Στο πλαίσιο του προγράμματος ΑνΔιΚατ, το Εργαστήριο Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων και το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών, ανέλαβε τη δημιουργία του πρώτου υποβρύχιου αρχαιολογικού πάρκου στην Κύπρο, στο λιμάνι της Αμαθούντας.
Οι θέσεις των χερσαίων και υποβρύχιων ενημερωτικών πινακίδων στο λιμάνι της Αμαθούντας (© Πανεπιστήμιο Κύπρου, ΕΡΕΝΑΕ. Δημιουργήθηκε με βάση ορθοφωτογρα-φία από το Skarlatos & Savvidou 2015, η οποία παραχωρήθηκε ευγενώς από τον Δρ. Δ. Σκαρλάτο © Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου).
Η θέση της Αμαθούντας, σε παράκτιο λόφο που επιτρέπει σχεδόν πλήρη εποπτεία του κόλπου της Λεμεσού, ευνόησε την ενεργή εμπλοκή των κατοίκων της σε διεθνή εμπορικά δίκτυα. Οι πρώτες σχετικές ενδείξεις αφορούν εισαγωγές κεραμικής που χρονολογούνται στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (10ος αιώνας π.Χ.): εντοπίστηκαν πλούσια σύνολα από τη Συροπαλαιστινιακή ακτή αλλά και τα πρωιμότερα μέχρι στιγμής στο νησί αγγεία από το νησί της Εύβοιας στο Αιγαίο.
Ψηφιακό υψομετρικό μοντέλο (DEM) του αρχαιολογικού χώρου της Αμαθούντας. Η κοιλότητα νοτιοανατολικά της αρχαίας Αγοράς σχημάτιζε έναν φυσικό κόλπο που πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε ως το πρώτο λιμάνι της πόλης Η χρωματική κλίμακα αντιπροσωπεύει διαφορετικά υψόμετρα (το σκούρο μπλε αντιπροσωπεύει την αρνητική/κάτω από το νερό υψόμετρο· το κόκκινο αντιπροσωπεύει το υψηλότερο υψόμετρο· με τη σειρά τους, τα ενδιάμεσα χρώματα αντιπροσωπεύουν περαιτέρω αλλαγές στο υψόμετρο μεταξύ των δύο άκρων). Με μαύρο χρώμα τα αρχαιολογικά κατάλοιπα (E. Κατσούρη, M. Secci © Πανεπιστήμιο Κύπρου, ΕΡΕΝΑΕ. Δημιουργήθηκε με βάση: (i) φωτογραμμετρικό τρισδιάστατο μοντέλο δημοσιευμένο στο Skarlatos & Savvidou 2015: fig. 3, το οποίο παραχωρήθηκε ευγενώς από τον Δρ Δ. Σκαρλάτο © Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, και (ii) Κατόψεις Ακρόπολης και Αγοράς © Γαλλική Σχολή Αθηνών).
Μια κοιλότητα της ακτογραμμής που σχημάτιζε ένα φυσικό κόλπο, χρησιμοποιήθηκε πιθανότατα ως το πρώτο λιμάνι της πόλης. Βρισκόταν στο χώρο νοτιοανατολικά της αρχαίας Αγοράς και συνέχιζε κάτω από τον σύγχρονο παραλιακό δρόμο. Ένας σημαντικός αριθμός πήλινων ομοιωμάτων πλοίων που βρέθηκαν σε τάφους και στη θάλασσα της Αμαθούντας, είναι ενδεικτικός έντονης ναυτικής δραστηριότητας στην πόλη, τουλάχιστον κατά την Αρχαϊκή περίοδο (7ος – 6ος αιώνας π.Χ.). Σήμερα το εσωτερικό εκείνο λιμάνι είναι εντελώς ‘αόρατο’, αφού σταδιακές προσχώσεις κατά την Ελληνιστική περίοδο (3ος – 1ος αιώνας π.Χ.) μετατόπισαν την ακτογραμμή δεκάδες μέτρα προς τη θάλασσα. Η διαδικασία αυτή είναι πιθανόν να επιταχύνθηκε από την κατασκευή του εξωτερικού λιμανιού. Το εξωτερικό λιμάνι χρονολογείται στις αρχές της Ελληνιστικής περιόδου, δηλαδή περί τα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι κατασκευάστηκε μεταξύ των ετών 312/311 και 294 π.Χ., όταν η Κύπρος μετατράπηκε σε θέατρο συγκρούσεων μεταξύ των Διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου, Πτολεμαίου Α’ Σωτήρος και του Αντίγονου του Μονόφθαλμου, οι οποίοι πολεμούσαν για την επικράτησή τους στα εδάφη της Ανατολικής Μεσογείου.
Υποθετική, απλοποιημένη αναπαράσταση του λιμανιού της Αμαθούντας (E. Κατσούρη © Πανεπιστήμιο Κύπρου, ΕΡΕΝΑΕ. Δημιουργήθηκε με βάση: (i) φωτογραμμετρικό τρισδιάστατο μοντέλο δημοσιευμένο στο Skarlatos & Savvidou 2015: fig. 3, το οποίο παραχωρήθηκε ευγενώς από τον Δρ Δ. Σκαρλάτο © Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, και (ii) Τρισδιάστατα μοντέλα Αθηναϊκής τριήρους και πλοίου της Κερύνειας © 2018 iMARECULTURE project).
Το λιμάνι της Αμαθούντας πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε για μικρής κλίμακας ναυτικές δραστηριότητες μετά την πρόσχωσή του, αφού η ζωή στην πόλη συνεχίστηκε έως και την Ύστερη Αρχαιότητα (5ος – 7ος αιώνας μ.Χ.). Μετά τις Αραβικές επιδρομές στα μέσα του 7ου αιώνα μ.Χ., η περιοχή της Αμαθούντας σταδιακά εγκαταλείφθηκε και το αστικό κέντρο μεταφέρθηκε δυτικά, στη γειτονική Θεοδοσιανή/Νεάπολη/Νεμεσό (μετέπειτα Λεμεσός). Στο πλαίσιο των αρχαιολογικών ανασκαφών της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών στην αρχαία πόλη, μεταξύ των ετών 1984 και 1986, πραγματοποιήθηκε περιορισμένης έκτασης υποβρύχια έρευνα και στο λιμάνι, υπό τη διεύθυνση του Γάλλου αρχαιολόγου Jean-Yves Empereur. Πρόκειται για μία από τις πρώτες ανασκαφές αρχαίων λιμένων στην Aνατολική Μεσόγειο, χάριν στην οποία αναδείχθηκαν σημαντικές πτυχές της ιστορίας του αινιγματικού αυτού υποβρύχιου μνημείου. Το λιμάνι της Αμαθούντας είναι μία από τις καλύτερα διατηρημένες θέσεις αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων στην Aνατολική Μεσόγειο. Σήμερα ο χώρος του αρχαίου λιμανιού είναι προστατευόμενη περιοχή και χρησιμοποιείται για θαλάσσια σπορ. Eξακολουθεί να προσελκύει τους ανθρώπους, όχι πλέον ναυτικούς, τεχνίτες ή λαφυραγωγούς, αλλά περιπατητές και κολυμβητές που προσθέτουν ένα νέο κεφάλαιο στη μακρόχρονη ιστορία της Αμαθούσιας ακτής, αναζητώντας την επαφή με τη θάλασσα μέσω της αναψυχής. Στο πλαίσιο του προγράμματος ΑνΔιΚατ, τα κατάλοιπα του αρχαίου λιμανιού έχουν αποτυπωθεί φωτογραμμετρικά, για πρώτη φορά από αέρος και υποβρυχίως, επιτρέποντας την παραγωγή ενός τρισδιάστατου μοντέλου.
Τα σωζόμενα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του λιμανιού, όπως απεικονίζονται: (1) στην ορθοφωτογραφία από την εναέρια φωτογραμμετρική αποτύπωση και (2) το τρισδιάστατο μοντέλο από την υποβρύχια φωτογραμμετρική αποτύπωση (Ορθοφωτογραφία και τρισδιαστατο μοντέλο © Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Πανεπιστήμιο Κύπρου; Σύνθεση εικόνας: Massimiliano Secci © ΕΡΕΝΑΕ, Πανεπιστήμιο Κύπρου).
Περισσότερες πληροφορίες: https://www.ucy.ac.cy/ΕΡΕΝΑΕ/en/research/andikat-project
ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Θα δημιουργηθούν σύντομα βιντεο για το ευρύ κοινό, στα οποία θα παρουσιάζονται και επεξηγούνται διαφορετικές πτυχές από την έρευνα και μελέτη του αρχαίου λιμανιού της Αμαθούντας, όπως: α) η αρχιτεκτονική του λιμανιού, β) οι μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης και γ) οι μεταβολές της ακτογραμμής. Πέρα από τα δεδομένα της φωτογραμμετρικής αποτύπωσης των καταλοίπων του αρχαίου λιμανιού, τα βίντεο θα χρησιμοποιήσουν ως βάση το οπτικό υλικό (χάρτες, εικόνες και τρισδιάστατα μοντέλα) και τα κείμενα που δημιουργήθηκαν για την εφαρμογή «Amathus Harbour» για έξυπνες κινητές συσκευές.
Last Updated on 24 Ιουνίου, 2022
