών αυτών στο χρόνο.
 
ΙΣΤ 375: Η Ιταλική Αναγέννηση
Διδάσκουσα: Ν. Κωνσταντινίδου
Το μάθημα αυτό θα προσεγγίσει τις απαρχές της Ιταλικής αναγέννησης, το πολιτικό υπόβαθρο (ιταλικές πόλεις-κράτη όπως η Φλωρεντία, η Βενετία και η Ρώμη), το κοινωνικό υπόβαθρο που σχετίζεται με το ουμανιστικό κίνημα, την αναβίωση των ελληνικών και λατινικών γραμμάτων την περίοδο αυτή, το ρόλο των Ελλήνων μεταναστών/προσφύγων στην ιταλική χερσόνησο κατά το 15ο και 16ο αιώνα, την τέχνη της Αναγέννησης, τη σχέση της Αναγέννησης με τον αποκρυφισμό, την επιστήμη, τη θρησκεία αλλά και τον παγανισμό. Το μάθημα τέλος θα προσεγγίσει το έργο γνωστών πνευματικών μορφών και καλλιτεχνών, όπως ο Leonardo da Vinci, Michelangelo, Machiavelli, Leon Battista Alberti κ.ά.
 
ΙΣΤ 388: Iστοριογραφία στον λατινοκρατούμενο Eλληνισμό (12ος-17ος αι.): προβλήματα ιστορικότητας και ιδεολογίας
Διδάσκουσα: Α. Νικολάου-Κονναρή
Mέσα από μια συγκριτική προσέγγιση, το σεμινάριο στοχεύει στη μελέτη διαφόρων ειδών ιστορικών κειμένων (χρονικών, χρονολογίων, διηγήσεων, αφηγηματικών ποιημάτων, σημειωμάτων σε χειρόγραφα και υπομνημάτων) που προέρχονται από τον λατινοκρατούμενο ελληνικό χώρο (Kύπρος, Mοριάς, Iόνιο, Kρήτη, Aιγαίο) κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο. Διερευνούνται διάφορες πτυχές της ιστοριογραφικής διαδικασίας, όπως τα είδη ιστορικής γραφής, η γλώσσα και το ύφος, η ιστορικότητα και αξιoπιστία των κειμένων και η ιδεολογία που προάγουν σε σχέση με το πολιτικοκοινωνικό περιβάλλον που τα παρήγαγε και τη συγγραφική υποκειμενικότητα. Eπιχειρείται επίσης σύγκριση με κείμενα της βυζαντινής και δυτικής ιστοριογραφικής παράδοσης και με εκείνα που προέρχονται από τη Λατινική Ανατολή σε μια προσπάθεια να ανιχνευθούν σχέσεις και επιδράσεις και να αναδειχθούν οι παράγοντες εκείνοι που ευνόησαν μια ιστοριογραφική παραγωγή στην Κύπρο κατά πολύ σημαντικότερη (τόσο σε όγκο και διάρκεια στον χρόνο όσο και σε ποικιλία ειδών) από εκείνη στις άλλες περιοχές.