Ο ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, ένα σκάφος μήκους 24 μέτρων, ήταν από τις τελευταίες ξύλινες αλιευτικές μηχανότρατες της Κύπρου. Κατασκευάστηκε στην Κρήτη το 1950 και ανήκε στον τύπο του Καραβόσκαρου, με ελλειπτική πρύμνη. Εγγράφηκε στην Κύπρο το 1954 και χρησιμοποιήθηκε ως μηχανότρατα μέχρι το 2004 όταν αποσύρθηκε σύμφωνα με την Αλιευτική Πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Άγιος Σπυρίδων το 2006, στο Λατσί (Φωτογραφία: Κ. Δαμιανίδης).
Το σκάφος τοποθετήθηκε στην ξηρά, κοντά στη μαρίνα του Λατσίου, στην Πόλη Χρυσοχούς, για να λειτουργήσει ως μνημείο της τοπικής ναυτικής κληρονομιάς. Αυτό το σχέδιο όμως δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Το σκάφος παρέμεινε εκτός θάλασσας για 15 χρόνια χωρίς καμία συντήρηση με αποτέλεσμα το 2018 να αποφασιστεί η καταστροφή του, από το Δημοτικό Συμβούλιο Πόλεως Χρυσοχούς, για λόγους ασφαλείας και αισθητικής.
Ο Άγιος Σπυρίδων το 2019, στο Λατσί (© ΕΡΕΝΑΕ, Πανεπιστήμιο Κύπρου).
Παρ’όλες τις προσπάθειες προς το αντίθετο, η απώλειά του ήταν αναπόφευκτη. Τον Μάρτιο του 2018, το ΕΡΕΝΑΕ οργάνωσε μια προσπάθεια τεκμηρίωσης του ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ με ψηφιακές και συμβατικές μεθόδους, σε συνεργασία με το Κυπριακό Ινστιτούτο, κατά την οποία δημιουργήθηκε ένα τρισδιάστατο μοντέλο του σκάφους. Το επόμενο βήμα ήταν να εξευρεθούν οι πόροι για την ελεγχόμενη διάλυση του, ώστε να καταστεί δυνατή η πλήρης τεκμηρίωση όλων των κατασκευαστικών, μορφολογικών και τεχνολογικών χαρακτηριστικών του. Αυτο κατέστη δυνατόν, το 2019, χάριν στη γενναιοδωρία του Ιδρύματος Honor Frost και τη στήριξη του Δήμου Πόλεως Χρυσοχούς, οι οποίοι χρηματοδότησαν το πρόγραμμα ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ: Ολοκληρωμένη Τεκμηρίωση, Καταγραφή και Ψηφιακή Διατήρηση. Οι κύριοι στόχοι του έργου ήταν: (i) η διατήρηση των δομικών, μορφολογικών και τεχνολογικών χαρακτηριστικών του ξύλινου σκάφους, μέσω ψηφιακής τεκμηρίωσης πριν και κατά την ελεγχόμενη αποσυναρμολόγησή του, (ii) η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τη σημασία της διατήρησης της ναυτικής κληρονομιάς, (iii) να διατηρήσει όσο το δυνατόν περισσότερο τη μνήμη του σκάφους, προσκαλώντας καλλιτέχνες και τεχνίτες να δώσουν μια δεύτερη ζωή σε κομμάτια της γάστρας που κόπηκαν κατά την ελεγχόμενη καταστροφή και (iv) να διαφυλαχτούν επιλεγμένα τμήματά του, ως υλικά τεκμήρια της τεχνικής κατασκευής και της χρήσης του.
Φωτογραμμετρική αποτύπωση του βαρούλκου και της μηχανής του Άγιου Σπυρίδωνα (Φωτογραφία: Γεωργία Κυριακού; © ΕΡΕΝΑΕ, Πανεπιστήμιο Κύπρου).
Η επιτόπια εργασία οργανώθηκε σε τέσσερις κύριες φάσεις. Πριν από οποιαδήποτε καταστροφή, έγινε μια αρχική καταγραφή του σκάφους, η οποία περιελάμβανε την ψηφιακή σάρωση και την παραγωγή τρισδιάστατου μοντέλου. Η δεύτερη φάση αφορούσε την αφαίρεση των καταρτίων, των υπερκατασκευών, των αλιευτικών εργαλείων, του βαρούλκου, της μηχανής, καθώς και του ίδιου του καταστρώματος του σκάφους. Η τρίτη φάση αφορούσε την πλήρη τεκμηρίωση του εσωτερικού χώρου του σκάφους. Κατά τη τέταρτη φάση, έγινε η καταγραφή της γάστρας με συνδυασμό συμβατικών μετρήσεων και τρισδιάστατη αποτύπωση με Laser Scanning και φωτογραμμετρική αποτύπωση με την χρήση drone και φορητών φωτογραφικών μηχανών.
Η κοπή τμήματος του σκάφους. Αυτό και άλλα μέρη του σκάφους φυλάσσονται τώρα στις αποθηκευτικές εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου Κύπρου στη Λευκωσία (Φωτογραφία: Γεωργία Κυριακού; © ΕΡΕΝΑΕ, Πανεπιστήμιο Κύπρου).
Η οριστική διάλυση του σκάφους (Φωτογραφία: Ειρήνη Κατσούρη; © ΕΡΕΝΑΕ, Πανεπιστήμιο Κύπρου).
Περισσότερες πληροφορίες: https://www.ucy.ac.cy/ΕΡΕΝΑΕ/en/research/traditional-boats
https://www.facebook.com/AgiosSpyridonProject
ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Το πρόγραμμα ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ: Ολοκληρωμένη Τεκμηρίωση, Καταγραφή και Ψηφιακή Διατήρηση, έκανε μια διεξοδική καταγραφή του σκάφους. Έχει δημιουργηθεί μεγάλος όγκος βίντεο-φωτογραφικών και τρισδιάστατων δεδομένων, επιτρέποντας την πλήρη ψηφιακή ανακατασκευή του σκάφους. Χρησιμοποιώντας αυτά τα δεδομένα ως βάση, θα αναπτυχθεί ένα τρισδιάστατο γλωσσάριο κατασκευαστικών χαρακτηριστικών πλοίων, σε τέσσερις γλώσσες: Ελληνικά, Αγγλικά, Ιταλικά, Γαλλικά. Πάνω στη διαμήκης τομή (κατά μήκος της καρίνας) του φωτογραμμετρικού τρισδιάστατου μοντέλου του σκάφους θα σημειωθούν τα κύρια κατασκευαστικά χαρακτηριστικά ναυπηγικής. Επιπρόσθετα, το κάθε χαρακτηριστικό θα υπάρχει και ως μεμονωμένο τρισδιάστατο μοντέλο για πιο κοντινή επιθεώρηση. Θα παρέχονται πληροφορίες όπως το όνομα του κάθε χαρακτηριστικού, περιγραφή και ορισμό, με βάση δημοσιευμένα γλωσσάρια, ενώ με τη χρήση των σχεδίων του σκάφους η εφαρμογή θα δείχνει επίσης όλα τα παραδείγματα του κάθε χαρακτηριστικού στις πραγματικές τους θέσεις (για παράδειγμα όλους τους σκαρμούς).
Last Updated on 24 Ιουνίου, 2022
