Εκπαιδευτικό ταξίδι φοιτητριών και φοιτητών στην Αθήνα (Μάιος 2024)

Τον Μάιο του 2024 οι εννέα μεταπτυχιακοί και προπτυχιακοί φοιτητές και φοιτήτριες του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών (Άντρια Βασιλείου, Άντρη Γερολέμου, Μαρία Θεοχαρίδη, Ειρήνη Σταμούλη, Μιχάλης Σταύρου, Ραφαήλ Σωτηριάδης, Κυπριανή Χαραλάμπους, Γιώργος Χριστοδούλου, Στυλιάνα Χριστοφόρου) πραγματοποίησαν ένα  εκπαιδευτικό ταξίδι στην Αθήνα. Το ταξίδι οργανώθηκε από την Καθηγήτρια Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister σε σχέση με το περιεχόμενο μαθημάτων που παρακολούθησαν οι φοιτητές και οι φοιτήτριες κατά το ακαδημαϊκό έτος 2023/24, και χάρη στις ταξιδιωτικές υποτροφίες του Ιδρύματος Σύλβιας Ιωάννου.

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Κοινότητα (73) δημοσιεύθηκε το άρθρο που συνυπογράφουν οι φοιτητές και οι φοιτήτριες του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών που συμμετείχαν στο ταξίδι. Το άρθρο μπορείτε να δείτε εδώ.

Ακολουθεί το ολόκληρο κείμενο του δημοσιεύματος:

«"Όταν δεν θέλεις παρά να φτάσεις, τότε παίρνεις την ταχυδρομική άμαξα", γράφει ο Ζαν-Ζακ Ρουσσώ στο έργο του Αιμίλιος ή περί αγωγής (1762). "Αν θέλεις, όμως, να ταξιδέψεις", δηλαδή να δεις προσεκτικά και να μάθεις, "πρέπει να πας με τα πόδια".

Δύσκολο να περπατήσεις από τη Λάρνακα στην Αθήνα· κατά την παραμονή μας, όμως, στο κλεινό αττικό άστυ περπατήσαμε πολύ! Βρεθήκαμε εκεί –οι εννέα μεταπτυχιακοί και προπτυχιακοί φοιτητές και φοιτήτριες του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών που υπογράφουμε το κείμενο αυτό– στα τέλη Μαΐου, πραγματοποιώντας ένα εξαήμερο εκπαιδευτικό ταξίδι χάρη στις ταξιδιωτικές υποτροφίες του Ιδρύματος Σύλβιας Ιωάννου. Το πρόγραμμα του ταξιδιού μας οργανώθηκε από την Καθηγήτρια Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister σε σχέση με το περιεχόμενο μαθημάτων της που παρακολουθήσαμε κατά το ακαδημαϊκό έτος 2023/24 και με την προσθήκη δικών μας προτάσεων.

Πρώτη ημέρα (27/5)

Η περιήγησή μας στα πολιτιστικά και ερευνητικά ιδρύματα της Αθήνας ξεκίνησε το μεσημέρι της άφιξής μας με μια επίσκεψη στο κεντρικό κτήριο του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα νεοκλασικά οικοδομήματα της πόλης. Πυρήνας του Μουσείου υπήρξαν οι συλλογές του επιχειρηματία Αντώνη Μπενάκη (1873-1954), τον οποίο η αδελφή του, Πηνελόπη Δέλτα, απαθανάτισε ως «Τρελαντώνη» στο ομώνυμο αφήγημα της. Δώρισε τις συλλογές στο ελληνικό δημόσιο μαζί με το κτήριο της οδού Κουμπάρη για να δημιουργηθεί μουσείο προς τιμήν του πατέρα του, πολιτικού Εμμανουήλ Μπενάκη.
Αφού περιεργαστήκαμε τα αρχαία ελληνικά και βυζαντινά τεχνουργήματα του ισογείου, περάσαμε στις συλλογές που χρονολογούνται από τα τέλη του 15ου έως την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Είναι αυτές που προσδίδουν στο Μουσείο τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του. Περιλαμβάνουν αντικείμενα εκκλησιαστικής και κοσμικής τέχνης από ολόκληρο τον ιστορικό ελληνικό χώρο: λειτουργικά σκεύη, άμφια και εκκλησιαστικά ξυλόγλυπτα, σπάνια κεραμικά σκεύη, υφαντά και κεντήματα από τα νησιά του Αιγαίου, την Κύπρο, τα Επτάνησα και τη Μικρά Ασία, ακόμη και την αναπαράσταση ενός ολόκληρου οντά, του οποίου η χαρακτηριστική ξυλεπένδυση έχει μεταφερθεί από τα περίφημα αρχοντικά της Δυτικής Μακεδονίας του β΄ μισού του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα. Ιδιαίτερα πλούσια είναι η συλλογή εικαστικών έργων ξένων καλλιτεχνών (17ος-19ος αι.) με ελληνικά θέματα. Τα έργα –πίνακες, σχέδια, χαρακτικά– φιλοτεχνούνταν συνήθως από περιηγητές ή Φιλέλληνες.

Δεύτερη ημέρα (28/5)

Την επόμενη ημέρα επισκεφθήκαμε το Ίδρυμα Σύλβιας Ιωάννου (Sylvia Ioannou Foundation, SIF), όπου είχαμε τη μεγάλη τιμή και χαρά να γνωρίσουμε προσωπικά την κα Σύλβια Ιωάννου, επίτιμη διδάκτορα του Πανεπιστημίου μας, την Πρόεδρο του Ιδρύματος κα Άρτεμη Σκούταρη και τους συνεργάτες τους, οι οποίοι συνέβαλαν στην οργάνωση του ταξιδιού μας και της επίσκεψής μας στους χώρους του SIF: τον επικεφαλής κ. Δημήτρη Στεφάνου, τη γραφίστρια των εκδόσεων του Ιδρύματος και βοηθό της διοίκησης κα Δώρα Μητσώνια, τον φιλόλογο και αρμόδιο υποτροφιών κ. Λευτέρη Κελαϊδίτη, τον ιστορικό κ. Χρυσόστομο Βουλγαρόπουλο, υπεύθυνο για την επεξεργασία δεδομένων στην πλατφόρμα Inspiral (πύλη ερευνητικών προγραμμάτων του SIF για τον περιηγητισμό και τη χαρτογραφία), και τον γεωγράφο κ. Ευάγγελο Παπαδιά, μελετητή των θυρεών στη λατινοκρατούμενη Κύπρο. Κατά την τετράωρη επίσκεψή μας, είχαμε τη μοναδική ευκαιρία να ακούσουμε την καταξιωμένη βιβλιογράφο και ιστορικό του βιβλίου κα Leonora Navari και την κα Άρτεμη Σκούταρη να μας παρουσιάζουν πολύτιμα αρχέτυπα, παλαίτυπα και χειρόγραφα από τη Συλλογή του Ιδρύματος, διανθίζοντας τις γνώσεις που μας πρόσφεραν με απολαυστικές ιστορίες για τη συγκέντρωση των θησαυρών αυτών.
Η κα Navari επέλεξε μια σειρά ταξιδιωτικών αφηγήσεων, τοπογραφικών περιγραφών, ιζολαρίων και συλλογών χαρακτικών που συνδέονταν με ταξίδια στην ανατολική Μεσόγειο από τον 15ο έως και τον 19ο αιώνα, για να αναλύσει βιβλιογραφικά χαρακτηριστικά και στοιχεία του περιεχομένου τους. Κλείνοντας, παρουσίασε τις εκδόσεις που έχουν πραγματοποιηθεί από το Ίδρυμα με βάση χειρόγραφα από τη Συλλογή του. Ιδιαίτερα σημαντική είναι εκείνη του λευκώματος του Benjamin Mary, μιας συλλογής πορτρέτων Ελλήνων αγωνιστών και πολιτικών. Η έκδοση συνδυάστηκε το 2021 με την έκθεση «Η Ιστορία έχει πρόσωπο» η οποία παρουσιάστηκε και στη Λευκωσία. Η κα Σκούταρη επέλεξε έντυπους και χειρόγραφους χάρτες, για να αναδείξει τα βασικά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών και των αραβικών χαρτών έως τις αρχές του 19ου αιώνα και τη σημασία που έχουν για την έρευνα τα σύμβολα και οι λεζάντες που περιέχονται σε αυτούς. Στη συνέχεια, εστίασε στο πρώτο εξέχον δείγμα ελληνικής χαρτογραφίας, στην περιώνυμη Χάρτα (1797) του Ρήγα, παρουσιάζοντας διεξοδικά το αντίτυπό της που φυλάσσεται στη Συλλογή του Ιδρύματος, ένα από τα ελάχιστα που σώζονται σήμερα. Με γέφυρα το έργο του Βελεστινλή, η κα Σκούταρη πέρασε σε έγγραφα της Φιλικής Εταιρείας. Με μεγάλη συγκίνηση, ακολουθήσαμε τη διαρκή παρότρυνση της κας Σύλβιας Ιωάννου να ξεφυλλίσουμε όλον αυτόν τον πλούτο που ξεδιπλωνόταν μπροστά μας, τα έντυπα και χειρόγραφα που συγκροτούν έναν ζωντανό ιστό προς το ιστορικό παρελθόν μας.

Τρίτη ημέρα (29/5)

Το επόμενο πρωινό αφιερώθηκε στη Βιβλιοθήκη της Ακαδημίας Αθηνών. Στην είσοδό της συναντήσαμε τον κ. Στέφανο Μπαγάνη, κάτοχο πτυχίου και μάστερ της Σχολής μας, ο οποίος ζει τώρα στην Αθήνα. Είχαμε την ευκαιρία να ανταλλάξουμε μαζί του εμπειρίες και πληροφορίες για την κοινή μας Alma Mater Nicosiensis και για τις νεοελληνικές σπουδές. Αφού ξεναγηθήκαμε στο κεντρικό κτήριο της Ακαδημίας, επισκεφθήκαμε το Κέντρο Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού, όπου ο Διευθυντής του κ. Χαρίτωνας Καρανάσιος μας παρουσίασε το χειρόγραφο της περίφημης «Βοσπορομαχίας» του Μομάρτς (έμμετρη περιγραφή της Κωνσταντινούπολης από το 1752), χειρόγραφα με ποιήματα του Ιωάννη Βηλαρά και τα αυτόγραφα του Διονύσιου Σολωμού που φυλάσσονται εκεί. Κατόπιν, οι ερευνητές του Κέντρου, κα Δέσποινα Βλάμη και κ. Ίκαρος Μαντούβαλος μάς μίλησαν για την επιστημονική τους ενασχόληση με τις ελληνικές παροικίες στην Ιταλία και με τις μοναστηριακές βιβλιοθήκες της Πάτμου και των Μετεώρων. Μετά από ένα σύντομο διάλειμμα στη Δεξαμενή –hommage στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη– φύγαμε για την Ακρόπολη. Στο εντυπωσιακό Μουσείο της, θαυμάσαμε μεταξύ άλλων τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα και αντικρύσαμε με συγκίνηση τις πέντε Καρυάτιδες και την «άδεια» θέση που ανήκει στην έκτη, εκείνη που απέσπασε στις αρχές του 19ου αιώνα μαζί με άλλα γλυπτά από τον Παρθενώνα ο λόρδος Έλγιν. Η ανάβασή στην Ακρόπολη μας πρόσφερε μια εντυπωσιακή θέα προς το Ηρώδειο και την απογευματινή Αθήνα.

Τέταρτη ημέρα (30/5)

Ως ιντερμέδιο μεταξύ βιβλιοθηκών και μουσείων, πραγματοποιήσαμε το επόμενο πρωί μια σύντομη επίσκεψη στην Αίγινα, ενώ το απόγευμα επισκεφθήκαμε το Μέγαρο Μουσικής. Ο Προϊστάμενος Διεύθυνσης Χώρων Κοινού κ. Δημήτρης Δοντάς μας ξενάγησε στο εντυπωσιακό ενδεκαόροφο αρχιτεκτονικό σύμπλεγμα, στο οποίο βρίσκονται αίθουσες κονσέρτων, συναυλιών και όπερας και τα φουαγιέ τους, η Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας «Λίλιαν Βουδούρη», αίθουσες συνεδρίων, γραφεία και άλλοι χώροι. Παρουσιάζοντάς μας με γνώση και χιούμορ την ιστορία του Μεγάρου, ο κ. Δοντάς μας οδήγησε στις αίθουσες που χρησιμοποιούνται για μουσικές εκδηλώσεις, εξηγώντας μας τις ακουστικές ιδιαιτερότητές τους. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη», προς τιμή της διάσημης ερμηνεύτριας κλασικού τραγουδιού («Lied»). Συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες αίθουσες όπερας στην Ευρώπη και ικανοποιεί σύνθετες σκηνογραφικές και σκηνοθετικές ανάγκες. Μετά την ξενάγηση, απολαύσαμε το Συμφωνικό Ποίημα αρ. 13 του Φραντς Λιστ και το εμβληματικό κοντσέρτο για πιάνο του Φερρούτσιο Μπουζόνι από τη Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών με τον πιανίστα Παναγιώτη Τροχόπουλο και υπό τη διεύθυνση του Βύρωνα Φιδετζή.

Πέμπτη ημέρα (31/5)

Η τελευταία επίσκεψή μας είχε προορισμό την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, στο Κέντρο Πολιτισμού - Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Μετά από μια σύντομη ενημέρωση για τις διαδικασίες που απαιτούνται για τη διεξαγωγή έρευνας στη Βιβλιοθήκη, ξεναγηθήκαμε στα βιβλιοστάσια και πληροφορηθήκαμε εκτενώς, μεταξύ άλλων, για την εξ αποστάσεως πρόσβαση στις συλλογές της Βιβλιοθήκης και για την ψηφιοποίησή του. Μεταβαίνοντας στο Τμήμα Χειρογράφων, περιεργαστήκαμε μια σειρά από κώδικες του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα ως προς τη στάχωση, το χαρτί, τη γραφή και το περιεχόμενό τους. Οι επιλεγμένοι κώδικες συνδέονταν με θέματα που μας είχαν απασχολήσει τους προηγούμενους μήνες σε παραδόσεις και σεμινάρια: με την κριτική έκδοση κειμένων, με τη λογοτεχνία και τη μουσική του φαναριώτικου περιβάλλοντος, με τις θεατρικές και λογοτεχνικές μεταφράσεις, με την ελληνική εκπαίδευση κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας και με την ιστορία της ιατρικής και των επιστημών. Το εκπαιδευτικό ταξίδι συμπλήρωσε με έναν τρόπο μοναδικό το ακαδημαϊκό έτος 2023/24, το οποίο για τρεις από εμάς ήταν χρονιά αποφοίτησης. Μας πλούτισε με γνώσεις και εμπειρίες, με νέες παραστάσεις και ακούσματα. Μας χάρισε τη γνωριμία με ενδιαφέροντα πρόσωπα και από τα εννέα άτομα που λάβαμε μέρος σε αυτό, το ταξίδι έφτιαξε μια ομάδα συνοδοιπόρων.

Άντρια Βασιλείου, Άντρη Γερολέμου, Μαρία Θεοχαρίδη, Ειρήνη Σταμούλη, Μιχάλης Σταύρου, Ραφαήλ Σωτηριάδης, Κυπριανή Χαραλάμπους, Γιώργος Χριστοδούλου, Στυλιάνα Χριστοφόρου»